اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا نەسيەلەۋ وتىنىشتەرىن قابىلداۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. قاڭتار ايىندا قور جالپى سوماسى 1,3 ملرد. تەڭگەگە 1,2 مىڭ باس ءىرى قارا مال مەن 3,2 مىڭ باس مال ساتىپ الۋعا 42 نەسيە بەردى.
وتكەن جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ساپالىق سيپاتتامالارىن ءوسىرۋ جانە جەتىلدىرۋ, قازاقستاندىق ەت ەكسپورتىن ۇلعايتۋدى كوزدەيتىن مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا سالالىق باعدارلاماسىن ازىرلەدى. قارجى وپەراتورلارىنىڭ ءبىرى - «سىباعا» باعدارلاماسىن ىسكە اسىراتىن «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق بولىپ تابىلادى.
باعدارلاما شارتتارىنا سايكەس, نەسيەلەر اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مال باسى مەن ۇساق ءمۇيىزدى مال باسىن ساتىپ الۋعا, نەگىزگى قۇرالداردى ساتىپ الۋعا جانە اينالىمدىق قاراجاتتى تولىقتىرۋعا بەرىلەدى. ياعني, مالمەن قاتار, فەرمەرلەر ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭارتىپ, قاجەتتى جابدىقتاردى, مال ازىعىن ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك الادى.
وسىلايشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ مال شارۋاشىلىعىن جانداندىرۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتىق كولەمىن بەس جىل ىشىندە 2,5 ەسەگە ارتتىرۋ مىندەتى ورىندالۋدا.
- وتكەن جىلى اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى 15,6 ملرد. تەڭگە كولەمىندە 679 ءوتىنىمدى قارجىلاندىردى, دەيدى «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق نەسيە دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى گەررارد باال. بولىنگەن قاراجات 23,8 مىڭ باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مەن 75,4 مىڭ باس ۇساق مال باسىن ساتىپ الۋعا جۇمسالدى. بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندىق شارۋاشىلىقتارعا شەت ەلدەردەن 9,3 مىڭ باس ءىرى قارا مال جەتكىزىلدى.
مىسالى, باتىس قازاقستان وبلىسىندا ورنالاسقان «ارعىماق» شارۋا قوجالىعى رف تامبوۆ وبلىسىندا 60 سيممەنتال تۇقىمدى سيىر ساتىپ الدى. بۇعان دەيىن شارۋاشىلىقتا 100 جىلقى جانە ەدىلباي تۇقىمىنىڭ 700-گە جۋىق قويى بولعان. بىراق شارۋاشىلىق باسشىلارى ءتيىمدى مال شارۋاشىلىعىن كەڭەيتۋگە نازار اۋداردى. جازعا قاراي العاشقى ءتول كۇتىلۋدە.
اقمولا وبلىسىنداعى «ەل-حان» شارۋا قوجالىعى بۋلاندى اۋدانىنا 100 انگۋس سيىرىن اكەلدى. ولاردىڭ 60-ى, سونداي-اق جاڭا «بەلارۋس» ماركالى تراكتوردى ساتىپ الۋ قور ارقىلى قارجىلاندىرىلدى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل مال «تەررا» جشس-نەن ساتىپ الىنعان. اتالعان مال بورداقىلاۋ الاڭى اقش-تان امەريكاندىق انگۋستاردى اكەلىپ, ولاردان ساپالى جاس ءتول الدى. جانە قازىر اسىل تۇقىمدى مالدى جەرگىلىكتى شارۋاشىلىقتارعا ساتۋدا. شەتەلدە مال باسىن ساتىپ العان شارۋاشىلىقتار مەملەكەتتەن سۋبسيديا الادى ءاربىر ساتىپ الىنعان مال باسىنا 225 مىڭ تەڭگەدەن, - دەيدى دەپارتامەنت ديرەكتورى گ.باال.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت پايىزدىق مولشەرلەمەنى جىلدىق 14-تەن 4 پايىزعا دەيىن تومەندەتەدى. مەملەكەت تاراپىنان قولداۋدىڭ تاعى ءبىر تەتىگى – شارۋاشىلىقتارعا بۇقالاردى بورداقىلاۋ الاڭىنا تاپسىرعان كەزدە ءتىرى سالماعىنىڭ ءار كيلوگراممىنا 200 تەڭگەدەن سۋبسيديا تولەنەدى. «سىباعا» باعدارلاماسىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى ەرەكشەلىگى – كەپىلدىككە نەسيە قارجىسىنا ساتىپ الىناتىن ءىرى قارا مال الىنادى (كەپىلدىك سوماسىنىڭ 75%-نا دەيىن).
بۇگىنگى تاڭدا قور «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا وتىنىمدەردى قابىلداۋدى جالعاستىرادى. نەسيەلەر 70 ملن. تەڭگەگە دەيىن كولەمدە بەرىلەدى, مەرزىمى - 15 جىلعا دەيىن, سىياقى مولشەرلەمەسى - جىلدىق 4% (سۋبسيديالاۋدى ەسەپتەگەندە), جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسى - 4,1%-دان باستاپ.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»