حالىق ءوسىمى – الەۋەتتى دامۋ كەپىلى

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى دايىن­داعان الەمدەگى دەمو­گرا­فيا­لىق احۋال جايلى ساراپ­تاما­عا سەنسەك, 2050 جىلعا قاراي الەم حالقىنىڭ سانى 9,6 ميل­ليارد ادام بولۋى ابدەن ىق­تي­مال. بۇل قازاقستان سياقتى جەر كولەمى مەن حالىق سانى ارا­سىنداعى الشاقتىعى جوعارى ەلدەر ءۇشىن ادام رەسۋرسى اينا­لا­سىنداعى ماسە­لەلەردى تۋىنداتۋى مۇمكىن. ەلى­مىزدە 2018 جىلدىڭ 1 شىلدەدەگى جاع­داي بويىن­شا حالىق سانى 18 272,4 مىڭ ادامدى قۇرادى, سو­نىڭ ىشىندە قالالىقتار – 10 529,1 مىڭ, ياعني 57,6%, ال اۋىل­دىقتار 42,4%-پەن 7 743,3 مىڭ ادامدى قۇراعان. بۇل كورسەت­كىش 2017 جىلعى 1 شىل­دەمەن سالىس­تىرعاندا حالىق سانى 238,1 مىڭ ادامعا نەمەسە 1,3% -كە وسكەندىگىن بايقاتادى. 

دەموگرافيالىق جانە الەۋ­مەت­تىك ستاتيستيكا باسقار­ما­سى­نىڭ باسشىسى گۇلميرا قاراۋى­­­لوۆانىڭ ايتۋىنشا, شىل­دەدەن بەرگى ۋاقىتتا قازاق­ستان حال­­قى­­نىڭ سانى 18 316 343 بولىپ, تاعى 44 مىڭداي ادامعا تولىق­­قان. «احات ورگاندارى ۇسىن­­عان ازاماتتىق حال اكتىلەرى جاز­­با­لا­ر­ىنداعى مالىمەتتەردى وڭدەۋ ناتيجەسىندە, 2018 جىلعى قاڭ­تار-ماۋسىمدا تۋىل­عان­دار سا­نى 192,7 مىڭ ادامدى قۇ­رادى, بۇل 2017 جىلعى قاڭتار-ماۋ­سىم­عا قاراعاندا 1,8%-كە كوپ. 

تۋ­دىڭ جالپى كوەف­فيتسيەنتى 1000 ادامعا 21,26 تۋىلعانداردى قۇ­را­دى. بيىل­عى رەسپۋبليكا حال­قى­نىڭ تابيعي ءوسىمى 2017 جىلعى قاڭ­تار-ماۋ­سىممەن سالىس­تىر­عاندا 3,3 مىڭ ادامعا نەمەسە 2,7%-كە كوبەيىپ, 125,9 مىڭ ادامعا جەتتى. تابيعي ءوسىمنىڭ جالپى كوەففيتسيەنتى 1000 ادامعا شاققاندا 13,89 ادامدى قۇرادى», دەيدى دەپارتامەنت باسشىسى گ.سايلاۋبەكقىزى.

بۇگىندە ەلىمىزدە قازاقستان حالقى سانىنىڭ تابيعي قوزعالىسىن ونلاين رەجيمدە كورسەتەتىن ەسەپتەۋىش ىسكە قوسىلعان. ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ سايتىندا ورنالاسقان قازاقستان حالقى سانىنىڭ ەسەپتەۋىشى كورسەتكەن مالىمەتكە سۇيەنسەك, ءاربىر 76 سەكۋند سايىن 1 نارەستە دۇنيەگە كەلەدى.

الايدا وتاندىق دەموگرافتار قاراستىرىلىپ وتىرعان كەزەڭدە قايتىس بولعاندار سانى 66, 8 ادامدى قۇراپ, بىلتىرعا قاراعاندا 0,1 پروتسەنتكە كوپ ەكەنىن ايتادى. 

جىل باسىنان بەرى رەسپۋبليكادا 1 جاسقا دەيىنگى 1 626 نارەستە ءولىمى تىركەلدى. وكىنىشكە قاراي, بىلتىردان بەرى 1 جاسقا دەيىنگى شەتىنەگەن نارەستە سانى 1,3%-كە كوبەيگەن. دەموگرافيالىق جانە الەۋمەتتىك ستاتيستيكا باسقارماسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, نارەستە ءولىم-ءجىتىمىنىڭ نەگىزگى سەبەبى – پەريناتالدىق كەزەڭدە پايدا بولاتىن جاعدايلار. بۇدان بيىل 782 نارەستە شەتىنەپ, نارەستەلەر اراسىنداعى جالپى ءولىم سانىنىڭ 48,1%-ءىن قۇرادى. تۋا بىتكەن اۋىتقۋلاردان – 328, تىنىس ورگاندارى اۋرۋلارىنان – 124 , ينفەكتسيالىق پەن پارازيتارلى اۋرۋلاردان – 86 نارەستە قايتىس بولدى. 

حالىقتىڭ كوشى-قونى دا ەلدىڭ دەموگرافيالىق احۋالىنا ايرىقشا اسەر ەتەدى. كوپتەگەن اقپارات كوزدەرى جىل باسىنان بەرى قازاقستاننان 17 171 ادام شەتەلگە قونىس اۋدارعاندىعىن جارىسا جازدى. الايدا ماماندار توقسانىنشى جىلدارداعى توقىراۋمەن سالىستىرعاندا بۇل كورسەتكىشتىڭ ايتارلىقتاي الاڭداتۋ تۋدىرمايتىنىنا سەندىرەدى. كوبىنە جاز ايلارىندا بۇل كورسەتكىشتىڭ ارتا تۇسەتىنىن وقۋ جىلىنىڭ باستالۋىمەن بايلانىستىرۋعا بولادى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, ەلىمىزدەگى نەگىزگى كوشى-قون الماسۋى تمد مەملەكەتتەرىمەن ارادا بولىپ جاتىر. تمد ەلدەرىنەن كەلگەندەردىڭ ۇلەسى – 77,2 پروتسەنت, ال تمد ەلدەرىنە كەتكەندەردىڭ ۇلەسى 89,7 پروتسەنتتى قۇرايدى.

الەۋمەتتiك-دەموگرافيالىق دامۋدا iشكi كوشiقوندىق ۇدەرىس تە ەرەكشە ورىن الادى. وبلىسارالىق جانە وبلىستىڭ ءوز iشiندەگi مەحانيكالىق قوزعالىستارعا كەلەر بولساق, وڭىرارالىق كوشىپ-قونۋشىلاردىڭ ۇلەسىنە ەلىمىزدىڭ جالپى ىشكى كوشىپ-قونۋشىلار سانىنىڭ 44,9%-ءتىن كۇرايدى. وڭىرارالىق كوشى-قوننىڭ وڭ ايىرىمى استانا قالاسىندا – 5 748 ادام, الماتى قالاسىندا – 17 715 ادام جانە شىمكەنت قالاسىندا 43 222 ادامدى كورسەتىپ, مەگاپوليستىك شاھارلاردا ەرەكشە كورiنiس تاۋىپ وتىر. بۇل حالىقتىڭ بەلگىلى ءبىر جەرگە شوعىرلانۋىنا ەڭ الدىمەن جۇمىس كوزىنىڭ بولۋى, قولايلى ينفراقۇرىلىم مەن الەۋمەتتىك قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى اسەر ەتەتىندىگىن تاعى دا ايعاقتاي ءتۇستى. 

ميراس اسان,

«ەگەمەن قازاقستان»