سەيسەنبى, 12 ناۋرىز 2013 7:05
وسلو قالاسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميسسيانىڭ توراعاسى, «نازارباەۆ ورتالىعىنىڭ» ديرەكتورى قانات ساۋداباەۆ باستاعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيا نورۆەگيا ۇكىمەتى ۇيىمداستىرعان «يادرولىق سىناقتى قولدانۋدىڭ گۋمانيتارلىق سالدارى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىستى.
سەيسەنبى, 12 ناۋرىز 2013 7:05
وسلو قالاسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميسسيانىڭ توراعاسى, «نازارباەۆ ورتالىعىنىڭ» ديرەكتورى قانات ساۋداباەۆ باستاعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيا نورۆەگيا ۇكىمەتى ۇيىمداستىرعان «يادرولىق سىناقتى قولدانۋدىڭ گۋمانيتارلىق سالدارى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىستى.
كونفەرەنتسياعا تاراتپاۋ, قارۋسىزدانۋ, يادرولىق قارۋدى قولدانۋدان جاپا شەككەندەرگە گۋمانيتارلىق قولداۋ كورسەتۋ سالاسىنداعى الەمنىڭ 400-دەن اسا ۇكىمەتى مەن حالىقارالىق ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى, عىلىمي قىزمەتكەرلەرى مەن ساراپشىلارى كەلدى.
شارا اياسىندا «اتوم» جوباسىنىڭ تۇساۋكەسەرى وتكىزىلدى, سونىمەن بىرگە, «مەنىڭ سىزدەردى قۇشاقتايتىن جۇرەگىم عانا بار: كارىپبەك كۇيىكوۆ شىعارماشىلىعى» اتتى سۋرەت كورمەسى اشىلدى.
كونفەرەنتسيادا ءسوز سويلەگەن قانات ساۋداباەۆ قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ جانە الەمدە قۋاتى جونىنەن ءتورتىنشى ورىن الاتىن يادرولىق ارسەنالدان باس تارتۋ تۋرالى شەشىمىنىڭ تاريحي ءمانى مەن ماڭىزىن اتاپ كورسەتتى. «اسكەري-ونەركاسىپتىك كەشەن مەن كەڭەس باسشىلىعىنىڭ قاتاڭ قارسىلىعىنا قاراماستان, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىگىمىزگە قول جەتكىزگەنگە دەيىن-اق, ياعني 1991 جىلعى 29 تامىزداعى جارلىعىمەن سەمەيدەگى الەمنىڭ اسا ۇلكەن يادرولىق پوليگونىن جاپتى, – دەدى ول. – قازاق ەلىنىڭ ەركىمەن ىسكە اسقان وسى تاريحي فاكتىنىڭ الەمدىك وركەنيەت ءۇشىن ماڭىزى وتە زور. قازاقستاننىڭ كورسەتكەن ۇلگىسى مەن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەلسەندى ارەكەتتەرىنىڭ ارقاسىندا جەر شارىنداعى قالعان پوليگونداردىڭ – نەۆادا, جاڭا جەر, لوبنوردىڭ ءۇنى ءوشتى. «يادرولىق كلۋب» دەرجاۆالارى يادرولىق سىناقتار جۇرگىزۋگە تىيىم سالاتىن جانە ولاردىڭ جۇرگىزىلۋىنە موراتوري قولداناتىن قۇجاتقا قوسىلدى».
ءوز سوزىندە «نازارباەۆ ورتالىعىنىڭ» ديرەكتورى قاتىسۋشىلارعا قازاقستانداعى يادرولىق سىناقتاردىڭ گۋمانيتارلىق جاعدايعا, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق جاي-كۇيلەرىنە, قورشاعان ورتاعا تيگىزەتىن تاجالدى اسەرى تۋرالى ايتىپ بەردى. «يادرولىق سىناقتاردىڭ سالدارى ءالى كۇنگە دەيىن پوليگونعا جاقىن تۇراتىن حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ كەلەدى. ولاردىڭ 70 پايىزعا جۋىعى – ساۋلەلەنۋگە ۇشىراعان اتا-انادان تۋعان ەكىنشى جانە ءۇشىنشى جاپا شەگۋشى ۇرپاقتار تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇنىنەن-اق قازاقستان ۇكىمەتى يادرولىق سىناق قۇرباندارىن ساۋىقتىرۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەردى جاساپ, جالپى, ايماق تۇرعىندارىن ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك قولداۋدا بارلىق كۇشىن جۇمساپ كەلەدى. وسىلايشا, ۇكىمەت سەمەي ايماعىنداعى ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان بىرقاتار ماقساتتى باعدارلامالار قابىلدادى, ال قازاقستان پارلامەنتى يادرولىق سىناقتاردان زارداپ شەگۋشىلەردى الەۋمەتتىك قورعاۋ تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلدادى», – دەپ اتاپ كورسەتتى ق.ساۋداباەۆ.
يادرولىق سىناقتاردىڭ سالدارىن جويۋدا, سونداي-اق, ايماقتىڭ ەكولوگياسى مەن تۇرعىنداردى ساۋىقتىرۋ ماسەلەلەرىندە كورسەتكەن كومەكتەرى ءۇشىن حالىقارالىق قوعامداستىققا العىس بىلدىرگەن قانات ساۋداباەۆ قازاقستان ۇكىمەتىمەن بىرلەسىپ, يادرولىق جارىلىستاردىڭ سالدارىن جەڭۋگە, سەمەي ايماعىنىڭ تۇراقتى دامۋى مەن ەكونوميكالىق ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋدەگى كومەكتىڭ تەحنيكالىق كومپونەنتىمەن قاتار, گۋمانيتارلىق كومپونەنتتىڭ دە قاجەتتىلىگىنە نازار اۋداردى. «بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ سەمەي ايماعىن قالپىنا كەلتىرۋ قىزمەتىندە قازاقستانعا قولداۋ ءبىلدىرۋ تۋرالى ۇندەۋى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بارلىق مۇشەلەرىنىڭ قۇلاعىنا جەتتى, – دەدى قانات بەكمىرزا ۇلى. – ءبىزدىڭ كونفەرەنتسيامىز الەمدەگى يادرولىق سىناقتاردىڭ قۇرباندارى تۋرالى كەزەكتى رەت ەسكە سالىپ, بارلىق ەلدەردىڭ ۇكىمەتتەرىن يادرولىق سىناقتاردان زارداپ شەككەن ايماقتىڭ ەكولوگياسىن قالپىنا كەلتىرۋ, ولاردى ساۋىقتىرۋ پروبلەمالارىنا اسا گۋمانيستىك بەلسەندىلىكپەن ايتارلىقتاي اتسالىسۋعا تاعى دا قوزعاۋ سالادى دەگەن سەنىمىمدى بىلدىرگىم كەلەدى».
«بىزدەر, يادرولىق سوعىستىڭ ادامزات بالاسى ەشقاشان باسىنان كەشىرمەگەن وسىنداي توزاعىنان وتكەن يادرولىق سىناقتاردان زارداپ شەگۋشىلەر مۇمكىندىك بار كەزدە يادرولىق ەسسىزدىكتىڭ ناعىز الاپاتىن سانالى تۇردە جەتە تۇسىنۋگە شاقىرامىز. ەگەر دە الەمدەگى ميللياردتاعان ادام يادرولىق سىناقتاردىڭ شىن مانىندە بار ەكەنىن سانالى تۇردە سەزىنەتىن بولسا, وندا قوعامدىق پىكىر يادرولىق قارۋدى جەر بەتىنەن جويىپ جوق قىپ جىبەرەرلىكتەي جەتكىلىكتى مورالدىق كۇشكە يە بولار ەدى, – دەدى كونفەرەنتسيانىڭ قاتىسۋشىلارىنا ءسوزىن ارناعان «اتوم» جوباسىنىڭ قۇرمەتتى ەلشىسى كارىپبەك كۇيىكوۆ. – مەنىڭ كارتينالارىمدا يادرولىق قارۋدان ازات الەمگە شاقىرۋىم بەينەلەنگەن, ولارعا مەن جانىمدى سالىپ, جۇرەگىمنىڭ ءبىر بولشەگىن بەردىم… ءبىزدىڭ سابىرعا كەلىپ, توقتاۋىمىز كەرەك».
نورۆەگياعا ساپارى اياسىندا ق.ساۋداباەۆ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ مەن قارۋسىزدانۋ سالاسىنداعى نورۆەگيالىق جانە حالىقارالىق ساياساتكەرلەر, ساراپشىلارمەن بىرقاتار ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. قانات بەكمىرزا ۇلى نورۆەگيا ستورتينگىنىڭ (پارلامەنتىنىڭ) ۆيتسە-پرەزيدەنتى ماريت نيۋباك, «پارلامەنتاريلەر يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە قارۋسىزدانۋ ءۇشىن» حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ جاھاندىق ۇيلەستىرۋشىسى الەن ۆارە, سونداي-اق, تانىمال امەريكالىق ءارتىس, يادرولىق قارۋسىزدانۋ ءۇشىن قوزعالىسىنىڭ بەلسەندىسى مارتين شينمەن پىكىر الماستى.
قازاقستاندىق دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ, سونداي-اق, نورۆەگيا حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنىڭ (NUPI) ديرەكتورى ۋلف سۆەردرۋپپەن, شوتلانديا پارلامەنتىنىڭ مۇشەسى بيلل كيد جانە باسقالارمەن كەزدەسۋى ءوتتى.
«ەگەمەن-اقپارات».