قازاقستاندىقتار كۇندەلىكتى ومىردە قولما-قول اقشانى قولدانۋدان باس تارتىپ, بانك كارتاسى مەن ينتەرنەت-بانكينگ جۇيەسىنىڭ قىزمەتىنە كەڭىنەن جۇگىنۋدە.
اعىمداعى جىلى قازاقستاندا تولەم كارتوچكالارىمەن جۇرگىزىلەتىن وپەراتسيالاردىڭ باسىم بولىگى قولما-قول اقشاسىز تولەمدەرگە كەلدى. ياعني بانكوماتتان جالاقىسى مەن زەينەتاقىسىن الۋ ءۇشىن تولەم كارتاسىن ايىنا ءبىر رەت قولعا الاتىن قازاقستاندىقتاردىڭ ۇلەسى كۇننەن-كۇنگە ازايۋدا. بانك كارتاسىن تولەم قۇرالى رەتىندە پايدالانۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى بانكتىڭ كەرىتارتپا كليەنتتەرىنىڭ ءوزى «پلاستيكتى» بەلسەندى قولداناتىن پايدالانۋشىلار قاتارىن تولتىرا باستادى.
«تولەم كارتوچكالارى نارىعى قارجى نارىعىنىڭ نەعۇرلىم سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان سەكتورلارىنىڭ ءبىرى. بولشەك قىزمەتتەر سەكتورىندا تولەم كارتوچكاسى قازىرگى ۋاقىتتا بانك ونىمدەرىنە قاشىقتان قولجەتىمدىلىك جانە ونلاين-تولەمدەرىن جۇرگىزۋ كەزىندە نەگىزگى سايكەستەندىرۋشى بولىپ وتىر», دەدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ تولەم جۇيەلەرى دەپارتامەنتىنىڭ تولەم جۇيەلەرى باسقارماسىنىڭ باستىعى الينا يمانعازينا.
ول سونداي-اق تولەم كارتوچكالارىن قولدانۋدان باسقا, بۇگىنگى تاڭدا قىزمەت كورسەتۋ جانە ساۋدا-ساتتىق نۇكتەلەرىندە حالىققا ينتەرنەت پەن ءموبيلدى بانكينگ ارقىلى تۇراقتى تولەمدەر, تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى تولەۋ, مەزەتتىك رەجىمدە كارتادان كارتاعا اۋدارىمدار بويىنشا قىزمەتتەردىڭ كەڭ سپەكترى قولجەتىمدى بولىپ وتىرعانىن باسا ايتتى. پلاستيك كارتالارىنىڭ كەڭىنەن قولدانىلۋىنا ولارعا قىزمەت كورسەتۋدىڭ كۇننەن-كۇنگە ءوسىپ كەلە جاتقان ينفراقۇرىلىمدىق جەلىسىنىڭ ىقپالى زور. اتالعان جەلى بۇگىندە 132 818 POS-تەرمينالدى, 8 825 بانكوماتتاردى, 684 بانك دۇڭگىرشەكتەرىن, 16 536 بانكتىك تولەم تەرمينالدارىن قامتيدى. رەتتەۋشىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس 83 221 كاسىپكەر 107 مىڭنان استام ساۋدا نۇكتەلەرىندە تولەمدى تولەم كارتوچكالارىن قولدانۋمەن قابىلدايدى. اينالىسقا 21 ملن تولەم كارتوچكاسى شىعارىلدى – ولاردىڭ سانىنىڭ ءوسۋى وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 27,1%-ءتى قۇرادى.
بانكتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ كەڭ جەلىسى قولما-قول اقشاسىز ەسەپ ايىرىسۋلاردى دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزىپ وتىر. قازاقستان بانكتەرىنىڭ تولەم كارتوچكالارىن قولدانۋمەن 2017 جىلى 13,8 ترلن تەڭگە سوماعا (2016 جىلمەن سالىستىرعاندا ءوسۋ 32,3%) 467,5 ملن ترانزاكتسيا جۇرگىزىلگەن (2016 جىلمەن سالىستىرعاندا ءوسۋ 41,2%). 2018 جىلدىڭ I جارتىجىلدىعىندا اتالعان كورسەتكىش 8,7 ترلن تەڭگە سوماعا 338,9 ملن ترانزاكتسيا قۇرادى ء(وسۋ وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا تيىسىنشە 65,9% جانە 43,7%).
بۇل رەتتە قاشىقتان تولەم جۇرگىزۋ سەرۆيسى مەن تولەم ينفراقۇرىلىمىنىڭ بەلسەندى دامۋىنىڭ ارقاسىندا قولما-قول اقشاسىز وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تولەم كارتوچكالارىن قولدانۋ كۇننەن-كۇنگە ءوسىپ كەلەدى. قازىر تولەم كارتوچكالارىمەن جۇرگىزىلەتىن بارلىق وپەراتسيالاردىڭ جارتىسىنان كوبى قولما-قول اقشاسىز تولەمدەرگە كەلەدى. بۇل وپەراتسيالاردىڭ جالپى سانىنىڭ 62%-ءى. سالىستىرۋ ءۇشىن 2016 جىلى بۇل كورسەتكىش 36%-ءتى قۇراعانىن ايتا كەتكەن ابزال. سوماسى بويىنشا تولەم كارتوچكالارىن قولدانۋمەن قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردىڭ ۇلەسى 2018 جىلدىڭ I جارتىجىلدىعىندا 29%-ءتى قۇرادى (2016 جىلى اتالعان كورسەتكىش 16%-تىك دەڭگەيدە بولعان). جالپى العاندا 2018 جىلدىڭ I جارتىجىلدىعىندا تولەم كارتوچكالارىن قولدانۋمەن قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردىڭ كولەمدەرى 2017 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 2,5 ترلن تەڭگە سوماعا 209,5 مىڭ ترانزاكتسيا قۇراپ, 2,2 ەسەدەن استام ءوستى.
وسىلايشا تولەم كارتوچكالارى نارىعىنىڭ قولما-قول اقشاسىز تولەمدەر سانى مەن كولەمدەرى سياقتى ماڭىزدى كورسەتكىشتەرى بويىنشا ايتارلىقتاي وڭ سەرپىن بايقالادى. اسىرەسە قاشىقتان قىزمەت كورسەتۋ ارنالارىنىڭ سەگمەنتى بەلسەندى دامۋدا.
الينا يمانعازينانىڭ ايتۋىنشا, قولما-قول اقشاسىز تولەمدەر جۇرگىزۋ ءۇشىن تولەم كارتوچكالارىن قولدانۋ تانىمالدىلىعىنىڭ ارتۋىنا بىرنەشە فاكتور اسەر ەتتى.
«ەڭ الدىمەن, بۇل – تسيفرلى قارجىلىق سەرۆيستىڭ دامۋى. ينتەرنەت پەن ءموبيلدى تەحنولوگيانىڭ جاپپاي ەنۋىمەن قاتار بانكتەر قاشىقتان قىزمەت كورسەتۋ قىزمەتتەرىن بەلسەندى تۇردە دامىتا باستادى. بۇگىنگى تاڭدا ينتەرنەت پەن ءموبيلدى بانكينگ ارقىلى تۇراقتى كوممۋنالدىق تولەمدەردى, كرەديتتەردى, ساقتاندىرۋ اقىسىن تولەۋ, دەپوزيتتەردى اشۋ جانە باسقارۋ, ءموبيلدى شوتتاردى تولىقتىرۋ, تەلەفونيا, ينتەرنەت اقىسىن تولەۋ, كارتوچكالىق اۋدارىمدار, ينۆەستيتسيالار سەكىلدى بارلىق قاجەتتى قىزمەتتەردىڭ كەڭ اۋقىمى قولجەتىمدى بولدى. بۇدان باسقا قاشىقتاعى ارنالار ارقىلى تولەم جاساۋ بانكتەردىڭ بولىمشەلەرىنە قاراعاندا ارزان, ال كەيدە ءتىپتى تەگىن جۇرگىزىلەدى», دەپ ايتىپ ءوتتى ساراپشى.
بۇعان قوسا ينتەرنەت-تولەمدەر ەلەكتروندى كوممەرتسيانىڭ ۇلكەن سالاسىنا جول اشادى. مەملەكەت «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا ەلەكتروندى كوممەرتسيانى دامىتۋ بويىنشا, ونىڭ ىشىندە تاۋارلار مەن قىزمەتتەر اقىسىن قولما-قول اقشاسىز تولەۋ كەزىندە سالىقتىق ىنتالاندىرۋ بويىنشا بىرقاتار نىسانالى شارالار قابىلدادى. بۇل تولەم كارتوچكاسىن قولما-قول اقشاسىز تولەم قۇرالى رەتىندە پايدالانۋ ءۇشىن ىنتالاندىرۋشى فاكتور بولىپ وتىر.
ەلەكتروندى كوممەرتسيادان باسقا قازاقستان ۇكىمەتى POS-تەرمينالداردى ورناتۋ ارقىلى كوپتەگەن ساۋدا جانە سەرۆيس كاسىپورىندارىندا تولەم كارتوچكالارىنىڭ مىندەتتى تۇردە قولدانىلۋىنا جاعداي جاسادى. قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردى دامىتۋدا بانكتەردىڭ اتالعان قۇرالدى قولما-قول اقشا الۋ ءۇشىن ەمەس, تەك تولەم جاساۋ ءۇشىن قولدانۋدى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان ماركەتينگتىك ساياساتىنىڭ ماڭىزى زور. بانكتەر بونۋستار تولەپ, ساتىپ الۋ سوماسىنان پروتسەنتپەن «كەشبەك» قايتارادى. سونداي-اق حالىق اراسىندا قولما-قول اقشاسىز تولەمدى كوتەرمەلەۋگە باعىتتالعان ءتۇرلى اكتسيالار وتكىزىپ, لوتەرەيالار ويناتادى, كليەنتتەرمەن اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. سونىمەن قاتار تولەم كارتوچكالارى ارقىلى بايلانىسسىز تولەمدەردى دامىتادى.
«وسىنداي سەنىمدى باعدارلامالار مەن يننوۆاتسيالىق سەرۆيستەر كليەنتتىڭ وڭ تاجىريبەسىن قالىپتاستىرىپ, كۇندەلىكتى قولما-قول اقشاسىز تولەمدەر ءۇشىن كارتوچكا قولدانۋعا ماشىقتاندىرادى», دەپ ەسەپتەيدى ۇلتتىق بانكتىڭ وكىلى.
قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى قولما-قول اقشانىڭ ورنىنا پلاستيك كارتوچكانى قولدانۋدىڭ باستى سەبەبى بولماق. ەگەر كارتوچكانى ۇستاۋشى بانك ۇسىنعان بارلىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن (مىسالى, PIN-كودتى كارتامەن بىرگە ساقتاماۋ) ورىندايتىن بولسا, كارتوچكالىق شوتتاعى اقشانى جوعالتۋمەن سالىستىرعاندا قولما-قول اقشانى جوعالتۋ نەمەسە ۇرلاتۋ تاۋەكەلى اناعۇرلىم جوعارى. بۇدان باسقا قولما-قول اقشاسىز سالادا اقشا اينالىسىن اۋدارۋ ەكونوميكانى كوبىرەك زاڭداستىرۋعا, تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ كولەڭكەلى اينالىمىن ازايتۋعا, سالىق سالىناتىن قورلاردى كوبەيتۋگە ىقپال ەتەدى. بۇل ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن بيۋدجەتىنىڭ جاي-كۇيىنە وڭ اسەرىن تيگىزبەك. دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»