سارسەنبى, 14 ناۋرىز 2012 7:42
تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىق تويىن اتاپ ءوتكەن 2011 جىلدىڭ اياعىندا ەلىمىزدىڭ جاستارىن پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋ, وتانشىلدىق, ەلدىك سيپاتتاعى قاسيەتتەرىمىزدى جاريا ەتۋ, حالقىمىزدىڭ ءجۇرىپ وتكەن ۇلان-عايىر تاريحىنداعى قاھارماندىق ىستەرىن جاپپاي تانىتۋ, دارىپتەۋ, ماقتان ەتۋ باعىتىن ماقسات ەتىپ, ەلدىك پەن ەرلىكتىڭ ءوشپەس ەسكەرتكىشىندەي بولعان ءبىر ەرەن ەڭبەك جارىق كوردى. ول – «قازاق ەنتسيكلوپەدياسى» شاڭىراعىندا تەرىلگەن, 900 بەتتەن تۇراتىن,
سارسەنبى, 14 ناۋرىز 2012 7:42
تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىق تويىن اتاپ ءوتكەن 2011 جىلدىڭ اياعىندا ەلىمىزدىڭ جاستارىن پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋ, وتانشىلدىق, ەلدىك سيپاتتاعى قاسيەتتەرىمىزدى جاريا ەتۋ, حالقىمىزدىڭ ءجۇرىپ وتكەن ۇلان-عايىر تاريحىنداعى قاھارماندىق ىستەرىن جاپپاي تانىتۋ, دارىپتەۋ, ماقتان ەتۋ باعىتىن ماقسات ەتىپ, ەلدىك پەن ەرلىكتىڭ ءوشپەس ەسكەرتكىشىندەي بولعان ءبىر ەرەن ەڭبەك جارىق كوردى. ول – «قازاق ەنتسيكلوپەدياسى» شاڭىراعىندا تەرىلگەن, 900 بەتتەن تۇراتىن, 5 مىڭ دانامەن جارىق كورگەن «ايبىن» ەنتسيكلوپەدياسى. بۇل جوبانىڭ اۆتورى زاپاستاعى پولكوۆنيك, ىزدەنگىش, كوپ قىرلى زەرتتەۋشى, بىرنەشە كىتاپتاردىڭ يەسى, پاتريوت ازامات ساعيدوللا كوشىمباەۆ. ول ءوزىنىڭ اتالمىش باعىتتا 20 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى تالماي ىزدەنۋىنىڭ ارقاسىندا تىرنەكتەپ جيناعان دۇنيەلەرىن وسىنداي اتاۋمەن جارىققا شىعارىپ وتىر. عىلىمي كەڭەسشىلەرى: گەنەرالدار ب.ەرتاەۆ پەن ا.تاسبولاتوۆ جانە پولكوۆنيك, اسكەري عىلىمدار دوكتورى ك.سەرىكباەۆ.
ءبىز ەلىمىز تاريحىنىڭ ەرلىك بەتتەرىن ايشىقتاعان «ايبىن» ەنتسيكلوپەدياسىن ونىڭ العاشقى وقۋشىلارىنىڭ بىرەگەيى, حالىق قاھارمانى, حالقىمىزدىڭ ايتۋلى ازاماتى, ارميا گەنەرالى, سەناتور مۇحتار التىنباەۆقا جولىعىپ, وسى ەڭبەك تۋرالى پىكىرىن بىلمەك بولىپ, بىرنەشە سۇراقتار قويعان ەدىك.
– «ايبىن» – اسكەري ەنتسيكلوپەديا بولعاندىقتان الدىمەن ءوزىڭىزدىڭ پىكىرىڭىزدى بىلگىمىز كەلدى. وسى ەڭبەكتەن العان اسەرلەرىڭىزبەن بولىسسەڭىز دەپ ەدىك…
– وتە ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرىلگەن الىپ كىتاپ ەكەن. بىراق ءوزى دە, ىشىندە قامتىلعان تولىپ جاتقان دەرەكتەر دە بىلمەككە ۇمتىلعان ەشبىر جاندى جالىقتىرماس دەپ ويلايمىن. ءوز باسىم ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن, تۇگەل تانىسىپ شىقتىم. العان اسەرىم وراسان زور. جۇزدەگەن جاڭا ەسىمدەر مەن ەلىمىزدىڭ تاريحىندا بولعان تالاي مىڭداعان جاۋىنگەرلىك, ەرلىك وقيعالارمەن تانىستىم. سونىڭ ءىشىندە حالقىمىزدىڭ كەڭەس وداعىنا دەيىنگى تاريحىنداعى ەرەك وقيعالار مەن ەرەن ەسىمدەردىڭ ءبىر پاراسىن ءوزىم ءۇشىن جاڭادان اشتىم دەسەم, ارتىق ەمەس. ويتكەنى, بىزگە ولاردىڭ كوبىن وقىتپاي, كەڭەس وداعى جىلدارىندا تەك رەسەيدىڭ تاريحىن, سونىڭ جاۋىنگەرلىك ەرلىك بەتتەرىن عانا دارىپتەپ كەلدى عوي. قازاقتىڭ كوپتەگەن ەرلىك, ەلدىك تاريحتارى تۋرالى اڭگىمە بولا قالسا, ونداعىلار كەرتارتپا, ەسكى قوعامدى اڭساۋشىلار, قازاق ەلىنە پروگرەسس تەك قانا رەسەيگە قوسىلعاندىعىنىڭ ارقاسىندا عانا كەلدى دەگەن سەكىلدى يدەولوگيالىق ۇستانىم اۋزىمىزدى اشىرماي تاستايتىن. ال تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا حالقىمىزدىڭ ءوز بوستاندىعى مەن جەرىنىڭ ازاتتىعىن قورعاۋ جولىندا عاجايىپ ەرلىكتەر جاساعاندارىن بىلدىك. بىراق سول وقيعالاردىڭ تاريحىن, قاشان, قالاي, ناقتى قاي جەردە بولعانىن بىلە بەرمەيتىنبىز. ەندى مىنا ەنتسيكلوپەديادان ولار تۋرالى عىلىمي, اسكەري تۇرعىدا ىقشامدالعان, ناقتى تۇسىنىكتەر الۋعا بولادى ەكەن. قۇرىپ كەتۋگە شاق قالعان حVIII عاسىرداعى حالقىنىڭ باستان كەشكەن وقيعالارىنان دا قىزىقتى دەرەكتەر تاپتىم. سونىڭ ىشىندە العاشقى ادەت-عۇرىپ زاڭدارى جيناقتالعان «جەتى جارعى», ۇلى جانە ورتا جۇزدەردە «اقتابان شۇبىرىندى – القاكول سۇلاما» اتتى قاندى وقيعانىڭ كىشى جۇزدە «ساۋران اينالعان» اتالعانى, موڭعوليادا تۇراتىن اباق كەرەيلەردىڭ قازاقتىڭ ءداستۇرلى جانە يسلام ءدىنى ادەت-عۇرپىنا ساي جاسالعان ەرەجەلەرى, شەتەلدەگى وسپان مەن زۋقا باتىرلار سياقتى ەرلەرىمىزدىڭ كوتەرىلىستەرى, ت.س.س. ءوزىم ءۇشىن جۇزدەگەن جاڭا جاڭالىقتاردى تاپتىم. كەڭەس وداعى جىلدارىنداعى «قاراقول كوتەرىلىسى», «قورداي كوتەرىلىسى» سياقتى قالىڭ كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن وقيعالار دا قامتىلعان ەكەن.
بۇل ەنتسيكلوپەديانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – وعان تەك اسكەري ادامدارعا, جاۋىنگەرلىك وقيعالارعا عانا بايلانىپ قالماي, قازاق ەلىن, جەرىن ۇلكەن ايتىس-تارتىستاردا, ورتالىق وكىمەتتىڭ كەڭەستەرىندە ۇردا-جىق شەشىمدەرگە قارسى شىعىپ قورعاعان ەرلەر, مەملەكەت قايراتكەرلەرىنىڭ ەسىمدەرى دە ەنگىزىلىپتى. ماسەلەن, ءالىمحان ەرمەكوۆ, جۇمابەك تاشەنوۆ جانە ت.ب. تۇلعالار سونداي ماقساتپەن ەنگىزىلگەنى كورىنىپ تۇر. سونداي-اق حالىقتى ەرلىككە, جاستاردى ەرجۇرەكتىلىككە ۇندەيتىن شىعارمالار, نامىسىن قايراپ, جىگەرىن تاسىتقان وتكىر ۇندەۋلەر تۋدىرعان, شەشەن كەسىمدەر ايتقان بيلەر, جىراۋلار مەن جىرشىلار, كۇيشىلەر, اقىن-جازۋشىلار دا ۇمىت قالماعان. ماسەلەن, اسان قايعى, كەتبۇعا سياقتى شەشەندەر, قۇرمانعازى, تاتتىمبەت, سۇگىر سياقتى كۇيشىلەر, تولە, قاز داۋىستى قازىبەك, ايتەكە سياقتى بيلەر, ماحامبەت سياقتى اقىنداردان باستاپ پاتريوتتىق شىعارمالارى حالىقتىڭ اۋزىنان تۇسپەيتىن وسى كۇنگى اقىن-جازۋشىلار مەن سازگەرلەرگە دەيىن بار. باسقىنشى جاۋلاردىڭ شاپقىنىنان ەل ءبۇتىندىگىن قورعاۋدى ۇيىمداستىرعان حاندار, باتىرلار, قولباسشىلار ەسىمدەرى دە تۇگەل ەنگىزىلگەن. سونداي-اق كەڭەستىك جانە تاۋەلسىز قازاقستاندا ءىرى اسكەري لاۋازىم اتقارعاندار, سونىڭ ىشىندە گەنەرال اتاعىن العاندار تۇگەل قامتىلعان. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قاھارماندارى دا كەڭىنەن ورىن العان. ءسويتىپ بۇل ەڭبەك, ءوزىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – پاتريوتتىق سەزىم تۋدىراتىن ۇلگىلەردى حالىققا بارىنشا مولىنان تانىتۋدا وزىق ادىستەرگە قول جەتكىزگەن.
– ەلباسىنىڭ ەلىمىزدىڭ الدىنا قويىپ وتىرعان مىندەتتەرىنىڭ قاتارىندا پاتريوتتىق تاربيەنىڭ دە ايرىقشا ورىن الىپ وتىرعانى بەلگىلى. مىنا ەڭبەك سول تالاپتىڭ ۇدەسىنەن شىعا الا ما؟
– ارينە. 2007 جىلعى 21 ناۋرىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن ەلىمىزدىڭ جاڭا اسكەري دوكتريناسى بەكىتىلگەن بولاتىن. وندا نەگىزىنەن مەملەكەتتىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, اسكەري تەكەتىرەستەر مەن قارۋلى جانجالداردى بولدىرماۋعا, قارۋلى كۇشتەردى, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمداردى دامىتۋ مەن قولداۋعا نەگىز قالاۋشى كوزقاراستار جۇيەسى كورسەتىلگەن. سونىمەن ءبىرگە وندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋدىڭ 2006-2009 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى نەگىزىندە يدەولوگيالىق جۇمىستى جانداندىرۋ كەرەكتىگى اتاپ ايتىلدى. وسى ءىستى جان-جاقتى جۇرگىزۋدى جالعاستىرىپ, ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدا مىنا «ايبىن» اسكەري ەنتسيكلوپەدياسى ءوزىنىڭ ۇلكەن ءرولىن اتقارار دەگەن ۇمىتتەمىن. ايتا كەتەرلىگى, وسىدان ءبىراز جىلدار بۇرىن ورىس تىلىندە 2 تومدىق «سارباز» اتتى اسكەري ەنتسيكلوپەديا دا جارىق كورگەن ەدى. بىراق وندا قازاق حالقىنىڭ ءوز ءتول تاريحىنا ءتان وقيعالار اتالماي, تەك كەڭەستىك ءداۋىر مەن تاۋەلسىزدىك جىلدارى عانا قامتىلعان بولاتىن. سوندىقتان دا «ايبىن» اسكەري ەنتسيكلوپەدياسىن انا تىلىمىزدە تۇڭعىش رەت شىققان قازاق حالقىنىڭ بارلىق كەزەڭدە باستان كەشكەن اسكەري وقيعالارى مەن ەل قورعاعان حان, باتىر, بيلەرىنەن باستاپ, مەملەكەت قايراتكەرلەرى, اقىن-جىراۋلارىن قوسا قامتىعان ۇلان-عايىر ەڭبەك دەپ باعالاۋىمىزعا بولادى.
بارلىق مەملەكەتتەردە دە ايتۋلى وقيعالار مەن ارداقتى تۇلعالاردىڭ ومىرىنەن قىسقا دا نۇسقا عىلىمي, ناقتى دەرەكتەر بەرەتىن ەنتسيكلوپەديا جاساۋعا ۇلكەن كوڭىل بولىنەدى. جاۋاپكەرشىلىگى وتە اۋىر وسىنداي ەڭبەكپەن ارناۋلى عىلىمي مەكەمەلەر اينالىساتىنىن دا بىلەمىز. ماسەلەن, كەڭەس وداعى كەزىندە ورىس تىلىندە جارىق كورگەن 8 تومدىق «گەروي سوۆەتسكوگو سويۋزا» اسكەري ەنتسيكلوپەدياسىنا سول كەزدەگى كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ا.كوسىگين باسشىلىق ەتكەنىنەن حاباردارمىز. ونداعى قۇراستىرۋشىلار مەن اۆتورلارى قاتارىنا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ەڭ جوعارى اسكەري لاۋازىمدى ادامدارى, تاريح, فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ ايگىلى ماماندارى قاتىسقان ەدى. ال ءبىزدىڭ مىنا ءسوز ەتىپ وتىرعان «ايبىن» اسكەري ەنتسيكلوپەدياسىن نەگىزىنەن ءبىر-اق ادام – زاپاستاعى پولكوۆنيك, زەرتتەۋشى ساعيدوللا كوشىمباەۆتىڭ قۇراستىرعانى – ونىڭ وتە ۇلكەن, جانكەشتى ەڭبەك اتقارعاندىعىنىڭ كورىنىسى. مەن اۆتورمەن اڭگىمەلەسكەندە ونىڭ وسى ەڭبەكتى جيناقتاۋعا 20 جىلعا جۋىق ۋاقىتى كەتكەنىن ءبىلدىم. ەندى ونىڭ ەڭبەگى لايىقتى باعاسىن الار دەگەن ۇمىتتەمىن.
– وسى ەنتسيكلوپەديادا ءوزىڭىزدى تاڭ-قالدىرعان ايرىقشا دەرەكتەر بولدى ما؟
– ءيا. ماسەلەن, قازاقتان شىققان بارلاۋشى قىز اقجىبەك مۇقاشەۆا جايلى بۇرىن بىلمەيدى ەكەنمىن. ورىنبور ولكەسىندە تۋعان ول 1940 جىلى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپتى. 1941 جىلعى كوكتەمدە كسرو قورعانىس مينيسترلىگى باس شتابىنىڭ باس بارلاۋ باسقارماسىنداعى شيفروۆالششيكتەر ءبولىمىنە جۇمىسقا الىنادى. ودان بريۋسسەلدەگى كەڭەس ەلىنىڭ بارلاۋشىسى «كەنتتىڭ» (ۋرۋگۆاي ازاماتى ۆيتسەنت سيەررا) جەكە شيفروۆالششيگى بولعان. سوندا ءجۇرىپ گيتلەردىڭ كسرو-عا سوعىس اشاتىنىن العاشقى جەتكىزۋشىلەردىڭ ءبىرى بولادى. جالپى, ول كسرو-نىڭ باتىس ەۋروپادا 1930 جىلدان باستاپ ارەكەت ەتكەن «قىزىل كاپەللا» اتتى بارلاۋ توبىنا قاتىستى بولعانىن ءوزى دە بىلمەگەن. اقىرىندا, قازاقتىڭ باتىر قىزىنا نكۆد جەندەتتەرى تاراپىنان اعىلشىن بارلاۋ قىزمەتىنە جۇمىس ىستەدى دەگەن جالعان ايىپ تاعىلىپ, 1942 جىلى جەلتوقساندا ۇستالىپ, 25 جىلعا سوتتالادى. ەنتسيكلوپەديادا ونىڭ كەيىنگى تاعدىرىنان دەرەك جوق ەكەندىگى ايتىلعان, بىراق زەرتتەۋشىلەر ءبىر دەرەك تاۋىپ قالار دەگەن ۇمىتتەمىن.
جاۋدىڭ ىشىندە جانسىز ۇستاۋ ەجەلدەن بار ءادىس قوي. ابىلاي حاننىڭ تۇسىندا دا جاۋ ىشىندە بولعان ايبيكە حانىم تۋرالى وسى ەنتسيكلوپەديادان ءبىلىپ وتىرمىن. ول «قولعا تۇسكەن كۇڭنىڭ» لاقاپ «اڭىزىمەن» قالماق حانىنىڭ ورداسىندا تۇرىپ, كومەكشىلەرى ارقىلى قازاق قوسىندارىنا كوپ ءمالىمەتتەر بەرىپ تۇرعان. ءوزى قالماق تىلىندە تازا ءسويلەيتىن بولىپتى. قازاقتىڭ وسىنداي دا قىزدارى بولعاندىعى مەنى كەرەمەت تاڭقالدىردى. سونداي-اق «ايبىندا» تويعارا, ايعانىم حانشايىم, ايعىز, ت.ب. قازاقتىڭ اتاقتى قىزدارى تۋرالى دەرەكتەر بار ەكەن. ال ءبىز نەگىزىنەن ءاليا, مانشۇك جانە حيۋاز اپالارىمىز تۋرالى عانا ءبىلىپ كەلدىك ەمەس پە.
– وسى ەڭبەكتىڭ قۇندىلىعى قاتارىنا تاعى نەنى جاتقىزۋعا بولادى دەپ ويلايسىز؟
– جالپى ايتقاندا, «ايبىن» ەنتسيكلوپەدياسى حالقىمىزدىڭ سوناۋ, كونە داۋىرلەرىنە دەيىن وي جۇگىرتىپ, قازاق جەرىندە ادامنىڭ قاشان پايدا بولۋىنان باستاپ, ولاردىڭ قولدانعان سوعىس قۇرالدارىنا دەيىن دەرەكتەر بەرەدى. ودان بەرىدەگى ەدىل (اتيللا), بەيبارىس, شىڭعىس حان مەن ونىڭ ۇرپاقتارىنان ءبىزدىڭ كەشەگى حاندارىمىزعا دەيىنگى ەل بيلەۋشىلەرىن, اتاقتى ادامدارىن قالدىرماي قامتىعان. قازاقتاردىڭ جوڭعارمەن بولعان 200 جىلدىق سوعىسىنداعى ايتۋلى ەرلەر ەسىمدەرى, وقيعالار, اتاقتى ولەڭ-جىرلار, جەر-سۋ اتاۋلارى, سوعىس ادىستەرى, قولدانىلعان جاۋىنگەرلىك قارۋلار تاريحىنان دا مول ماعلۇماتتار بەرەدى. رەسەي پاتشالىعىنا وتار بولعان جىلدارداعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستەر, ولاردى باستاعان ەرلەر, ءتۇرلى قۇجاتتار, شايقاس بولعان وڭىرلەر تۋرالى مالىمەتتەر قامتىلعان. قازاقستاننىڭ كەڭەس ءداۋىرى ازامات سوعىسىنان باستاۋ العان. قازاقتان شىققان العاشقى اسكەريلەر, ۇلتتىق قازاق پولكتارى, سول كەزدەگى قولباسشىلار مەن بەلگىلى قايراتكەرلەر جايلى دەرەكتەر مول. اسىرەسە, «قىزىل قىرعىن», جاپپاي بولعان رەپرەسسيا جىلدارىنداعى اسكەري ومىرگە قاتىستى ەرلەر ەسىمدەرى مول.
ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى دا مولىنان قامتىلعان. تياناقتاپ وقىعان ازامات بۇرىننان بەلگىلى دەرەكتەرمەن قاتار جۇزدەگەن جاڭا وقيعالار, ەسىمدەر مەن فاكتىلەرگە جولىعا الادى. سونىڭ ىشىندە قازاقستاننان باسقا تمد ەلدەرىندە تۋىپ-ءوسىپ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن العان, جوعارى اسكەري شەنگە جەتكەن قانداستارىمىزدىڭ ەسىمدەرىنە دە تاپ بولامىز. سونداي-اق, قىتاي, موڭعوليا, تۇركيادا دا جوعارى اسكەري شەن الىپ, ەلەۋلى اسكەرباسىلار بولعان نەمەسە ۇلكەن ەرلىكتەر جاساعان قازاق ۇلدارىنىڭ اتى-جوندەرى بار. ەنتسيكلوپەديادا يادرولىق قارۋ, ونىڭ زارداپتارى, سونىڭ ىشىندە سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى تۋرالى دەرەكتەر دە جەتەرلىك. وتان قورعاۋعا, ەرلىككە ۇندەيتىن پاتريوتتىق جىرلار, داستاندار, تاريحي شىعارمالار جانە ولاردىڭ اۆتورلارى تۋرالى مول ماعلۇماتتار بار. «جەلتوقسان كوتەرىلىسى» تۋرالى دا شاعىن دەرەك بەرىلىپتى. كەڭەس وداعى جانە تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جاسالىپ, حالقىمىزعا قاھارماندىق رۋح بەرەتىن شارالارعا, ەلدىك پەن ەرلىككە ۇندەيتىن ەسكەرتكىش بەلگىلەردىڭ ءبارىنە انىقتاما بەرىلگەن. سونىڭ ىشىندە ابىلاي حان, كەنەسارى, ءاليا مەن مانشۇك ەسكەرتكىشتەرى, «داڭق», «وتان-انا» مەموريالدارىنا جاقسى انىقتامالار بەرىلگەن. ءتاۋەلسىز قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ العاشقى جىلداردان باستالعان تاريحىنا, جۇرگەن جولدارىنا, قابىلدانعان زاڭدارعا, قارۋ-جاراعىنا, اسكەري شەندەرىنە, ايىرىم بەلگىلەرىنە, ءتىپتى ەرلىكتەرى ءۇشىن بەرىلەتىن اتاقتار مەن وردەن-مەدالدارىنا دەيىن كورسەتىلگەن. سونداي-اق «ايبىن» اسكەري ەنتسيكلوپەدياسىندا ەلدىڭ بارلىق اسكەرلەرى مەن اسكەري قۇرىلىمدارى, سونىڭ ىشىندە ىشكى جانە شەكارا اسكەرلەرى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك, اسكەري اكادەميا مەن باسقا دا اسكەري جوعارى وقۋ ورىندار, ۋچيليششەلەر جانە كادەت كورپۋسى, ازاماتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءاسكەري كافەدرالارىنا, ب.مومىش ۇلى, س.نۇرماعامبەتوۆ, ت.بيگەلدينوۆ اتىنداعى ارناۋلى اسكەري ورتا مەكتەپتەر تۋراسىندا تولىق ماعلۇماتتار بەرىلگەن. مىنە, وسىنداي قۇندىلىقتارى بولعاندىقتان دا «ايبىن» ەنتسيكلوپەدياسىن اسكەردەگى قاتارداعى جاۋىنگەردەن باستاپ بارلىق اسكەري قىزمەتشىلەرگە, اسكەري كافەدرا ستۋدەنتتەرىنە, ۇلاندارعا, كۋرستار مەن فاكۋلتەت تىڭداۋشىلارىنا, اسكەر تاقىرىبىن زەرتتەگىسى كەلگەن عالىمدارعا, وسى سالانى تەرەڭىرەك بىلگىسى كەلگەن جالپى كوپشىلىككە دەرەك كوزى رەتىندە پايدالانۋدا تاپتىرمايتىن قۇرال دەپ ايتا الامىز.
– قۇرمەتتى مۇحتار قاپاش ۇلى! ءسىز وسىناۋ ەڭبەكتىڭ بارلىق جاقسى جاقتارىن اتاپ شىقتىڭىز. ارينە, انا ءتىلىمىزدە شىققان وسىنداي تۇڭعىش ەنتسيكلوپەديا بولعاندىقتان وعان قۋانامىز عوي. قۋانباي, ماقتانباي بولمايدى. بىراق ادىلدىك ءۇشىن كوزىڭىزگە تۇسكەن كەمشىلىكتەر تۋرالى دا ايتا كەتسەڭىز…
– وندايلار بولۋى زاڭدى. الداعى ۋاقىتتا ەسكەرتۋ ءۇشىن ايتۋ پارىز. مىسالى, قازاقستان اسكەرى قۇرىلعان كەزدەن جوعارى ءاسكەري اتاق العان ءبىردى-ەكىلى گەنەرال ەنگىزىلمەي قالىپتى. سونىڭ ءبىرى گەنەرال-مايور س.بايتەمىروۆ. سودان سوڭ, عىلىمي كەڭەسشىلەر قاتارىنا ارميا گەنەرالى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى جانە №1 حالىق قاھارمانى ساعادات نۇرماعانبەتوۆتىڭ ەنگىزىلگەنى دۇرىس بولار ەدى. تاۋەلسىز ەلىمىز اسكەرىنىڭ ەڭ العاشقى قورعانىس مينيسترى بولعان ول كىسىنىڭ ءجونى بولەك قوي, ايتارى دا كوپ بولار ەدى. كىتاپتى قۇراستىرۋشىنىڭ لاۋازىمدى قىزمەتتەردەگى قولباسشىلارعا جولىعا الماعان سەبەبىنەن بولۋ كەرەك, وسىنداي ولقىلىقتار ورىن العان. ءارىپ قاتەلەرى دە جوق ەمەس ەكەن. ءماسەلەن, 13 بەتتە «اۆاكس» دەگەن ءسوز «اباكس» بولىپ جازىلىپتى. تاعى ءبىر بايقاعانىم, تاۋەلسىز قازاقستان اسكەرلەرى مەن باسقا دا قۇرىلىمدار گەنەرالدارىنىڭ فوتولارى ءبىر ءىزدى ەمەس. بىرىنىكى ءتۇرلى ءتۇستى, تاعى بىرىنىكى قارا بولىپ شىققان. مەنىڭ كوزىمە تۇسكەنى وسىنداي نارسەلەر. ارينە, تالاپشىل عالىمدار, وقىرماندار ءوز پىكىرىن ايتار, وعان تالاسىم جوق. سودان كەيىن كىتاپ تولىقتىرىلىپ, جوندەلىپ, قايتا باسىلىپ جاتسا, دۇرىس بولار ەدى. قالاي دەسەك تە, قازاقستان اسكەرى تاريحىن بىلۋدە قۇبىلىستىق وقيعاعا بالارلىق, حالىق يگىلىگىنە پايداسى تيەتىن ءبىر ەڭبەكتىڭ دۇنيەگە كەلگەنى ءسوزسىز. سوندىقتان بارشا قاۋىمعا قۇتتى بولسىن ايتامىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن جاقسىباي سامرات.
استانا.