ەسسە
جاز بويى ءبىزدىڭ باقتا الما توگىلىپ جاتاتىن. كەي كۇندەرى اپام بۇلقان-تالقان بوپ اشۋلانىپ, بۇل ۇيگە ونىڭ وزىنەن باسقا ەشكىمنىڭ جانى اشىمايتىنىن ەسىمىزگە سالعاندا عانا ءىنىم ەكەۋمىز شەلەك-شەلەك قىپ تەرىپ اكەلىپ, قوراداعى سيىردىڭ, قويدىڭ, ەسەكتىڭ اقىرىنا سالىپ قوياتىنبىز. ايتكەنمەن كەشقۇرىم ورىستەن تىڭقيىپ تويىپ قايتاتىن مال دا: «بۇنى قايتەمىز؟ اناۋ باۋدا شاشىلىپ-توگىلىپ, ءشىرىپ جاتىر عوي» دەگەندەي اسپانعا قاراپ, مۇرنىن ءشۇيىرىپ تۇرۋشى ەدى.
ءسويتىپ جۇرگەندە ءبىر كۇنى اۋىلعا جۇك ماشيناسىمەن ءبىرى ۇزىن, ءبىرى قىسقا بويلى ەكى ورىس كىسى كەلە قالدى. ەستۋىمىزشە, باقتان الما جيناپ وتكىزگەندەرگە ازىن-اۋلاق اقشا تولەيتىن كورىنەدى.
ول كەزدە ءبىز ءۇشىنشى سىنىپتا وقيتىنبىز. الگى حاباردى ەستىگەن بويدا ارقايسىمىز ءوز ۇيىمىزگە قاراي زىتا جونەلدىك. وتحانا جاقتا تاماق ىستەپ جۇرگەن اپام: «الما الۋشىلار... الما الۋشىلار كەلدى!..» دەپ القىنىپ جەتكەن ماعان تاڭدانا قاراپ: «شارباقتىڭ ەسىگىن كەڭ قىلىپ اشىپ قوي دا, شاماڭ كەلگەنشە وتكىزە بەر» دەپ قولىن ءبىر سىلتەي سالدى.
سول كۇنى بۇكىل اۋىلدىڭ بالا-شاعاسى شۇبىرىپ ءجۇرىپ جاڭاعى ماشيناعا الما تاسۋمەن بولدىق. ءاربىر شەلەككە قاراپ الما الۋشىلار:
- سموتري, كاكيە يابلوكي, ا؟ – دەپ تاڭعالادى.
سودان سوڭ ابدىاكىم شاباندوزدىڭ جۇدىرىعىنداي ءبىر ءنان المانى شەلەكتەن ءىلىپ الىپ, قارش-قارش شايناپ تۇرىپ:
- پرەكراسنو! – دەيدى.
- نە گوۆوري!.. ۆكۋس, ارومات كاكوي, بوجەستۆەننىي!..
ول كەزدە باسقا جاقپەن بارىس-كەلىس جاساۋى قيىن ءبىزدىڭ اۋىلعا وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرى وتە سيرەك كەلۋشى ەدى. سەبەبى, ولار اسپانتاۋدىڭ بوكتەرىندەگى قيىر-شيىر جولداردىڭ ازابىنا توزە المايتىن. سوندىقتان, مىنا كىسىلەردىڭ سوزدەرى دە, وزدەرى دە بۇگىن بىزگە ءبىرتۇرلى قىزىق كورىنىپ, ءبىر-بىرىمىزگە قاراپ قۋانىپ, كۇلە بەرەمىز, كۇلە بەرەمىز.
***
ەرتەڭىنە توعاي جاقتاعى اشىق الاڭقايعا بارىپ دوپ ويناپ, وزەنگە شومىلىپ قايتىپ كەلە جاتقانىمىزدا ورتامىزداعى ءانتاي دەگەن بالا ءبىر قىزىق ويىن ويلاپ تاۋىپ:
- ءاي, بالدار, بالدار! - دەدى ەكى قولىن ديريجەر سەكىلدى جوعارى كوتەرىپ. – داۆاي, ءبىر-بىرىمىزبەن ورىسشا سويلەسەيىكشى!
كەشە عانا اۋىلعا كەلىپ-كەتكەن الما الۋشىلاردىڭ اسەرى بولار, ءبارىمىز جاپا-تارماعاي:
- داۆاي, داۆاي! – دەپ شۋىلداي جونەلدىك.
ءسويتىپ, ءانتايدىڭ ءوزى باستاپ:
- اح... سموتري, ا, - دەدى ءبىر كەزدە ءبىزدىڭ اۋىلدى جاڭا عانا كورىپ تۇرعانداي اينالاعا تاڭدانا قاراپ. – كاك قاراشو, ا؟!
- قاراشو!
- قاراشو-و! – دەپ ءبىز باسىمىزدى يزەپ, ءماز-ءمايرام بولىپ ماقۇلداي جونەلدىك.
- وت, يابلوكو ۋكۋسنىي, ءدا؟!
- ءدا!
- ءدا-ءا!
- ارامات كاكوي, ا؟!
- كاكوي!
- كاكوي!!!
- باجەستۆەن, ءدا؟
- ءدا!
- قاراشو-و! نە گاۆاري!
راسىندا دا, ءبىز ءۇشىن بۇل ءبىر قىزىق ويىن بولىپ شىقتى. مىنا دۇنيەنىڭ بۇرىن-سوڭدى بايقاماعان جاڭا ءبىر قىرى اشىلعانداي شاتتانىپ, قاناتتانىپ كەتتىك.
ايتكەنمەن, ءبىز قوشتاپ, قۋاتتاعان سايىن ءانتايدىڭ كەشەگى الما الۋشىلاردان ەستىگەن ورىسشاسى تاقىر-تۇقىر تاۋسىلا باستادى. باسقالارىمىزدىڭ دا ءوز جانىمىزدان قوساتىن ەشتەڭەمىز جوق ەكەنى ءاپ-ساتتە بەلگىلى بولىپ قالدى. ويتكەنى اۋىلداعى ءتورت سىنىپتىق باستاۋىش مەكتەپتى ەكىگە ءبولىپ, ەكى سىنىپتى تۇسكە دەيىن, ەكى سىنىپتى تۇستەن كەيىن وقىتاتىن ءمۇتان اعايىمىز ۇيرەتكەن «پاپا, ماما, حلەب, ساحار» دەگەن سوزدەر بۇل ويىنعا ونشا ۇيلەسە قويمايدى ەكەن. بىراق ءانتاي سوندا دا بولسا توقتاماي:
- سموتري, ا, - دەيدى وزىنشە بىردەڭەلەردى دولبارلاپ. – تۇندە دالاعا شىق تۇسكەنسكي, دا؟!
- ءدا!
- ءدا-ءا! تۇسكەنسكي! – دەيمىز ءبىز شۋلاپ.
- سموتري, قىس كەلسە, قار جاۋادسكي, دا-ا؟
- ءدا!
- ءدا-ءا! جاۋادسكي.
- سوندا تاۋدان شانامەن سىرعانايمىز... سكي!
- سىرعانايمىزسكي!
سول كۇنى, نە كەرەك, ءبارىمىز قۇمارىمىز قانعانشا «ورىسشا» سويلەپ, ۇيگە ءبىر ۇلكەن جۇمىس بىتىرگەندەي سىلەمىز قاتىپ, شارشاپ قايتتىق.
سول جىلى الما باق كۇن سايىن شاشىلىپ-توگىلىپ, ەسىن شىعارعان مول جەمىسىنەن قۇتىلعانىنا قۋانعانداي ءبىر تازارىپ, قىسقا دەيىن جەڭىل تىنىستاپ جاتتى.
ححح
ال ۋاقىت بولسا, زىمىراپ وتە بەردى. باقتاعى المالار سەكىلدى ءپىسىپ-جەتىلگەن اۋىل جاستارى جىلدا-جىلدا قالاعا كەتىپ, وقۋعا ءتۇسىپ, جۇمىسقا ورنالاسىپ, ءبىرجولا قالىپ جاتتى. سولاردىڭ ءبىرى, مىنە, ءوزىمىز...
وتكەن اپتادا قالاداعى ءبىر جەرلەس اعايىمىز دۇنيەدەن ءوتىپ, پانفيلوۆشىلار ساياباعىنداعى «جۇلدىز» مەيرامحاناسىندا اس بەرىلىپ, قۇران وقىلدى. كوز كورگەن اۋىلداس, جەرلەس, ارۋاققا سەرىك ادامدار جينالدى.
كەنەت, ۇلكەن زالدىڭ ورتا تۇسىندا وتىرعان ءبىر كىسى كوزىمە وتتاي باسىلدى. «وۋ, مىناۋ ءانتاي عوي!» دەپ جۇرەگىم لۇپىلدەپ قويا بەردى. ول باياعىدا ورتالىقتاعى مەكتەپ-ينتەرناتتى بىتىرگەن سوڭ, رەسەي جاققا وقۋعا كەتىپتى دەپ ەستىگەنمىن. سودان كەيىن كورىپ تۇرعانىم وسى ەدى.
شاماسى, ءبىر ساعاتتان سوڭ ەسىك الدىنا شىعىپ, ەكەۋمىز ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ قولىمىزدى قىسىپ, قۇشاقتاسا كەتتىك. سودان سوڭ ءبىر-بىرىمىزبەن تەلەفون نومەرىن الماسىپ, الداعى كۇندەرى حابارلاسۋعا ۋادەلەسىپ جاتقانىمىزدا, كوشە جيەگىنە كەلىپ توقتاعان اق ءتۇستى «دجيپتەن», و, توبا, سول باياعى, بالا كۇنگى ءانتاي سەكىرىپ ءتۇسىپ, بىزگە قاراي تۇرا جۇگىرمەسى بار ما.
- دەدا, كۋپي منە موروجەنوە! – دەيدى الىستان ايعايلاپ.
- سەيچاس... سەيچاس كۋپليۋ, - دەپ مەنىڭ جانىمداعى ۇلكەن ءانتاي كىشى انتايعا تاپ-تازا ورىس تىلىندە جاۋاپ قاتىپ, ىشكى قالتاسىنان ءاميانىن الىپ, كۇيبەڭدەپ جاتىر. – ۆيديش, يا س ديادەنكوي رازگوۆاريۆايۋ...
سودان ەكەۋمىز قوشتاساردا: «اۋىلعا قاشان باراسىڭدار؟» دەپ سۇرادىم ودان.
ءانتاي ءبىرتۇرلى ىڭعايسىزدانىپ: «بىلمەيمىن, - دەپ باسىن شايقادى. – الىستاپ كەتتىك قوي ءبىرتۇرلى...»
«المانىڭ ءيىسىن ساعىنعان جوقسىڭ با؟..»
«كەيىن ... – دەدى ول قينالىپ, - كەيىن... وڭاشا كەزدەسكەندە ايتام...»
نۇرعالي وراز,
«ەگەمەن قازاقستان»