الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ جۇرتشىلىق الدىندا العاشقى ەسەبىن بەردى. ءتورت مىڭ ادام قاتىسقان باسقوسۋدا تۇرعىندار تاراپىنان قويىلعان ساۋالدار ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى قامتىدى. ايتالىق قالانىڭ ەكولوگيالىق احۋالى, كولىك كەپتەلەگىن رەتتەۋ ماسەلەسى تۇرعىنداردى تولعاندىرىپ وتىر.
ەلىمىزدەگى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 18,5 پايىزىن, بارلىق سالىق پەن سالىقتىق ەمەس ءتۇسىمنىڭ 23,6 پايىزىن, ساۋدا وپەراتسيالارىنىڭ 41 پايىزىن يەلەنىپ, رەسپۋبليكاداعى ەڭبەككە جارامدى حالىقتىڭ 15 پايىزىن جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان الماتى – ەل ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرى.
باسپانا – جاستار ءۇشىن باستى پروبلەمانىڭ ءبىرى. باسقوسۋدا قالا اكىمى جۇمىسشى جاستاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋعا ارنالعان «الماتى جاستارى 3.0» باعدارلاماسى ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. «بۇل بىرەگەيلىگى تومەن پايىزدىق مولشەرلەمە. ياعني, 13 ملن تەڭگەگە دەيىنگى قارىز جىلدىق 5% جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن بولادى», دەدى ب. ساعىنتاەۆ.
باعدارلامانىڭ تارتىبىنە سايكەس نەسيەنى قايتارۋ مەرزىمى 3 جىلدان 25 جىلعا دەيىن ازاماتتاردىڭ تولەم قابىلەتىنە بايلانىستى ەسەپتەلەدى. باستاپقى جارنا – 10%. بۇل باعدارلاماعا اكىمدىك 10 ملرد تەڭگە, قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى 3 ملرد تەڭگە بولگەن. قاتىسۋشىلاردىڭ باستاپقى جانە قايتالاما تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىن ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى دە قوسا قاراستىرىلىپتى. قالا اكىمى باعدارلامانىڭ ماقساتتى اۋديتورياسى – بيۋدجەتتىك سالانىڭ جاس قىزمەتكەرلەرى (35 جاسقا دەيىن) ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ولار مۇعالىمدەر, دارىگەرلەر, جوو وقىتۋشىلارى, مادەنيەت, سپورت سالاسىنىڭ وكىلدەرى, جۋرناليستەر مەن عالىمدار.
ب.ساعىنتاەۆ مەگاپوليستە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار قوعامدىق كولىكتەردىڭ باعىتتارى سۋبسيديالاناتىنىن ايتتى. ء«بىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – جول ءجۇرۋ تاريفتەرىنىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ. سوندىقتان 2021-2022 جىلدارعا ءبىز ۇسىنعان ەسەپ بويىنشا ورتاشا تاريفپەن 154 الەۋمەتتىك باعىتقا 200 تەڭگە كولەمىندەگى سۋبسيديا 47,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى», دەدى اكىم.
قالادا كوبىنەسە گازبەن جۇرەتىن اۆتوبۋستاردى ساتىپ الۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. 2019 جىلى العاشقى 10 ەلەكتروبۋس ىسكە قوسىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قالا ەكولوگياسىنا زيان تيگىزبەۋگە, سونداي-اق شاھار تۇرعىندارىنىڭ جايلىلىعى مەن موبيلدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
سونىمەن بىرگە جولاۋشىلار تاسىمالىن سۋبسيديالاۋ سوماسى دا ارتادى. الماتىداعى قوعامدىق كولىكتەردە جول ءجۇرۋدىڭ ورتاشا قۇنى 200 تەڭگەنى قۇرايدى, ونىڭ 80 تەڭگەسىن جولاۋشىلار تولەيدى. ايىرماشىلىق قالالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن وتەلەدى. سونىمەن قاتار بيۋدجەتتەن قالا تۇرعىندارىنىڭ جەڭىلدىگى ءۇشىن جولاقى سۋبسيديالانادى (وقۋشىلار, ستۋدەنتتەر, مۇگەدەكتەر ءۇشىن).
مارشرۋتتىق جەلىسى 5 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىن قالادا بىلتىر تۇرعىنداردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا 14 جاڭا باعىت اشىلعان. ونىڭ 8-ءى قالا سىرتىنا باعىتتالادى. 2020 جىلى كۇن سايىن 291 اۆتوبۋس شىعاتىنداي 24 قالالىق جانە قالا ماڭىنداعى باعدارلار اشۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق الماتى – قاپشاعاي قالا ماڭى مارشرۋتىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسى شەشىمىن تابۋعا ءتيىس. بۇل شارالار ورتاشا جولاۋشىلار اعىنىن كۇنىنە 850 مىڭنان 1,2 ملن ادامعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار قتج ۇك اق-مەن الماتى وبلىسىنىڭ جاقىن قالالارىنا ەلەكتر پويىزدارىن ىسكە قوسۋ جوباسى ازىرلەنۋدە.
كەزدەسۋدە تۇرعىندار كوگىلدىر وتىن قوستىرۋ ماسەلەسىندەگى كەدەرگىلەردى العا تارتىپ, قوسىلۋ قۇنىنىڭ قىمباتتىعىنا نارازى ەكەنىن ءبىلدىردى. قالادا راسىمەن دە مۇنداي پروبلەمانىڭ بار ەكەنىن راستاعان اكىم اسىرەسە گاز قۇبىرىنىڭ جوقتىعىنا بايلانىستى شاعىمداردىڭ كوپتىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل قيىندىقتى ەڭسەرۋ ءۇشىن قالا اكىمدىگى حالىق بانكىمەن بىرلەسىپ, مەگاپوليس تۇرعىندارىنىڭ گازبەن جىلىتۋ جانە ءۇي ىشىلىك جابدىقتارعا قوسىلۋى ءۇشىن 0%-بەن نەسيە بەرۋ مۇمكىندىگى تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزگەن. قازىر نەسيە بەرۋ مەرزىمى قاراستىرىلۋدا. سونداي-اق حالىق بانكىنىڭ الەۋمەتتىك از قامتىلعان ازاماتتاردى گازعا جانە گازبەن جىلىتۋ ءۇشىن ۇيىشىلىك جابدىقتارعا وتەۋسىز نەگىزدە سۋبسيديالاۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇر. ءوسىمپۇلسىز نەسيە ادامدارعا گازعا قوسىلۋعا قاراجات الۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. اتالعان نەسيەنى 1 جىلعا رەسىمدەۋگە بولادى. جالپى, قالا بويىنشا جەكە سەكتورداعى 2912 ءۇي گازداندىرىلماعان كۇيىندە قالىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 1791 ءۇي جەلىگە قول جەتكىزە السا, 1121 ءۇيدىڭ قوسىلۋ مۇمكىندىگى جوق. جەتكىزۋشىلەرمەن بىرگە قالعان 1121 ۇيگە سىرتقى جەلىلەردى جۇرگىزۋ بويىنشا جۇمىستار قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. باسقوسۋدا ءسوز العان الماتىلىق كاسىپكەر سەرگەي سپيتسىن مەدەۋ اۋدانىنداعى جاعدايى تومەن 50 وتباسىنا گاز قوسىپ بەرۋدى قارجىلاندىرۋعا دايىن ەكەنىن ايتتى. اتىمتاي ازامات بارشا بيزنەس قاۋىمداستىق وكىلدەرىن وسى يگى باستامانى قولداۋعا شاقىردى.
قالانىڭ بەلسەندى تۇرعىندارى تۇتاس جينالعان ەسەپتىك كەزدەسۋدە مەكتەپتەگى ورىن تاپشىلىعى ماسەلەسى دە ايتىلماي قالعان جوق. بۇل پروبلەما الاتاۋ اۋدانىنداعى «راحات» شاعىن اۋدانىنا تيەسىلى. اكىمنىڭ ايتۋىنشا, وقۋ جىلى باستالعانعا دەيىن 2021 جىلى ءمجا اياسىندا 12 900 ورىندى 8 مەكتەپ سالۋ جوسپارلانۋدا. بۇل 8 مەكتەپتىڭ بىرەۋى «راحات» شاعىن اۋدانىندا اشىلادى. 2020 جىلدىڭ وزىندە وقۋ جىلىنىڭ باسىنا قاراي 1800 ورىندى 2 مەكتەپ, قولدانىستاعى مەكتەپتەرگە 2017 ورىندى 5 قوسىمشا قۇرىلىس بوي كوتەرەدى.
الماتى – حالىقتىڭ ءوسۋ قارقىنى جوعارى ءىرى مەگاپوليس ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ورتا ەسەپپەن العاندا وقۋشىلار سانى جىلىنا 12 مىڭ بالاعا ارتىپ كەلەدى. 2019 جىلى 13 ءبىلىم بەرۋ نىسانى جانە 3174 ورىنعا ارنالعان 162 جەكەمەنشىك مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلگەن. 2020 جىلى 27 ءبىلىم بەرۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى جالعاسۋدا.
سونداي-اق مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن وڭتايلاندىرۋعا جەكە بيزنەس تە بەلسەندى اتسالىسۋدا. 2020-2022 جىلى جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن 2240 ورىندى 4 مەكتەپ, 8 مىڭ بالاعا ارنالعان 300 بالاباقشا اشۋ جوسپارلانعان.
قالاداعى سەيفۋللين مەن جانسۇگىروۆ كوشەلەرىندە جول ايرىعىن سالۋ ءۇشىن بۇزۋ قاراستىرىلعان 117 ءۇيدىڭ يەسىنە, سونىمەن بىرگە اباي داڭعىلىن كەڭەيتۋ ءۇشىن سۇرىلگەن 59 ءۇيدىڭ يەسىنە وتەماقى تولەنگەن.
مەگاپوليس تۇرعىندارى جەر ۋچاسكەلەرى مەن جەكە تۇرعىن ۇيلەردى زاڭداستىرۋ ماسەلەسىن دە كوتەردى. بۇل تۋرالى: «بۇگىندە 700-دەن استام جەر تەلىمى زاڭداستىرىلدى», دەدى اكىم. قالعان 200 ۋچاسكە سۋ قورعاۋ ايماعىندا نەمەسە قىزىل سىزىقتا ورنالاسقان. وسىعان بايلانىستى ب.ساعىنتاەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اكىمدىك مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن قاجەتتى زاڭنامالىق وزگەرىستەر ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە.
الماتى