«AMANAT» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى ءابۋتالىپ ءمۇتالى پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە تاۋلى ايماقتاردا سەل قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
دەپۋتات قازاقستاننىڭ تاۋلى ايماقتارىنداعى سەل قاۋىپسىزدىگى مەن توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جۇيەسىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, بۇل باعىتتا جۇيەلى ءارى شۇعىل شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ول سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ايتقان «تابيعي اپاتتاردى بولجاۋ ءۇشىن تسيفرلىق تاسىلدەردى پايدالانباساق, جۇمىستىڭ ءبارى بوسقا كەتەدى. بىزدە قاجەتتى تەحنولوگيانىڭ ءبارىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بار. تەك سونىڭ بارلىعى قانشالىقتى جاۋاپتى ءارى جۇيەلى تۇردە قولدانىلادى دەگەن سۇراق تۋادى», دەگەن ءسوزىن تىلگە تيەك ەتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا, سەل قاۋىپسىزدىگى تەك جەدەل ارەكەتپەن شەكتەلمەۋى ءتيىس, بۇل – ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلاۋدى تالاپ ەتەتىن كەشەندى سالا. 2021-2025 جىلدار ارالىعىندا قازاقستان اۋماعىندا 17 سەل وقيعاسى تىركەلگەن. الايدا ولاردىڭ بارلىعى «مينيمالدى اسەر» ساناتىنا جاتقىزىلعانىمەن, بۇل تابيعي قاۋىپتىڭ تولىق باعالانعانىن بىلدىرمەيدى.
«قولدانىستاعى دەرەكتەردىڭ ءبىر بولىگى تىم جالپىلانعان سيپاتتا بولىپ, ناقتى قاۋىپ-قاتەردى بولجاۋعا قاجەت ەگجەي-تەگجەيلى اقپارات جەتكىلىكسىز. تاۋەكەلدەردىڭ ىقتيمالدىعى, ەلدى مەكەندەردىڭ وسالدىعى جانە ستسەناريلىك مودەلدەۋ تولىق دەڭگەيدە قاراستىرىلماي وتىر», دەدى دەپۋتات.
ينجەنەرلىك قورعانىس ينفراقۇرىلىمىنا توقتالعان دەپۋتات سوڭعى جىلدارى بۇل باعىتتا تەك ءبىر ءىرى جوبا ىسكە اسقانىن اتاپ ءوتتى. ول الماتىداعى «ايۋساي» سەلگە قارسى بوگەتىن مىسالعا كەلتىردى.
«بۇل كورسەتكىش سەل قاۋپى جوعارى الماتى, جەتىسۋ جانە جامبىل وڭىرلەرىندەگى ناقتى تاۋەكەل دەڭگەيىمەن سايكەس كەلمەيدى», دەدى ءابۋتالىپ ءمۇتالى.
تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى «قازاقستان عارىش ساپارى» ارقىلى مونيتورينگ جۇرگىزىلەتىنىن, جەرگىلىكتى جۇيەلەر بار ەكەنىن ايتقانىمەن, ولاردىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنشە, ەلدە جاساندى ينتەللەكتكە نەگىزدەلگەن تولىققاندى بولجاۋ جۇيەسى جوق, ال سەنسورلىق دەرەكتەردى بىرىڭعاي اناليتيكالىق پلاتفورماعا بىرىكتىرۋ دەڭگەيى تومەن.
ءابۋتالىپ ءمۇتالى سونداي-اق كەيبىر سەنسورلاردىڭ ماۋسىمارالىق كەزەڭدە وشىرىلەتىنىن ايتىپ, مۇنىڭ ۇزدىكسىز باقىلاۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىنىن جەتكىزدى.
توتەنشە جاعدايلار تۋرالى ەرتە ەسكەرتۋ جۇيەلەرىنىڭ قامتۋ دەڭگەيى شامامەن 50,5% ەكەنىن ايتقان دەپۋتات بۇل كورسەتكىشتىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«توتەنشە جاعداي تۋىنداعان كەزدە, حالىقتىڭ جارتىسىنا جۋىعى ۋاقتىلى ەسكەرتۋ الماۋى مۇمكىن دەگەن ءسوز. اقپارات اعىنىنا قاقپان جوق اقپاراتتىق داۋىردە وسىنداي سىن ساعاتتاردا الىپقاشپا اڭگىمە مەن جالعان ءسوز ازاماتتارىمىزدىڭ ومىرىنە قاۋىپ ءتوندىرۋى ىقتيمال», دەدى ول.
سونداي-اق ول سەل قاۋىپسىزدىگىنە بولىنەتىن تۇراقتى قارجىلاندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنە نازار اۋدارىپ, سوڭعى جىلدارى بۇل باعىتتا ارنايى باعدارلامالىق قارجىلاندىرۋدىڭ جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلمەگەنىن سىنعا الدى.
تسيفرلىق شەشىمدەر بويىنشا «Mass Alert» جۇيەسىنىڭ كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلىپ جاتقانىن, الايدا ول بارلىق سەل قاۋپى بار ايماقتاردى تولىق قامتىمايتىنىن جانە بولجاۋ جۇيەلەرىمەن ينتەگراتسياسىنىڭ ءالسىز ەكەنىن ايتتى.
حالىقارالىق تاجىريبەگە توقتالعان دەپۋتات جاپونيا مەن شۆەيتساريا ۇلگىسىن مىسالعا كەلتىردى.
«مىسالى جاپونيا كەشەندى ءتاسىلدى قولدانادى. بۇل دەگەنىمىز ينجەنەرلىك قورعاۋمەن قاتار دامىعان مونيتورينگ جەلىسى جانە توتەنشە جاعدايدىڭ ورىن الۋىن مودەلدەۋ قامتاماسىز ەتىلگەن. وسىنداي ءادىستىڭ ارقاسىندا قورعانىس قالقانى دەنە قاۋىپسىزدىگىن عانا ەمەس, قاۋىپتى جاعدايعا تاپ بولعان مىڭداعان ادامنىڭ اقپاراتسىز ابدىراماي, ارەكەتى ءتۇزۋ بولعانىن كوزدەيدى.
دالدىكتى مەنتاليتەت ەتكەن شۆەيتساريا ترانسپورت جۇيەسىن ساعات ءتىلىنىڭ مەحانيزمىندەي ۋىسىندا ۇستاپ وتىرۋىمەن ايگىلى بولعانىنداي, ءبىزدىڭ كوتەرىپ وتىرعان ماسەلەمىزدە دە ۇستانىمدارىنا بەرىك. بارلىق سەنسورلىق دەرەكتەر جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن تالدامالى پلاتفورمالارعا جيناقتالىپ, وڭدەلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قاۋىپ-قاتەردى ءدال بولجاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال سەلدىك قاۋىپسىزدىكتى ۇزدىكسىز قارجىلاندىرۋ مەملەكەتكە ازاماتتاردى دابىل بەرۋ جۇيەلەرىمەن 100% قاتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى.
وسىعان بايلانىستى دەپۋتات ۇكىمەتكە بىرنەشە ۇسىنىس جولدادى. اتاپ ايتقاندا, سەل قاۋىپسىزدىگى بويىنشا بىرىڭعاي مەملەكەتتىك باعدارلاما ازىرلەۋ, سەل قاۋپى بار ايماقتارداعى قورعانىس قۇرىلىستارىنا اۋديت جۇرگىزۋ, ەرتە ەسكەرتۋ جۇيەلەرىن 100% قامتۋ جانە جاساندى ينتەللەكتكە نەگىزدەلگەن بولجاۋ جۇيەلەرىنە تولىق كوشۋ ماسەلەلەرى ۇسىنىلدى.
سونداي-اق ول قابىلدانعان شارالار بويىنشا زاڭنامادا بەلگىلەنگەن مەرزىمدە جازباشا جاۋاپ بەرۋدى سۇرادى.