ۇكىمەت وتىرىسى قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋعا ارنالدى

ءتيىمسىز سۋبسيديالار سانى قىسقارادى

اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىل­دارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باع­دارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىن­دە اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتىن 5 جىل ىشىندە كەمىندە 2,5 ەسەگە ۇلعايتۋ مىندەتى قويىلعان بولاتىن. وسىعان سايكەس, ۇكىمەت بيىل شىلدە ايىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ 2021 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن وزەكتەندىرىپ, قايتا بەكىتكەن.

− بيىل ەكىنشى جارتى­جىل­دىق­تان باستاپ شاعىن جانە ورتا شارۋا قوجالىقتارىنا نەگىزدەلەتىن ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا ۇزاقمەرزىمدى سالالىق باعدارلاما ىسكە اسىرىلا باستادى. بۇل ءۇشىن ارنايى جەڭىلدەتىلگەن «سىباعا» كرەديتتىك ءونىمىن ىسكە قوستىق. بۇگىندە 600-دەن اس­تام فەرمەر كرەديت الدى. فەر­مەرلىك شارۋاشىلىقتاردىڭ ءىرى قارا ساتىپ الۋ بويىنشا جىل­دىق جوسپارى 50 مىڭ باستى قۇ­­رايدى. 11 ايدا 67 مىڭنان استام باسقا ءوتىنىم قابىلداندى, 55 مىڭ باسقا ارنالعان كرەديت ماقۇلدانىپ, بەرىلدى, – دە­دى ا.ەۆنيەۆ. مينيسترلىكتىڭ ما­لى­مەتىنە قاراعاندا, بيىلعى 11 اي­دىڭ ناتيجەسى بويىنشا سيىر ەتىن ەكسپورتتاۋ كولەمى 14,5 مىڭ توننا بولعان. جىل سوڭىنا دە­يىن سيىر ەتىنىڭ ەكسپورتى جوسپارلانعان 15 مىڭ توننادان اسىپ تۇسپەك. سونداي-اق سالالىق ءسۇت باعدارلاماسى ءسۇت ءوندىرۋ كو­لەمىن 10 جىلدا 1 ملن تونناعا دەيىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. ماق­ساتقا جەتۋدىڭ ينديكاتيۆتىك كور­سەتكىشتەرى ايقىندالدى. 2027 جىلعا دەيىن قۋاتتىلىعى 400 باس­قا دەيىن جەتەتىن جاڭا 527 وت­با­سىلىق, قۋاتتىلىعى 400 باسقا دەيىن جەتەتىن 19 وندىرىستىك تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن اشۋ جوس­پارلانىپ وتىر. مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە, ءدال ۇيىمداسقان شا­رۋاشىلىقتار ءسۇتتىڭ نەگىز­گى بولىگىن بەرەدى. اتالعان شارۋا­شى­لىقتار 2017 جىلمەن سالىس­تىرعاندا, 10 ايدىڭ ىشىندە 7,8%-عا كوپ ءسۇت وندىرگەن. ال جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار وسى ۋاقىت ارالىعىندا نەبارى 1,9%-عا عانا ارتىق ءسۇت وندىرگەن.

اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ بويىنشا وزگەرىستەر ورىن العانىن, ەندى ينۆەستيتسيالىق سالىمداردى وتەۋ ۇلەسى بارلىق پاسپورتتار بويىنشا 25 پايىز بولىپ بەلگىلەنگەنىن اتاپ ءوت­تى. مەملەكەتتىك قولداۋ شارا­لا­رىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ شەڭبەرىندە ءتيىمسىز سۋبسيديالار سانى قىسقاراتىنىن ايتتى. 

− مۇنداي سۋبسيديالارعا وسىم­دىك شارۋاشىلىعىنداعى گەكتارلىق, مال شارۋاشىلى­عىن­داعى ونىمدىلىكتى سۋبسيديالاۋ جاتقىزىلادى. رەفورمالاۋ قو­رىتىندىسى بويىنشا 54 سۋب­سيديا تۇرىنەن 34 سۋبسيديا قا­لادى. قالعاندارى بارىنشا وڭ­تاي­لان­دىرىلىپ, جىل سوڭىنا دەيىن تولىق اۆتوماتتاندىرىلادى, – دەدى ول. 

ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ەسەبىنە ساي­كەس, قازاقستاننان قىتايعا ەكسپورتتالاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى 42 پايىزعا ۇلعايعان. 

− قازىر كوپتەگەن اۋىل شارۋا­شىل­ىعى تاۋارلارى – بالىق ءونىمى, اسىل تۇقىمدى جىلقىلار, مۇزداتىلعان قوي ەتى, بال, بيداي كەبەگى, سويا بۇرشاعى, سويىلاتىن جىلقىلار, سيىر ەتى, جوڭىشقا, ۇن, وسىمدىك مايى, ارپا, جۇگەرى قىتاي نارىعىنا جىبەرىلىپ وتىر. وسى ارقىلى توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قىتاي ەلىنە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى 42 پايىزعا ۇلعايدى. يران تاراپىمەن ءتىرى قويدى, توڭازىتىلعان ءارى سال­قىن­داتىلعان قوي ەتىن, سيىر ەتىن, جۇمىرتقانى جەتكىزۋگە ارنال­عان ۆەتەريناريالىق تالاپتار كەلىسىلدى. ال بيىل ءتىرى مال جەتكىزۋگە قويىلاتىن تالاپتار­دى كەلىسۋ جوسپارلانىپ وتىر. سون­داي-اق ءىرى قارا جانە ۇساق مالدى ساۋد ارابياسىنا, ال ەت پەن ەت ونىم­­­دەرىن, تاۋىق جۇمىرتقاسىن بى­رىك­­كەن اراب امىرلىكتەرىنە جەت­كى­­زۋگە قاتىستى شەكتەۋلەر الى­­نىپ تاستالدى, – دەدى ا.ەۆ­نيەۆ.

ۆيتسە-مينيستر قازاقستاندىق 171 كاسىپورىن اۋىل شارۋا­شى­لىعى ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋعا قۇقىق بەرەتىن شەتەلدىك ەلدەر تىزىمىنە ەنگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. 153 كاسىپورىن ءتۇرلى اگروونەركاسىپ كەشەنى ونىمدەرىن قىتايعا ەكسپورتتاۋ قۇقىعىنا يە بولسا, 17 بالىق وڭدەۋشى كاسىپورىن ەۋرووداققا بالىق ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋعا رۇقسات العان.

ەكونوميكالىق ماڭىزى بار تۇجىرىمداما بەكىتىلدى

2020-2025 جىلدارعا ار­نال­ع­ان يندۋستريالىق-يننو­ۆا­تسيا­لىق دا­مۋ مەملەكەتتىك باعدار­لا­ماسىنىڭ تۇجى­رىم­دا­ماسىن ين­ۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمي­نيسترى جەڭىس قاسىمبەك تانىس­تىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان باع­دارلامادا ىشكى نارىقتى وتان­دىق تاۋارلارمەن تولتىرۋ, وڭ­دەۋ ونەركاسىبىندەگى ەكس­پورتتاۋشىلاردى قولداۋ, شەتەل­دىك ينۆەستيتسيالاردى قوسا ال­عاندا, جەكەلەي ينۆەس­تيتسيا­لاردى تارتۋ ارقىلى ءىرى, ۇزدىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋ, «قارا­پايىم زات­تار ەكونوميكاسىن» دامىتۋ كوز­دەل­گەن. 

− بۇگىندە وڭدەۋ ونەر­كا­سى­بىنىڭ ءوسىمى مەن باسەكەگە قابى­لەت­­تىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءۇش نە­گىز­گى ماسەلە انىقتالدى. ءبىرىن­شى, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ نە­گىز­گى كاپيتالىنا سالىناتىن ين­ۆەستيتسيا اعىنىنىڭ جەتىس­پەۋى. 2010-2017 جىلدار ارالى­عىندا نەگىزگى كاپيتالعا سالىن­عان ين­ۆەستيتسيا­لار 2,3 ەسە ءوستى. الاي­دا, بۇل ءوسىم قارقىنى سالا­نىڭ جال­پى قوسىلعان قۇنى­مەن سا­لىس­تىر­عاندا نەگىزگى ساۋ­دا سەرىك­­تەس­تەرىنەن ارتتا ەكەنىن كور­سە­­تەدى. مىسالى, قازاق­ستان­داعى كور­سەتكىش – 17%, رەسەيدە – 20% جانە ەكو­نومي­كا­لىق ىن­تىماقتاستىق جا­نە دامۋ ۇيى­مى ەلدەرى بويىنشا – 26%. ەكىن­شىدەن, وڭدەۋ ونەر­كاسىبىندە جۇ­مىس ىستەيتىن كاسىپ­ورىن سانى 1,3 ەسە ءوستى. بىراق بۇل سالا بو­يىنشا رەسەيدەن (2,2 ەسە) جانە ەكونوميكالىق ىنتى­ماق­تاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ەلدەرى­نەن (شامامەن 6 ەسە) ارتتا قالىپ وتىرمىز, – دەدى ج. قاسىمبەك. 

ءۇشىنشى, شىعارىلاتىن ءونىم­نىڭ «كۇردەلىلىگى» تومەن. گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «ەكونوميكالىق كۇردەلىلىك» كورسەتكىشى بويىنشا قازاقستان 84-ءشى ورىندى يەلەنىپ وتىر, رەسەي – 48 جانە بەلارۋس – 31-ورىندا. اتالعان مەجەلى كور­سەتكىشتەردى ارتتىرۋ جوسپارى باعدارلامادا جان-جاقتى ناق­تىلانعان. ج.قاسىمبەكتىڭ بايان­داماسىندا بولاشاقتا ەلدە­گى كاسىپورىندار ءۇش توپقا بولى­نەتىندىگى ايتىلدى. 

− ءبىرىنشى توپ «مىقتى تىل» – بۇل وڭدەۋ ونەركاسىبى كاسىپ­ورىن­دارى, ولاردىڭ ەسەبىنەن حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى قوسا ال­عاندا, وتاندىق ءونىمنىڭ كولەمى مەن اسسورتيمەنتى كەڭەيتى­لەدى. سونداي-اق بولاشاق ەكسپورت­تاۋشىلاردىڭ پۋلى قۇرىلادى. ەكىنشى توپ – «باسەكەگە قابىلەتتى وندى­رۋشىلەر». بۇل – جۇمىس ىستەي­تىن ەكسپورتتاۋشىلار, ولار­دىڭ مىندەتى – ەكسپورتتىق تاۋارلار نومەنكلاتۋراسىن كە­ڭەيتۋ جانە كۇردەلىلىگىن ارتتىرۋ. ءۇشىنشى توپ – «سالماقتى ور­تالىقتار», ونىڭ ىشىندە با­زالىق سالالارداعى, سونداي-اق ترانسۇلتتىق كومپانيالار مەن شەتەلدىك ينۆەستورلار قا­تى­­سا­تىن ءىرى, كاپيتالدى قاجەت ەتە­تىن جوبالار, – دەدى ج.قا­سىم­بەك. 

تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ سوزىندە ۇكىمەت باسشىسى ب.سا­عىن­تاەۆ تۇجىرىمدامانىڭ مەم­­لە­كەت باسشىسى جۇكتەگەن مىن­دەت­تەرگە ساي كەلەتىنىن اتاپ ءوت­تى. 

تۇرعىن ءۇي سالاسىن تسيفرلاندىرۋدىڭ ارتىقشىلىعى مول

جيىندا تالقىلانعان كە­لە­سى ماسەلە تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق شارۋاشىلىعىن تسيفر­لاندىرۋعا ارنالعان بولاتىن. بۇل تۋرالى بايانداما جاسا­عان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمي­نيسترى ج.قاسىمبەك كوپپا­تەرلى ۇيلەرگە ورناتىلاتىن ەسەپتەۋ قۇرالدارىنىڭ پايداسىن ءتۇسىن­دىردى. ءمينيستردىڭ ايتۋىن­شا, كوپپاتەرلى ءۇيدىڭ جالپى جى­لۋىن ەسەپتەيتىن قۇرالداردى ورنا­تۋ ارقىلى اي سايىنعى تولەم­اقىنى 36 پايىزعا ازايتۋعا بولا­دى. ماسەلەن, 60 شارشى مەتر­لىك ەكى بولمەلى پاتەردىڭ جىلۋى ءۇشىن اقىنىڭ كولەمى ورتا­شا ەسەپپەن 2 720 تەڭگەگە دەيىن تومەندەيدى. ال رەسپۋبليكا بو­يىنشا جىل سايىن 32,5 ملرد تەڭگەنى ۇنەمدەپ وتىرۋعا مۇم­كىن­دىك بار. 

− وسى ورايدا اقتوبە قالا­سىن­دا جالپىۇيلىك جىلۋدى ەسەپتەۋ قۇرالى مەن اۆتوماتتى جىلۋ پۋنكتىن ورناتقاننان كە­يىنگى ۇنەمدەۋ شارالارىن مىسال رەتىندە كەلتىرۋگە بولادى. وتكەن جىلى 29,8 شارشى مەترلىك پاتەردىڭ قازان ايىن­داعى جىلۋى ءۇشىن 3 547 تەڭگە تولەندى. جىلۋدى ەسەپتەۋ قۇرالى مەن اۆتوماتتى جىلۋ پۋنك­تىن ورناتقاننان كەيىن 2018 جىل­دىڭ قازان ايىندا جىلىتۋ قۇنى 466 تەڭگەنى قۇرادى, ياعني ۇنەم­دەلگەن قارجىنىڭ كولەمى – 3 081 تەڭگە نەمەسە 86,8 پايىز, – دەدى ج.قاسىمبەك. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنە سايكەس, رەسپۋبليكا بويىنشا كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردە ەسەپتەۋ قۇرىلعىلارىن ورناتۋ كورسەتكىشى 45 پايىزدى قۇرايدى. ياعني بۇگىندە 50 مىڭعا جۋىق ۇيگە ارنايى قۇرىلعى ور­نا­تىلعان, ەندى 62 مىڭى قاجەت ەكەن­دىگى انىقتالىپ وتىر. 

− بۇگىندە قاناتقاقتى رەجىمدە «e-SHANYRAQ» دەپ اتالاتىن تۇرعىن ءۇي قورى مەن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىنىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇردىق. جوبانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ە-SHANYRAQ-قا 190 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدى قوسۋ كوزدەلىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا 1405 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي تەحنيكالىق پاسپورتتار مەن 3862 ەسەپتەۋ قۇرىلعىسى جۇيەگە قوسىلعان, – دەدى ج.قا­سىمبەك. ونىڭ ايتۋىنشا, جىل سوڭىنا دەيىن كوپپاتەرلى تۇر­عىن ۇيلەرگە شامامەن 2 مىڭ­­نان استام تەحنيكالىق پاس­پورت جانە 4 مىڭنان استام ەسەپ­تەۋ  قۇرىلعىسىن قوسۋ جوسپار­لانعان. الداعى ءتورت جىلدا كور­سەتكىش 100 پايىزعا جەتەدى دەگەن بولجام بار. 

ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق شارۋاشىلىعىن تسيفر­لاندىرۋعا ارنالعان بارلىق جوبا­لاردى جىل سوڭىنا دەيىن اياق­تاۋدى تاپسىرىپ, اتالعان جوبا­لاردىڭ ەكونوميكالىق تيىم­دى­لىگىن تاعى ءبىر ەكشەپ الۋ قاجەت­تىگىن ايتتى.