قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020-2030 جىلدارعا ارنالعان جاڭا سىرتقى ساياسي تۇجىرىمداماسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ورتالىق ازيا ايماعىندا كوپجاقتى ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىقتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
تۇتاستاي العاندا, جاڭارتىلعان تۇجىرىمداما قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كوپۆەكتورلى, تەڭدەستىرىلگەن سىرتقى ساياساتىن جالعاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. بۇل ونىڭ ورتالىق ازياداعى ايماقارالىق قاتىناستاردىڭ سيپاتىن ايقىندايتىن ساياساتى بولدى. ال جاقىن كورشىلەرمەن دوستىق جانە ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناستى قامتاماسىز ەتۋگە دەگەن ۇمتىلىس ءبىز بۇگىن كۋا بولىپ وتىرعان سىندارلى ايماقتىق ديالوگقا نەگىز بولىپ وتىر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ تەك ورتالىق ازيا ايماعىندا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بۇكىل پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى تاجىريبەلى جانە بەدەلدى حالىقارالىق قايراتكەرلەردىڭ ءبىرى. ونىڭ ستراتەگيالىق كوزقاراسى مەن ديپلوماتيالىق ەرەكشە تاجىريبەسى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسي قىزمەتىنىڭ قاعيداتتارى مەن تاسىلدەرى, ماقساتتارى, باسىمدىقتارى مەن مىندەتتەرى تۋرالى تۇبەگەيلى كوزقاراستار جۇيەسى رەتىندە جاڭا سىرتقى ساياسات تۇجىرىمداماسىندا كورىنىس تاپقان.
وسى ورايدا ەرەكشە نازار اۋداراتىن ماسەلە, سىرتقى ساياسات ستراتەگياسىنىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – نەگىزگى پوزيتسيالاردى نىعايتۋ جانە قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى ۇزاق مەرزىمدى مۇددەلەرىن ىلگەرىلەتۋ. بۇل ساياسي باعىتتار مەن الەمدىك تەندەنتسيالاردى ناقتى ءتۇسىنۋدىڭ ايقىن كورىنىسى, ناعىز كوشباسشىلار مەن كورەگەن ستراتەگتەرگە عانا ءتان.
البەتتە, ەۋرازيانىڭ ورتالىعىندا نەگىزگى گەوستراتەگيالىق پوزيتسيانى الاتىن قازاقستان, نەگىزىنەن, ورتالىق ازياداعى ايماقارالىق قاتىناستاردىڭ سيپاتىن ايقىندايدى. بۇل ءسوزسىز ەكونوميكالىق ءتيىمدى باسقارۋعا, ىشكى ساياسي تۇراقتىلىققا, جالپىعا بىردەي مويىندالعان حالىقارالىق بەدەلگە, سونداي-اق الەمدەگى ەڭ ءىرى ەلدەرمەن تۇراقتى جانە جۇيەلى قاتىناستارعا تىكەلەي بايلانىستى.
سونىمەن بىرگە كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىنگى بىرنەشە جىل ىشىندە ىشكى جانجالدار مەن قايشىلىقتار كوبىنەسە ايماقتىق پروتسەستەردىڭ ماڭىزدىلىعىن السىرەتتى, دالىرەگى, ورتالىق ازيا ايماعىنىڭ جالپى دامۋىنا, ونىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىنا, كوشى-قون اعىندارىنىڭ وسۋىنە جانە باسقا دا فاكتورلارعا كەرى اسەرىن تيگىزدى. مۇنىڭ ءبارى ورتالىق ازيا ەلدەرى باسشىلارىنىڭ نازارىن, ەڭ الدىمەن, ىشكى ماسەلەلەردى شەشۋگە اۋداردى.
الايدا, سوڭعى جىلدارى ورتالىق ازياداعى جاعداي وزگەرە باستادى: بۇگىندە ايماقىشىلىك ماسەلەلەردىڭ ەداۋىر بولىگى ءىس جۇزىندە شەشىلدى, ال قالعان, ياعني ايماقتىڭ جەكەلەگەن ەلدەرى اراسىنداعى قاقتىعىستار تولىعىمەن شەشىلگەن سياقتى. مۇنداي وڭ ۇردىستەر, ءسوزسىز, ايماقتىق ديالوگ اتموسفەراسىن جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جاقسارتۋدىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى.
سونىمەن قاتار جەكەلەگەن رەسپۋبليكالاردىڭ, اتاپ ايتقاندا وزبەكستاننىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى ورتالىق ازيا ايماعىنىڭ تانىلۋ دەڭگەيىنىڭ وسۋىنە وبەكتيۆتى ىقپال ەتتى. تاشكەنت الەممەن سىرتقى بايلانىستاردىڭ تەرەڭدەۋىنە بايلانىستى ينۆەستيتسيالار اعىنىن ەداۋىر ارتتىرىپ, سىرتقى ساۋدانى كۇشەيتتى. وسىلايشا, وزبەكستاننىڭ مىسالى ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا مەملەكەتتىڭ جابىق نەمەسە ءتىپتى وقشاۋلايتىن سىرتقى ساياسي مودەلى ءتيىمدى بولا المايتىندىعىن كورسەتەدى. ەل بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە بەلسەندى ساۋدا-ەكونوميكالىق ساياسات جۇرگىزە باستاعاننان كەيىن بىردەن ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى. ءبىر قىزىعى, تاشكەنت, سونىمەن بىرگە ورتالىق ازيا ەلدەرىن سىرتقى ساياساتتىڭ باسىمدىعى رەتىندە بەلگىلەگەن.
قازىرگى تاڭدا ورتالىق ازيا ەلدەرى سىرتقى ويىنشىلاردىڭ قولداۋى جانە مودەراتسياسىنسىز ءوز بەتىنشە ديالوگ الاڭىن ۇيىمداستىرىپ, ايماقىشىلىك ماسەلەلەردى شەشە الاتىندىعى بەلگىلى بولدى.
قازاقستاننىڭ بارلىق قاجەتتى تاجىريبەسى, بەدەلى, ينفراقۇرىلىمى جانە وزىندىك ۇستانىمى بار. ءبىزدىڭ ەلوردامىز بىرنەشە رەت كوپتەگەن ەل ءۇشىن ءتۇرلى ماسەلەلەر بويىنشا ديالوگ الاڭى رەتىندە ارەكەت ەتتى: سوعىس قيمىلدارىن رەتتەۋدەن باستاپ بەيبىتشىلىك كەلىسىمدەرى مەن جاھاندىق باستامالارعا دەيىن.
وسىعان وراي, ورتالىق ازيانىڭ باسقا ەلدەرىنىڭ ايماقارالىق ديالوگتى دامىتۋدا قازاقستاندى قولداۋعا ۇمتىلۋى وتە دەر كەزىندە جاسالعان قادام بولىپ كورىنەدى, سونىمەن قاتار ءبىزدىڭ ايماق ءۇشىن كوپتەگەن مۇمكىندىك پەن پەرسپەكتيۆالار اشادى.
الەمدىك ەكونوميكادا ايماقتاندىرۋدىڭ ماڭىزدى تەندەنتسياسى مەن ساۋدا اعىندارىن ءارتاراپتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىلىگى جاعدايىندا ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن قيسىندى قادام بولا الادى. ونىڭ ىشىندە قارجىلىق ىنتىماقتاستىق, ينۆەستيتسيالار تارتۋ, ءتۋريزمدى دامىتۋ جانە ت.ب ماڭىزدى.
قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا قاجەتتى جاعدايلار مەن ءتيىمدى قۇرالدار بار: نۇر-سۇلتان قالاسىندا بولاشاقتا بۇكىل ورتالىق ەۋرازيانىڭ قارجىلىق حابى بولاتىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى اشىلدى. استانا ەكونوميكالىق فورۋمى, ەۋرازيالىق مەديا فورۋم, «استانا» كلۋبىنىڭ ساراپشىلىق كەزدەسۋلەرى جانە تاعى باسقالار سياقتى سۇحبات الاڭدارى بۇرىننان وزدەرىن بەدەلدى الاڭ ەكەنىن دالەلدەگەن. ءبىزدىڭ حالىقارالىق سەرىكتەستەرىمىز, ونىڭ ىشىندە ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارىنىڭ وكىلدەرى كوپتەگەن جىل بويى وسى پلاتفورمالارعا بەلسەندى قاتىسىپ كەلەدى. مۇنداي اۋقىمدى جوبالار مەن باستامالار تەك قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ايماقتىڭ الەمگە تانىلۋىنا ىقپال ەتەدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الدىندا حالىقارالىق ارەنادا ءوزىنىڭ ءساتتى قادامىن دالەلدەي وتىرىپ, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇيەلى بەسجاقتى فورماتتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كورشى مەملەكەتتەردىڭ قولداۋىمەن ايماقتىق ديالوگتى ورناتۋ مىندەتى تۇر.
قازاقستاننىڭ باي تاجىريبەسىن, ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالارىن, سونداي-اق ەلدىڭ جوعارى باسشىلىعىنىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرى مەن قولداۋىن ەسكەرە وتىرىپ, بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋ ابدەن مۇمكىن. مەملەكەت باسشىسى قابىلداعان جاڭا تۇجىرىمداما, ءوز كەزەگىندە, قازاقستاننىڭ سىندارلى جانە سونىمەن بىرگە پراگماتيكالىق سىرتقى ساياساتىنىڭ مىزعىماستىعىنىڭ كەپىلى بولىپ تابىلادى.
نۇرباح رۇستەموۆ,
قازاقستاننىڭ رۋمىنياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى