ءار حالىقتىڭ تاريحى قاسيەتتى قۇندىلىقتارىنىڭ ومىرشەڭدىگىمەن باعالانادى. ول قۇندىلىقتار «مىڭجىلدىقتار تاساسىندا» قالعانىمەن, تۇلعاعا اينالعان ۇرپاقتارى باردا جارقىراپ جارىققا شىعادى. ەلباسىمىزدىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسى تاريحىمىزدى دارىپتەۋدىڭ ناقتى دەرەككوزدەرىن انىقتاپ بەردى. «...زور مادەني جەتىستىكتەر شوعىرى دالامىزعا سىرتتان كەلگەن جوق, كەرىسىنشە, كوپشىلىگى وسى كەڭ-بايتاق ولكەدە پايدا بولىپ, سودان كەيىن باتىس پەن شىعىسقا, كۇنگەي مەن تەرىستىككە تارالدى», دەيدى دە, تاريحي جادىگەرلەر ءبىزدىڭ بابالارىمىزدىڭ ءوز زامانىنداعى ەڭ وزىق, ەڭ ۇزدىك تەحنولوگيالىق جاڭالىقتارعا تىكەلەي قاتىسى بار ەكەنىن ايعاقتايتىنىنا توقتالىپ, ۇلى دالانىڭ جەتى قاسيەتتى قۇندىلىقتارىنا نازار اۋدارتادى.
ارقايسىسىنىڭ جاھاندىق وركەنيەتتىڭ دامۋىنداعى ىقپالى مەن ەرەكشەلىكتەرىن ايشىقتاپ, ولاردى زەرتتەۋ مەن ناسيحاتتاۋ جولدارىن باعدارلى ۇسىنىستارمەن تولىقتىرىپ وتىرادى. ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنىڭ جالعاسى بولىپ سانالاتىن بۇل ەڭبەگى تاريحىمىزدى باعالاۋ مەن زەرتتەپ-زەردەلەۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىنە – تسيفرلى فورماتتاۋعا نەگىزدەلەدى. «تاريحي» دەسە, «تاريحشىلارعا جۇكتەلەتىن مىندەت» دەگەن كوزقاراستان ارىلتىپ, عىلىمنىڭ بارلىق سالاسىنا قاتىستى ورتاق ماقساتتاعى عىلىمي تاقىرىپتاردى مىندەتتەيدى. بۇرىن تاريحقا قاتىستى ەڭبەكتەردە شولۋ جاسالىپ, ماعلۇمات بەرىلگەن قۇندىلىقتارىمىز اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى, ۇلى دالانىڭ ەجەلگى مەتاللۋرگياسى, aڭ ءستيلى, التىن aدام, تۇركى الەمىنىڭ بەسىگى, ۇلى جىبەك جولى, قازاقستان – الما مەن قىزعالداقتىڭ oتانى اتاۋلارىمەن تۇلعالانىپ, جەكە-جەكە زەرتتەۋ نىسانىنا اينالدى. مىنە, عىلىمي تاقىرىپتار. ۇلان-عايىر دالاداعى وتىرىقشىلىق وركەنيەتىنىڭ, عىلىم مەن ونەردىڭ قالىپتاسۋ جولدارى, الەمدىك ساۋدا ورتالىعىنا اينالعان قالالاردىڭ گۇلدەنۋ نەگىزدەرى عىلىمعا تەرەڭىرەك ءۇڭىلۋدى قاجەت ەتەدى. اسىرەسە وسى كۇنگە دەيىن كوشپەندىلەر وركەنيەتى تۇرعىسىندا زەرتتەلىپ كەلگەن مادەنيەتىمىز بەن ونەرىمىز وتىرىقشى حالىق جاساعان ونەر تۋىندىلارى رەتىندە قارالىپ, زەرتتەلەتىن بولدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «كوپقىرلى ءارى اۋقىمدى تاريحىمىزدى دۇرىس ءتۇسىنىپ, قابىلداي ءبىلۋىمىز كەرەك» دەپ تۇيىندەۋى دە سوندىقتان بولار.
ەلباسىنىڭ ۇلى دالانىڭ جەتى قىرىن ايشىقتاۋىنىڭ ءوزى – بولاشاعىمىزدىڭ رۋحاني باعدارى. باعداردى جۇزەگە اسىرۋ جولىنداعى جاستاردىڭ ءبىلىمى مەن ىسكەرلىگىنە سەنىم ارتىپ, بۇگىننەن وتكەنگە قاراي ەمەس, وتكەننەن بۇگىنگە قاراي زەرتتەۋدى مىندەتتەيدى.
مىسالى, قازاق فولكلورىندا «بەس عاسىر جىرلايدى», «جەتى عاسىر جىرلايدى» سەكىلدى جيناقتار جارىق كورگەنى بەلگىلى. بىراق فولكلوردىڭ قاي ۋاقىتتان باستالاتىنى مەجەلەنگەن جوق. تۇنىپ تۇرعان تاريح وسى فولكلوردا. تاريحي وقيعالارمەن قاتار, سول قۇبىلىستاردى سۋرەتتەيتىن, سان ءتۇرلى بوياۋلارمەن باياندايتىن اۋىز ادەبيەتى قاتار قالىپتاسادى. ءتىپتى كونە جازبا ەسكەرتكىشتەرىمىزدىڭ ءوزى تاريحي كەزەڭدەردى ادەبي ۇلگىدە ۇسىنادى.
ازاتتىق جولىنداعى كوتەرىلىستىڭ ۇلى تۇلعالارى جايلى سيپاتتالعان فولكلورلىق شىعارمالار ارحيۆتەردە تۇنىپ تۇر. جەتى جىلعا مەجەلەنگەن «ارحيۆ – 2025» باعدارلاماسىن جاساۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنىڭ ماقالادا ەرەكشە اتاپ ءوتىلۋى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ۇلى تۇلعالار تۋرالى ونەر تۋىندىلارى, كوركەم ادەبيەتتە بەينەلەنگەن وبرازدار جەتكىلىكتى. بىراق ولاردىڭ ناسيحاتتالۋى, وقىلۋى, تارالىمى كوڭىل كونشىتپەيدى. عاسىرلار اۋەندەرى سارىنىندا جارىق كورگەن كۇيتاباقتار, اۋديوتاسپالار ءبىرشاما ۋاقىت قولدانىستا بولدى دا, ۋاقىت وتە تاسادا قالدى. ياعني, زامان تالابىنىڭ ۇردىسىنەن شىعا المادى. سوندىقتان ەلباسىمىز: « ۇلى دالانىڭ فولكلورى مەن اۋەندەرى زاماناۋي تسيفرلى فورماتتا, جاڭا تىنىس الۋعا ءتيىس», دەيدى. بۇل سالادا ...كلاسسيكالىق قالىپتان تىس, بالامالى جاستار ونەرىنىڭ كرەاتيۆتى الەۋەتىن دە پايدالانۋدىڭ ءمانى زور ەكەنىن اتاپ وتەدى. ۇلتىن ءسۇيۋ – ۇلتشىلدىققا, جەرىن ءسۇيۋ – جەرشىلدىككە تەلىنگەن زاماننان ارىلعاننان كەيىن, وتانشىلدىققا باۋلۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – وتكەنىن باعالاۋ, تاريحي قۇندىلىعىن قاستەرلەۋ ەكەنىن ەلباسىمىز ءوز ەڭبەكتەرىندە ءجيى قايتالاپ كەلەدى. بۇل ماقالاداعى ۇرپاق ماقتان تۇتاتىن افوريزمدىك تۇلعاداعى «جىلقىنى قولعا ۇيرەتۋ ارقىلى ءبىزدىڭ بابالارىمىز ءوز داۋىرىندە ادام ايتقىسىز ۇستەمدىككە يە بولدى», «قازىرگى كيىم ۇلگىسىنىڭ بازالىق كومپونەنتتەرى دالا وركەنيەتىنىڭ ەرتە كەزەڭىنەن تامىر تارتادى», «قازاقستان – كۇللى تۇركى حالىقتارىنىڭ قاسيەتتى قارا شاڭىراعى», ء«بىزدىڭ داڭقتى باتىرلارىمىز, ويشىلدارىمىز بەن ەل بيلەۋشىلەرىمىز» – تەك قازاقستان عانا ەمەس, سونداي-اق بۇكىل الەم بويىنشا ەلىكتەۋگە لايىقتى تۇلعالار» سەكىلدى ۇتىمدى قولدانىستار ەرەكشە ەكەنى اقيقات.
قاي سالادان الساق تا, ەلباسىمىزدىڭ بۇل ماقالاسى تاريحي سانانىڭ جەتىلۋى مەن قالىپتاسۋىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ تۇيتكىلىن شەشۋ جولدارىن ناقتىلاپ بەردى. « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرىنداعى» مىندەتتەردىڭ دەنى, مەن ءۇشىن, ەلىمىزدىڭ بولاشاعى – جاستارعا جۇكتەلگەندەي كورىنەدى. الداعى جاستار جىلىندا ولاردىڭ وسى ماقالا نەگىزىندە اتقارۋعا ءتيىستى ۇسىنىس-جوبالارى بولۋىن قالار ەدىم. اتاپ ايتقاندا: ۇلى تۇلعالاردىڭ ەسىمدەرىن ەل جادىندا ساقتاۋ جولدارى, دالا فولكلورى انتولوگياسى مەن ۇلى دالانىڭ كونە سارىندارى جيناعىن تسيفرلى فورماتقا نەگىزدەۋ ۇلگىلەرى. اسىرەسە وتىرىقشىلىق وركەنيەتىمىزدىڭ كورىنىسى – ەسكى قورعاندارىمىز بەن كونە قالالارىمىزدىڭ اشىق اسپان استىنداعى مۇراجايلارىن «قارا ارحەولوگتاردان» قورعايتىن تالابى قاتاڭ زاڭ ۇلگىسىن دايارلاۋعا ىقپال جاساسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى. بۇرىننان وزىمىزدە بار «تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى» زاڭىمىزعا وزگەرتۋلەر ەنگىزۋگە ءوز ۇسىنىستارىن دالەلدى جەتكىزسە دە, جاستارىمىزدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ داۋىرىندەگى وتانشىلدىعىن تانىتار ەدى.
قورىتا ايتقاندا, ەلباسىمىزدىڭ بۇل ماقالاسىن جاھاندانۋ داۋىرىندەگى جاستارىمىزدىڭ الدىنا قويىلعان زور مىندەتتەردىڭ باعدارشامى دەپ ايتۋعا بولادى.
ەدىل مامىتبەكوۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى