سوڭعى كۇندەرى الەۋمەتتىك جەلىلەردە افريكادان كەلگەن ازاماتقا تۇرمىسقا شىققان وتانداسىمىزدىڭ قادامىن تالقىعا سالىپ, سان-ساققا جۇگىرتىپ جاتقاندار كوبەيىپ كەتتى. كوبى نامىستاناتىن سىڭاي تانىتىپ جاتىر. بويجەتكەننىڭ تاڭداۋىن ءوزىنىڭ جەكە ءىسى دەسىپ جاتقاندار دا جەتەرلىك. اركىمنىڭ ءوز دەگەنى وزىنە ءجون بولىپ تۇرعان جايى بار.
دەگەنمەن, وسىنداي وقيعالار كەزىندە ءبىزدىڭ ادامنىڭ جەكە ءومىرى مەن تاڭداۋى, قۇپياسى بولاتىنىن ەسكەرىپ, تالقىعا سالاتىن تاقىرىبىمىز جەكە ادامنىڭ ارەكەتى ەمەس, قاتەرلى سيپات الىپ بارا جاتقان قۇبىلىستار بولۋى ءتيىس ەدى. بىراق ەلىمىزدەگى تانىم-تۇسىنىك پەن ءىس-ارەكەت, قۇندىلىقتار «توڭكەرىلگەن پيراميداعا» ۇقسايدى.
نەگىزى قوعامنىڭ وزىندىك قۇندىلىقتارى مەن نورمالارى بار ەكەنىن ءجيى ايتامىز. ءسوز بوستاندىعى, ادامنىڭ جەكە قۇپياسى مەن ءومىرى, تاڭداۋى ءتارىزدى قۇندىلىقتار ءبىز ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلە بولۋى ءتيىس ەدى. قالىڭ بۇقارا جاپپاي ايىپتاپ, قوعامدا كەڭ تاراپ كەتۋىنە جول بەرمەۋى ءتيىس جاعىمسىز قىلىقتار مەن ارەكەتتەر دە نازاردان تىس قالماۋى كەرەك-تۇعىن. بىراق ەڭ وزەكتى دەگەن دۇنيەلەردى كەيىنگى ساتىعا ىسىرامىز دا, جەكە ادامنىڭ ارەكەتىن, تاڭداۋىن ءسوز قىلىپ شىعا كەلەمىز. قازاق قوعامى ءبىر بويجەتكەننىڭ وزگەگە تۇرمىسقا شىققانىن ەمەس, ەلدەگى ايەل مەن كامەلەت جاسقا تولماعانداردى زورلاۋ دەرەكتەرىنە اشۋلانسا كەرەك ەدى. بىراق ءبىز ءدال سونداي وزەكتى ماسەلەلەرگە كەلگەندە نەمقۇرايدىمىز, بەلسەنىپ اتقا قونۋعا جوقپىز.
باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, بيىل قاڭتاردان مامىر ايىنا دەيىن ەلدە ايەل زورلاۋدىڭ 385 دەرەگى تىركەلىپتى. ونىڭ ىشىندە 16 بالا نەمەسە جەتكىنشەك بار. ال قىلمىستىق كودەكستىڭ «سەكسۋالدىق سيپاتتاعى زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەرى» دەپ اتالاتىن 121-بابى بويىنشا – 82, الگى كودەكستىڭ 123-بابى, ياعني «ون التى جاسقا تولماعان اداممەن جىنىستىق قاتىناس نەمەسە سەكسۋالدىق سيپاتتاعى وزگە دە ارەكەتتەر جاساۋ» دەيتىن ۇزىن-سونار اتاۋى بار باپ بويىنشا 128 قىلمىس تىركەلگەن. بۇل دەگەنىڭ كامەلەت جاسىنا تولماعاندارعا قاتىستى قىلمىس. ءبىر سوزبەن ايتقاندا – زورلاۋ! ال «جاس بالالاردى ازعىندىق جولعا ءتۇسىرۋ» دەپ اتالاتىن 124 باپ بويىنشا 56 قىلمىس تىركەلگەن. جاسالعان ەمەس, تىركەلگەن! بىراق ءبىزدىڭ قوعام بۇل ماسەلەگە نازار اۋدارا قويعان جوق. بالكىم مۇنداي دەرەكتەردى كوپشىلىك بىلمەيتىن شىعار نەمەسە قىلمىسپەن كۇرەسكە تىم نەمقۇرايدى قارايدى دەگەن ءسوز. ءبىز ايتقان دەرەكتەردى توپتايتىن بولساق, ايەلدەر مەن كامەلەتتىك جاسقا تولماعانداردى زورلاۋ, الداپ-ارباپ جىنىستىق قاتىناسقا يتەرمەلەۋ دەرەكتەرى 500-دەن اسىپتى. جىلدىڭ العاشقى بەس ايىنداعى جاعداي وسى. ونىڭ ۇستىنە, بۇل تىركەلگەن دەرەكتەر, تىركەلمەگەنى قانشاما؟! دەمەك, قازاق قوعامى ءۇشىن ايەل زاتىن قورلاۋ قاتەرلى دەڭگەيگە شىعىپ بارا جاتىر دەگەن ءسوز. ال ءبىز «يت جامانى ءتۇز قوريدىنىڭ, جىگىت جامانى قىز قوريدىنىڭ» قىلىعىن جاساپ ءجۇرمىز.
ارينە ارالاس نەكەنىڭ كوبەيگەنىن ءبىز دە قۇپتامايمىز. ماسەلەن, 2019 جىلدىڭ العاشقى ءتورت ايىندا ەلدە 47 مىڭنان استام نەكە تىركەلسە, سونىڭ ىشىندە 1611 قازاق ازاماتى وزگە ۇلت وكىلىنە ۇيلەنىپ, 1552 بويجەتكەن باسقا ەتنوستىڭ ازاماتىنىڭ ەتەگىنەن ۇستاپتى. بىلتىر 2185 قىزىمىز تەڭىن اتاسى باسقا جۇرتتان تاپسا, 2584 ازامات قازاقتى وزگە حالىقتارمەن قۇدا قىلىپتى. بىراق نەكەدە ەكى جاقتىڭ ىقتيارى بار. ۇلت ءۇشىن ارالاس نەكەنىڭ جاپپاي سيپات الۋى جاعىمدى بولا قويماس, بىراق ءبىز ءۇشىن ودان دا قاتەرلى دۇنيە نەمقۇرايلىلىق پەن ايەل زاتىنا قارسى جاسالىپ جاتقان قىلمىستار بولىپ تۇر. ودان بولەك جالپى قىلمىستاردىڭ ءورشىپ تۇرعانىن دا, ءبىزدىڭ دۇنيەتانىمىمىزعا ءارىسى پاتشالىق رەسەيگە بودان بولعان كەزىمىزدەن, بەرىسى كەڭەس وداعى داۋىرىنەن قالعان ستەرەوتيپتەر ءسىڭىپ قالعانىن دا مويىنداۋىمىز قاجەت. قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزعان پەندە كورسەك, ايتالىق, قوقىستى ارنايى جاششىككە تاستاماعان نەمەسە كولىك تەرەزەسىنەن لاقتىرىپ جىبەرگەن ادامدى كەزدەستىرسەك, ەسكەرتۋگە اسىقپايمىز, پوليتسياعا دا حابارلاۋدان بويدى اۋلاق سالامىز. ءبىزدى تەجەيتىن كوممۋنيزم قۇرامىز دەپ جۇرگەن داۋىردەن كەلە جاتقان «تۇسىنىكتەر». ادامنىڭ جەكە وزىنە ەسكەرتۋدەن «بالەسىنەن اۋلاق» دەپ, ءتيىستى ماماندارعا حابارلاۋدان «ستۋكاچ» بولماۋ ءۇشىن قاشامىز. ءسويتىپ جەمقورلىق تا تىيىلمادى, قىلمىس تا ازايمادى. سونىڭ ىشىندە ايەل زاتىن قورلاۋ دا ازايعان جوق. قىلمىس حرونيكاسىندا ءتۇرلى وقيعالار ايتىلىپ جاتقانمەن, ورە تۇرەگەلگەن بۇقارا جوق ءالى.
ماسەلەن, جاقىندا عانا قوستانايدا ايەل زورلاعان قىلمىسكەرلەر جازالاندى. ولار پويىزدىڭ جولسەرىكتەرى ەدى. بىلتىر كۇزدە ساپارعا شىققان جولاۋشىنى زورلاپتى. بۇل – ءبىز بىلەتىن دەرەكتەردىڭ ءبىرسىپىراسى. بىلمەيتىنىمىز قانشاما؟! سويتە تۇرا, باسقانىڭ ەتەگىنەن ۇستادىڭ دەپ ءبىر بويجەتكەندى سوگەمىز. ءبىز بالكىم قىزدارىمىزدى وزگەدەن ەمەس, «وزىمىزدەن» قورعاۋىمىز قاجەت شىعار, ءا؟!