نەسيە كوميسسياسىنىڭ قايتارىمى بولا ما؟

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بيىلدان باستاپ بانكتەر كاسىپكەرلىك قىزمەتكە قاتىسى جوق, تەك يپو­تەكا­لىق تۇرعىن ءۇي زايمىن وتەۋ­گە بايلانىستى سىياقى مەن ءوسىم- اقىنى بەلگىلى ءبىر مەرزىمنەن كەيىن تالاپ ەتۋگە دە قۇقىلى ەمەس. بۇل كەلىسىمشارتتاعى مەرزىمنەن 180 كۇن وتكەننەن كەيىن سالىناتىن وسىماقىعا قاتىستى تالاپ. 

وكىنىشكە قاراي, بانكتەردىڭ نەسيە بەرۋ كەزىندە بەلگىلەيتىن كوميسسيالارىنا قاتىستى كىلتي­­­پاندارى وسىمەن تولىق شەشىلدى دەۋگە ءالى ەرتە. قازىر ەكىنىڭ ءبىرى بانككە بەرەشەك ەكەنى بەلگىلى. باسپانا بولا ما, باسقا بولا ما, ايتەۋىر ءبىر مۇقتاجىن جابۋ ءۇشىن بانكتەن نەسيە الماعان ادام جوق شىعار. «قارىز ك ۇلىپ كەلىپ, جىلاپ كەتەدى» دەگەن قاعيداعا قاراپ, كرەديت الۋشىلاردى كىنالاي بەرۋگە تاعى بولمايدى. بىرىنشىدەن, بەرىلەتىن نەسيەلەردىڭ سىياقى پايىزى جوعارى. ءار بانكتىڭ جىلدىق سىياقى مولشەرى ءارتۇرلى. ەكىنشىدەن, نەسيەنى راسىمدەگەنى ءۇشىن ءبىر رەتتىك كوميسسيانىڭ ءوزى قالتاعا سالماق سالادى. ءۇشىنشىسى, جوعارىدا ۇلتتىق بانك سالعان تىيىممەن تىكەلەي بايلانىستى كوميسسيا. ونى بانكتەر «نەسيەگە قىزمەت كورسەتۋدىڭ كوميسسياسى», «زايمعا قىزمەت كورسەتۋدىڭ كوميسسياسى» دەپ تۇرلىشە اتايدى. 

بانك ىستەرى بويىنشا تاۋەلسىز ساراپشى نۇرجان بياقاەۆ بىرنەشە جىلدان بەرى زاڭسىز كو­ميس­سيالاردى قايتارۋمەن اينالىسىپ ءجۇر. ءبىز وعان حابارلاسىپ, نەسيە الۋشىلاردىڭ كەزىن­دە بانكتەردىڭ ەسەپشوتىنا ءوز قولىمەن اۋدارعان زاڭسىز كوميسسياسىن قايتارىپ الۋ جولدارى تۋرالى سۇراپ كوردىك. 

– مەن بۇرىن بانك سەكتورىندا جۇمىس ىستەگەنمىن. وسى ىسپەن اينالىسۋىما ءبىر جاعداي سەبەپ بولدى. 2013 جىلدىڭ سوڭىندا اياقاستىنان اقشا كەرەك بولىپ, ەكسپرەسس-كرەديت الدىم. مەن دە وسى نەگىزسىز بەلگىلەنگەن كوميسسيانى وتەۋگە ءماجبۇر بولدىم. الايدا, نەسيەنى تولىعىمەن وتەپ بولعاننان كەيىن زاڭسىز كوميس­سيا­نى قايتارىپ الۋعا بەل بۋدىم. ءسويتىپ بانكتى سوتقا بەرىپ, جەڭىپ شىقتىم, – دەيدى ن.بياقاەۆ. 

بۇرىن-سوڭدى مۇنداي تاجى­ريبە بولماعاندىقتان, سوت­تاعى­لار دا العاشىندا تۇسىنبەستىك تا­نىتىپ, الدىمەن بانكتەردىڭ پايداسىنا شەشىم شىعارىپتى. الايدا, اپپەلياتسيالىق شاعىم تۇسىرگەن ن.بياقاەۆ بانكتەردىڭ زاڭ­سىز ارەكەتىن اقىرى دالەلدەپ, زاڭ­­سىز ۇستالعان كوميسسيانىڭ سوڭ­­عى تيىنىنا دەيىن ساناپ ال­عان. 

وسىدان كەيىن ول ءوزىنىڭ تۋىس-تۋعان, تانىستارىنا وسىنداي زاڭسىز كوميسسيالارىن قايتارىپ بەرۋگە كومەكتەسە باستادى. ال­­عا­­شىندا بۇل تالاپتى مويىنداۋدان باس تارتقان بانكتەر كەيىن وزدەرىنىڭ كىناسىن مويىنداپ, قارجىنى قايتارىپ بەرۋگە كونە باستاپتى. ايتا كەتەيىك, زاڭسىز كوميسسيا بەلگىلەگەن جانە تۇرعىنداردان ون جىلدان استام ۋاقىت بويى الىپ كەلگەن قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ اراسىندا كاس­پي, سبەربانك, اتف, كازكوم, ەۋرازيالىق بانك بار.

نۇرجان بياقاەۆ سوڭعى 5-6 جىلدا مىڭنان استام ادامنىڭ زاڭسىز كوميسسياسىن قايتارىپ بەرۋگە جانە باسقا دا بانكتىك ماسە­لەلەرىن شەشۋگە قاتىستى. سوتتا جەڭىپ شىققانىن, بانكتەردىڭ زاڭ­سىزدىعىن ايعاقتايتىن قۇجات­تاردى ۇلتتىق بانككە جىبەرىپ, ماسەلەنى ۇلتتىق بانك دەڭگەيىندە ءبىرجولا شەشۋگە دە تىرىسىپ كورگەن. الايدا, ۇلتتىق بانك ن.بيا­قاەۆتىڭ تالابى ورىندى ەكەنىن كورە تۇرا, ءىستى اياقسىز قال­دىردى. دەپۋتاتتارعا حابارلاسىپ, بۇل ماسەلەنىڭ پارلامەنت دەڭگەيىندە كوتەرىلۋىنە دە ىقپال ەتتى. سوعان قاراماستان, بۇگىنگە دەيىن بۇل ءىس شەشىمىن تاپقان جوق. ۇلتتىق بانكتىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە تۇرعىندارعا نەسيە بەرۋ كەزىندە كوميسسيا بەلگىلەۋگە جانە الۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى شەشىم شىعارعانىنىڭ ءوزى بانك­تەردىڭ ارەكەتىنىڭ زاڭعا قايشى ەكە­نىن كورسەتەدى. 

ن.بياقاەۆ قانا ەمەس, وسى جۇمىسپەن اينالىساتىن, نەسيە الۋشىلاردىڭ قۇقىن قورعاي­تىن باسقا دا زاڭگەرلەردىڭ قاتا­رى كو­بەيۋدە. وعان قو­سا تۇرعىنداردىڭ دا بەلسەن­­دى­­لىگى ۋاقىت وتكەن سا­يىن كۇ­­­­­شە­يىپ كە­لەدى. بىرنەشە جىل بۇ­رىن وتەل­گەن نەسيەلەرىنىڭ كەلىسىم­­­­شارتتارىن تاۋىپ الىپ, بانك­تەردەن سۇراتىپ الىپ, ءتيىستى قارجىلارىن قايتارىپ الۋدى كوزدەيتىن ادامداردىڭ قاتارى كوپ. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, وكىنىشكە قاراي, بانكتەر بەل­گى­­­لەگەن زاڭسىز كوميسسيانى قاي­تارىپ الۋدىڭ وسىعان دەيىن جە­مىس بەرگەن جالعىز جولى – سوت­قا شاعىم ءتۇسىرۋ, جەڭىپ شىعۋ. ال ۇزاق ۋاقىت بويى زاڭسىز تو­لە­گەن كوميسسياسىن قايتارىپ الۋ­دىڭ قامىن جاساماعانداردىڭ قار­جىسى بانكتەردىڭ جەمى بولىپ قالا بەرمەك. 

ارنۇر اسقار,

«Egemen Qazaqstan»