قازىرگى ۋاقىتتا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق (ەاەو) ەلدەرىندەگى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ كەڭەيىپ, ادامي كاپيتالدىڭ ساپالىق تۇرعىدان وسۋىنە باعىتتالعان وڭ ۇدەرىستەر بەلەڭ الىپ كەلەدى. رەسمي ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2026 جىلدىڭ تەك العاشقى ءۇش ايىندا عانا وداق اياسىندا 17 937 جاڭا وقۋشى ورنى مەن بالاباقشالاردا 6 778 ورىن پايدالانۋعا بەرىلىپ, بىرقاتار زاماناۋي الەۋمەتتىك نىساندار بوي كوتەردى. بۇل رەتتە قازاقستان قىسقا مەرزىم ىشىندە 10 300-دەن استام وقۋشى ورنىنىڭ اشىلۋىن قامتاماسىز ەتىپ, وداق بويىنشا ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدىڭ كوش باسىنا شىقتى.
ساراپشىلار قاۋىمداستىعى ءۇشىن بۇل جەتىستىك جالاڭ كورسەتكىش ەمەس, ەلدىڭ ەرتەڭگى ەكونوميكالىق قۋاتى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ايقىندايتىن ادامي كاپيتالعا قۇيىلعان ەڭ ءتيىمدى ستراتەگيالىق ينۆەستيتسيا بولىپ سانالادى. مۇنداي سەرپىندى قادامدار مەملەكەتىمىزدىڭ الەۋمەتتىك سالاعا باسىمدىق بەرگەن رەفورمالارىنىڭ جانە «ادىلەتتى قازاقستان» تۇجىرىمداماسىنىڭ ءىس جۇزىندەگى ناقتى دالەلى.
ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىن جاڭعىرتۋداعى وسى ينستيتۋتسيونالدىق تابىستارى مەن الداعى ستراتەگيالىق مىندەتتەرى توڭىرەگىندە بەلگىلى الەۋمەتتانۋشى, ساراپشى-مامان ايدار حاميتپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– ەاەو ستاتيستيكاسىنا سايكەس, 2026 جىلدىڭ ءى توقسانىندا قازاقستان جاڭا وقۋشى ورىندارىن پايدالانۋعا بەرۋ بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. بۇل ناتيجەنى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا جانە ساپالى ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان رەفورمالارىنىڭ ناقتى جەمىسى دەپ باعالاۋعا بولا ما؟
– سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ باعىتىنداعى ناقتى ينستيتۋتسيونالدىق ناتيجەلەر كورىنىپ جاتىر. بيىلدىڭ وزىندە ءى توقساندا 10 مىڭنان اسا جاڭا وقۋشى قامتيتىن ورتا ءبىلىم بەرۋ مەكتەپتەر جانە 1 307 بالاباقشالار مەن مەكتەپكە دەيىنگى ورتالىقتار اشىلدى. رەسمي ستاتيستيكاعا سايكەس, 2026 جىلعى قاڭتار − ناۋرىز ارالىعىندا قازاقستاندا 19 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ, 11 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم جانە 1 ەمحانا پايدالانۋعا بەرىلگەن. مۇنداي جوعارى كورسەتكىشتەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساپالى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان رەفورمالارىنىڭ ءىس جۇزىندە جەمىستى ورىندالىپ جاتقانىن ايقىن دالەلدەيدى. سوندىقتان بۇل جەتىستىكتى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋ جولىنداعى اۋقىمدى جاڭعىرۋ ۇدەرىستەرىنىڭ ناقتى ءارى پراكتيكالىق ناتيجەسى دەپ تولىق باعالاۋعا بولادى.
– «ادىلەتتى قازاقستان» تۇجىرىمداماسى اياسىندا ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ جاتىر. قازاقستاندا 10 300 جاڭا وقۋشى ورنىنىڭ اشىلۋى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جۇزەگە اسىرىپ جاتقان ءبىلىم بەرۋ رەفورمالارىنىڭ تيىمدىلىگىن قانشالىقتى كورسەتەدى؟
– بۇل جەردەگى باستى ماسەلە – ادامي كاپيتالعا ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيا سالۋ. دۇنيەجۇزىلىك بانك قازاقستاننىڭ ۇزاق مەرزىمدى باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ءۇشىن ينفراقۇرىلىم مەن ادامي كاپيتالدى دامىتۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ وتەدى. ياعني جاڭا مەكتەپتەر – بولاشاق ەڭبەك نارىعىنا, ساپالى كادرلارعا جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىققا سالىنعان ينۆەستيتسيا.
فينليانديا, سينگاپۋر جانە وڭتۇستىك كورەيا سياقتى وزىق ەلدەردىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, ساپالى ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمى – ۇلتتىق دامۋدىڭ ەڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى. بۇل مەملەكەتتەر مەكتەپتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن, قاۋىپسىزدىگىن, زاماناۋي جابدىقتالۋىن جانە مۇعالىمدەردىڭ جوعارى بىلىكتىلىگىن ءبىر ارناعا توعىستىرۋ ارقىلى ءبىلىم ساپاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەردى. بۇگىندە قازاقستاندا جاڭا وقۋ ورىندارىنىڭ اشىلۋى – وسى تابىستى جولدىڭ العاشقى نىق قادامى.
– جوعارىدا ەلىمىزدە 2026 جىلدىڭ العاشقى ءۇش ايىندا مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا 1 307 جاڭا ورىن اشىلدى دەپ اتاپ ءوتتىڭىز. بۇل كورسەتكىش قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وتباسىلاردى قولداۋعا جانە الەۋمەتتىك مەملەكەتتى نىعايتۋعا باعىتتالعان ساياساتىنىڭ ناتيجەسى رەتىندە قانشالىقتى ماڭىزدى؟
– مەنىڭ ويىمشا, بۇل كورسەتكىشتەردى بۇگىنگى جۇرگىزىپ وتىرعان رەفورمالاردىڭ پراكتيكالىق ناتيجەسى رەتىندە باعالاۋعا تولىق نەگىز بار. سەبەبى «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى وقۋشى ورىن تاپشىلىعىن, اپاتتى مەكتەپتەردى جانە ءۇش اۋىسىمدى وقىتۋدى جويۋعا باعىتتالعان. ۇكىمەت دەرەگىنشە, جوبا اياسىندا 2026 جىلعا دەيىن 369 جاڭا فورماتتاعى مەكتەپ سالىپ, 740 مىڭ وقۋشى ورنىن اشۋ جوسپارلانعان.
– سوڭعى جىلدارى قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋ جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم سالالارىندا اۋقىمدى ۇلتتىق جوبالار ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ ەاەو ەلدەرى اراسىندا ءبىلىم بەرۋ نىساندارىن دامىتۋ بويىنشا كوشباسشىلىققا شىعۋىنا قانداي باستامالاردىڭ ىقپالى بولدى؟
– الەمدىك رەيتينگتەر دە وسى جۇيەلى جۇمىستاردىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى. مىسالى, PISA حالىقارالىق زەرتتەۋى ءبىلىم ساپاسىن تەك عيماراتپەن ەمەس, وقۋشىنىڭ وقۋ, ماتەماتيكا جانە جاراتىلىستانۋ ساۋاتتىلىعى ارقىلى باعالايدى. OECD دەرەكتەرى بويىنشا قازاقستان PISA-عا 2009 جىلدان بەرى قاتىسىپ كەلەدى, بۇل ەلگە ءوز ءبىلىم جۇيەسىن حالىقارالىق ولشەمدەرمەن سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سوندىقتان مەكتەپتەر مەن بالاباقشا ورنى – رەفورمالاردىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتەتىن ماڭىزدى ينديكاتور. مۇنى ءبىز جۇيەلى وزگەرىستىڭ باستاماسى دەپ قاراعانىمىز دۇرىس. قىسقاشا ايتقاندا, قازاقستاننىڭ ەاەو كەڭىستىگىندە جاڭا وقۋشى ورىندارىن اشۋ بويىنشا العا شىعۋى – الەۋمەتتىك مەملەكەتتى نىعايتۋ, ادامي كاپيتالدى دامىتۋ جانە ساپالى بىلىمگە تەڭ قولجەتىمدىلىك قاعيداتتارىنىڭ ناقتى كورىنىسى. بۇل – «ادىلەتتى قازاقستان» يدەياسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى پراكتيكالىق مازمۇنى.