قازاقستان ءتۋريزمدى دامىتۋعا قولايلى ايماقتارعا كەندە ەمەس. الايدا, ەل اۋماعىنىڭ اۋقىمدىلىعىن, ول جەرلەردىڭ بارلىعىن دامىتۋعا قاراجات جەتپەيتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, تۋريستەر ءۇشىن ەڭ تارتىمدى دەگەن ون جەر تاڭداپ الىندى. بۇل تۋرالى تاياۋدا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا وتكەن ءتۋريزمدى دامىتۋ باعدارلاماسىندا ايتىلدى.
باعدارلامانىڭ نەگىزگى ازىرلەۋشىسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ەكەنىن ايتا كەتەيىك. تانىستىرۋ شاراسىنا دا اتالعان مينيسترلىك باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرلان قوجاعاپانوۆ پەن «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس ورداباەۆ, باسقا دا لاۋازىمدى تۇلعالار قاتىستى. سونىمەن كوشپەلى جانە ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ 2019-2023 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى 10 نەگىزگى باعىتتان تۇرادى. ءبىرىنشى باعىت – تۋريزمگە ارنالعان الەۋەتتى تەرريتوريانى انىقتاۋ. ءتيىستى مينيسترلىك زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, تۋريستەر اعىنىن قامتاماسىز ەتە الاتىن 10 جەردى انىقتاپتى. ەندى جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا 600 ملرد تەڭگە وسى جەرلەردى دامىتۋعا جۇمسالماق.
– قازاقستان – تۋريستىك جەرلەرى كوپ ۇلكەن مەملەكەت. بارلىق جەرلەردى بىردەي دامىتۋعا قاراجات كوزى جەتپەيدى, سوندىقتان ءبىز اناعۇرلىم تارتىمدى تەرريتوريانى بەلگىلەدىك. ماسەلەن, ءتۋريزمدى دامىتۋ كارتاسىنا الاكول مەن بالقاشتىڭ جاعالاۋى, الماتى مەن الماتى وبلىسىنداعى تاۋ كلاستەرى كىردى, – دەيدى مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ كەڭەسشىسى ەركەبۇلان حاسەنوۆ.
تاڭدالعان 10 وڭىرگە جاسالاتىن جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. باعدارلامادا ايتىلعانداي, ءبىرىنشى كەزەكتە سالىقتىق جەڭىلدىكتەر جاسالادى. سونىمەن قاتار بۇل تەرريتوريالاردا باسقارۋشى كومپانيالار قۇرىلىپ, ولارعا ارناپ جەر ۋچاسكەلەرى بەرىلەدى. ۋچاسكەلەرگە قاجەتتى ينفراقۇرىلىم تارتىلادى.
تۋريزم سالاسىنداعى بيزنەسكە جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋ شاراسى دا بار. ماسەلەن, بيزنەسمەندەرگە 20 جىلعا دەيىن 14% مولشەرلەمەمەن نەسيە بەرىلەدى, مولشەرلەمەنىڭ جارتىسىن مەملەكەت سۋبسيديالايدى.
سونداي-اق ماركەتينگ جۇمىستارىنا دا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. ەركەبۇلان حاسەنوۆ ايتىپ وتكەندەي, گرۋزيا, قىرعىزستان, ازەربايجان سىندى مەملەكەتتەردىڭ تۋريستىك ايماقتارىن دۇنيەجۇزى بىلەدى. بۇل قوماقتى بيۋدجەت پەن ناقتى جۇمىستىڭ ارقاسى.
بىرنەشە اي بۇرىن تۋريستەرگە سالىناتىن Bed Tax cالىعى تۋرالى ۇسىنىس ايتىلعان بولاتىن. جاڭا باعدارلاما اياسىندا شەتەلدىكتەرگە سالىناتىن وسى سالىق كولەمىن 2 دوللارعا ۇلعايتۋ كوزدەلىپ وتىر. دەگەنمەن, حوستەلدەرگە جانە مەيمانداردى قابىلدايتىن ۇيلەرگە تۇسكەن شەتەلدىكتەر بۇل سالىقتان بوساتىلاتىنىن ايتا كەتەيىك. بۇل قاناتقاقتى جوبانى استانادا سىناقتان وتكىزىپ كورۋ جوسپارلانىپ وتىر.
باعدارلامانى ازىرلەۋشىلەر اۆياكەروسيننىڭ باعاسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ تەتىگىن قالپىنا كەلتىرۋ, اۆياكومپانيالاردىڭ جانارماي ساتىپ الۋ شىعىندارىن سۋبسيديالاۋ, «Kids go Free» قاعيداسى بويىنشا وقۋ دەمالىسى كەزىندە بالالاردىڭ ۇشۋىن سۋبسيديالاۋ سىندى شارالاردى دا ۇسىنىپ وتىر. بۇل ەل ىشىندە ساياحاتتاۋشىلاردىڭ قاتارىن كوبەيتىپ, جولاۋشىلار اعىنىن ۇلعايتۋعا ءتيىس.
«اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس ورداباەۆتىڭ پىكىرىنشە, باعدارلاما شىن مانىندە ستراتەگيالىق مىندەتتەردى قامتىپ وتىر. الايدا, وندا شاعىن بيزنەستى قولداۋعا ارنالعان ىنتالاندىرۋ شارالارى جوق. سپيكەر مىسال رەتىندە وزبەكستانداعى وسىعان ۇقساس باعدارلامانى كەلتىردى.
– ول جاقتا بيزنەسمەندەر ينفراقۇرىلىم نىساندارىن سالۋعا مەملەكەتتەن سۋبسيديا الا الادى. تاعى ءبىر قاراپايىم مىسال, وزبەكستاندا مەملەكەت قوناقۇيلەر مەن وتەلدەردى «جۇلدىزداردى» الۋعا ىنتالاندىرادى. ال بىزدە مۇنداي اۋديت شامامەن 300 مىڭ تەڭگە تۇرادى, سونىڭ ناتيجەسىندە ەلدەگى وتەلدەردىڭ نەبارى 8,5%-ىندا عانا «جۇلدىزى» بار. وسىنداي موتيۆاتسيا جاسايىق, شىعىننىڭ جارتىسىن بولسا دا وتەپ بەرەيىك. سول كەزدە بيزنەسمەندەر بۇل جۇيەنى ەنگىزۋگە, قوناقتارعا جاسالاتىن جاعدايدى جاقسارتۋعا دايىن بولادى. وكىنىشكە قاراي, باعدارلامادا وسى تەكتەس شارالار قاراستىرىلماعان, – دەدى ولجاس ورداباەۆ.
مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان قوجاعاپانوۆ باعدارلاما جوباسىنىڭ قازىرگى نۇسقاسىن مەملەكەتتىك ورگاندار الدىندا قورعاۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.
– كوپتەگەن شارالارىمىزعا قاۋىپ ءتونىپ تۇر, ءبىرازىن «كەسىپ» تاستاپ, كەلتىرگەن دايەكتەرىمىزبەن كەلىسپەي وتىر. سورەدە شاڭ باسىپ جاتاتىن, جۇمىسقا جارامايتىن قۇجات بولىپ شىعا ما دەگەن كۇدىگىمىز بار. سەبەبى ءار مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ءوزىنىڭ فۋنكتسياسى بار, ولار سونى ورىنداۋعا تىرىسادى. قارجى مينيسترلىگى بارىنشا از قاراجات بولۋگە, ءتىپتى بولمەۋگە تىرىسادى. ەكونوميكا مينيسترلىگى دە ۇنەمدەيدى. ال بارلىق مۇددەلى تاراپتاردىڭ قولداۋىنسىز ءبىز ماقساتقا جەتە المايمىز. بىزگە بارلىق الاڭداردا بەلسەندى قولداۋ كەرەك, – دەدى ەرلان قوجاعاپانوۆ.
باعدارلامانى ازىرلەۋشى تاراپتىڭ ايتۋىنشا, وندا قامتىلعان شارالار 2023 جىلعا قاراي ءىجو-دەگى ءتۋريزمنىڭ ۇلەسىن 8%-عا ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تۋريستىك سالادا جۇمىس ىستەپ جاتقان ادامداردىڭ سانىن 650 مىڭ ادامعا جەتكىزۋگە, سىرتقى تۋريستىك اعىندى 6,5 ميلليوننان 9 ملن كەلۋشىگە دەيىن, ال ىشكى تۋريستەردىڭ سانىن 4,6 ميلليوننان 8 ملن ادامعا دەيىن كوبەيتۋگە جول اشادى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»