ەستىنى سۇيسىندىرەر ەسكى سۋرەت (عيبرات)

سونىمەن جيدەبايداعى اباي, شاكارىم كەسەنەسىنە قاراي بۇرى­لىپ كەلەمىز. قاسىمىز­داعى جازۋشىلار – ورىس ۇلتىنىڭ وكىل­دەرى. اتاپ ايتقاندا, جازۋشى كامەن ورازالينمەن كوزى تىرىسىندە قاتتى سىيلاس بول­عان, ءدال قازىرگى ۋاقىتتا ءوزىنىڭ جاڭا كىتابى «زۆەز­دنايا ستەپ جيدەبايا» اتتى شىعار­ماسىنىڭ تۇساۋكەسەرىن اباي ەلىندە جاساۋدى ءجون كورىپ, بىز­بەن بىرگە ساپارلاس بولىپ كەلە جات­قان وسكەمەندىك جازۋشى, ورنيتولوگ بوريس ششەرباكوۆ پەن وسى كىتاپ­تىڭ رەداكتورى گەننا­دي پۋس­سەپ جانە قازاقستاننىڭ ما­دە­­نيەت قايراتكەرى الديار اۋباكىروۆ.

– ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاق­قا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنداعى ماڭىزدى تاراۋلاردىڭ ءبىرى – «تۋعان جەر» جوباسى. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن شىعىس قازاقستان وبلىسىندا, اباي اۋدانىندا دا قاۋىرت جۇمىستار قولعا الىنىپ جاتىر. وسىعان وراي سالت-داستۇرلەرىمىزدى, ءتىلىمىزدى, مۋزىكامىزدى, ادەبيەتىمىزدى كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋ ءۇشىن ەلباسىمىز ايتقانداي, اباي­دىڭ دانالىعى, مۇحاڭنىڭ عۇلا­مالىعى, جامبىل­دىڭ جىر­لارى مەن قۇرمان­عازى­نىڭ كۇيلەرى, عاسىرلار قوي­ناۋىنان جەتكەن بابالار ءۇنى, بارلىعى دا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس, – دەيدى ەلدار ورازالين.

سونىمەن ورىسىمىز بار, قازاعىمىز بار, بارلىعىمىز­دىڭ اڭگىمەمىز جاراسىپ, اباي-شاكارىم كەسەنەسى باسىنا دا جەتتىك. الديار اۋباكىروۆ اعامىز ۇلىلاردىڭ ارۋاعى­نا قۇران باعىشتادى. اباي, شاكارىم, مۇحتار جايلى ەستەلىكتەر ايتىلدى. بۇل كەسەنەنىڭ قۇرىلىسى قازاق­ستان پرەزيدەنتi نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعى نەگiزiندە 1993 جىلى باستالىپ, 1995 جىلى يۋنەسكو كولەمىن­دە ابايدىڭ 150 جىلدىعىن تويلاعان كەزدەرى سالىنعانى بارشاعا ايان.

كەنەت وسى اباي, شاكارىم كەسەنەسىنىڭ كىرەبەرىسىندەگى ءبىر بۇرىشتا ءجاي عانا ەلەۋسىز تۇر­دە ءىلىنىپ تۇرعان سۋرەتكە كوزىم ءتۇسىپ كەتتى. كوپشىلىك كەسەنەنىڭ ءمارمار تاسىن, ءىشىنىڭ امفيتەاترىن, تاعىسىن تاعى عاجايىپ­تارىن ايتىپ, تامسانا اڭگىمەلەۋ ۇستىندە. مەن فوتوسۋرەتتەن كوز الماي جاقىنداي كەلە شۇقشيا قارادىم. مەنىمەن بىرگە كولىك جۇرگىزۋشىمىز دە كەلىپ قارادى دا, تاڭدانا باس شايقادى. دەرەۋ قولىنداعى قالتا تەلەفونىنا سۋرەتكە ءتۇسىرىپ الدى. «كەرەمەت تاريحي فوتوسۋرەت قوي!» دەپ تامسانا باس شايقادى ول. ءبىز ەرەكشە قىزىعىپ تۇرعان بۇل نە سۋرەت دەسەڭىزشى؟

بۇل فوتوسۋرەتكە مۇحتار اۋەزوۆ ءبىر توپ سەرىكتەرىمەن بىرگە ابايدىڭ قۇلپىتاسى بار زيرا­تىنىڭ الدىندا ءتۇسىپتى.

ايتپاقشى, مىنا اباي, جيدەباي كەسەنەسى 1995-1996 جىلدارى وسى اباي زيراتىنىڭ ۇستى­نە سالىنعان عوي. وسى كەسەنە تۇرعىزىلعانعا دەيىن بۇل جەردە اباي مەن ءىنىسى وسپان­نىڭ كىشكەنە ءتورت قۇلاقتى بەيىتى بولسا كەرەك. باس كەزىندە بەيىت قورشالماي, قاراۋسىز قا­لىپ, جەرمەن-جەكسەن بولىپ بارا جاتادى. مۇنى بايقاعان مۇحتار اۋەزوۆ 1940 جىلى ۇلى ويشىلدىڭ 95 جىل­­دىق مەرەيتويى قارساڭىن­دا ءوزى جيدەبايعا ارنايى كەلىپ, ابايدىڭ ءتورت قۇلاقتى ەسكى بەيى­تىن جوندەتىپ, لاتىن, كيريل­ليتسا ارىپتەرىمەن جازىپ, سول زامان­داعى جاڭاشا ۇلگىمەن باسىنا قۇلپىتاس قويعىزادى. قۇل­پىتاسقا مۇحاڭ لاتىن قار­پىمەن بىلاي دەپ جازعىزادى: «يبراھيم قۇنانباەۆ اباي قازاقتىڭ ۇلى اقىنى, جاڭا دانىشپان ويشىلى 10 اۆگۋست, 1845 ج., 23 يۋن 1904 ج,.». استىنا وسى سوزدەردى ورىس تىلىن­دە كيريلليتسا ارىپتەرىمەن دە بەرگىزگەن.

اباي, شاكارىم كەسەنەسى سالىنعان كەزدە زيرات باسىن­داعى مۇحاڭنىڭ وسى ورنات­قان قۇلپىتاسىن الدەبىر «ساۋ­لەتشىلەر» شىعارىپ تاستاتىپ, تەك قاراپايىم حالىقتىڭ, اۋىل اقساقال-ارداگەرلەرىنىڭ «بۇلارىڭىز دۇرىس ەمەس قوي, ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ قويدىرعان اباي زيراتىنىڭ قۇلپىتاسىن نەگە شىعارىپ تاس­تايسىزدار, ىشكە كىرگىزىڭىزدەر» دەگەن وتىنىشىنەن كەيىن عانا ءزاۋلىم كەسەنەنىڭ كىرەبەرىسىنە كىرگىزسە كەرەك. بىراق ءارى قاراي وتسەڭىز, اباي مەن وسپاننىڭ باسىندا باسقا جاڭا قۇلپىتاستار تۇر. تەك كەسەنەگە كىرەبەرىستە عانا ءدال الدىڭىزدان وسى قۇلپى­تاس شىعادى. ال ءبىر بۇرىش­تا مۇحاڭ­نىڭ وسى قۇلپى­تاسپەن تۇسكەن سۋرەتى تۇر.

قۇلپىتاس 1940 جىلى جاسال­عانمەن, فوتوسۋرەت 1957 جىلعى بولىپ شىقتى. جيدەبايدان كەش تۇسە قاراۋىلعا دا جەتىپ, ابايدىڭ ىرعىزبايدان ءبىر تۋىساتىن اتالاس تۋىسى, ەڭبەك ارداگەرى ماناتاي بالتا­قاي­ ۇلىنىڭ ۇيىندە قوناقتا بولدىق. ماناتاي اعا سۋرەتتىڭ تاريحىن تالداي ايتىپ بەردى.

– 1957 جىلى مۇحتار اۋەزوۆ­­تىڭ 60 جاسقا تولعان مەرەي­تويى تۋعان جەرى سەمەي مەن اباي اۋدانىندا كەڭىنەن اتالىپ ءوتىلدى. ول ءبىر توپ جولداستارىمەن كەلىپ, جيدەبايداعى ابايدىڭ زيراتىنا تاعزىم ەتتى. زيرات باسىنداعى سوناۋ 1940 جىلى ءوزى قويعىزعان ەسكى قۇلپىتاستى ورتالارىنا الىپ, فوتوسۋرەتكە ءتۇستى. ءيا, بايقاپ قاراساڭىزدار 17 جىل وتكەندە دە ابايدىڭ تۋعان, ولگەن جىلدارىنا بايلانىستى دەرەكتەرىن ول وزگەرتكەن جوق, – دەدى اباي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, بالا كەزىنەن مۇحتار مەن جۇبايى ۆالەنتينانىڭ ۇيىندە وسكەن, جازۋشىنى كوزى كورگەن اقساقال ماناتاي بالتاقاي ۇلى كوزىنە جاس الىپ, وسىنىڭ ءبارى مۇحتاردىڭ ەنتسيكلوپەدياسىندا دا تۇر. سۋرەت بويىنشا, مۇحاڭنىڭ قاسىنداعىلارىنا توقتالسام, مۇندا ەسماعامبەت سمايىلوۆ, سول كەزدەگى جەنپي-ءدىڭ رەكتورى ءماستۋرا (ماسكەن) سارمۋرزينا, عالي ورمانوۆ, قاليبەك قۋانىشباەۆ جانە مۇحتار اۋەزوۆتىڭ شاكىرتى, اسپيرانت مۇحتار جانعاليندەر دە بار. سۋرەتتە دە كورىنىپ تۇر. 1940 جىلعى تاسقا مۇحتار اۋەزوۆ ونىڭ 10 تامىزدا تۋعانىن كيريلليتسادا ءارى لاتىن نۇسقاسىندا جازعىز­عان. مۇنى جازعىزباستان بۇرىن وسى دەرەكتى مەنىڭ اعام ءارحام كاكىتاي ۇلى ىسقاقوۆ­تان بىرنەشە رەت سۇراتقان ەدى. باي­­قاپ قاراساڭىزدار, مۇحاڭ «جاڭا دانىشپان ويشىلى» دەپ جازعىزادى. ياعني قۇل­پىتاستاعى ابايدىڭ تۋعان, ولگەن جىلى, كۇندەرىن كورسەتە­تىن دەرەكتەر جاڭا ءارى ناقتى ەكەن­دىگى بەلگىلى. ويتكەنى مۇحاڭ وتە ساۋاتتى, كلاسسيك جازۋشى عوي. ونىڭ دەڭگەيىندەگى جازۋ­شى قازاقتا ەندى تۋى ەكىتالاي. اباي­دىڭ تۋعان كۇنىن ءبىز مۇحتار اۋەزوۆ, ءارحامداردىڭ, كامەن ءورازا­لين­نىڭ كەزىنەن تامىزدىڭ 10-ى كۇنى اتاپ وتەتىنبىز. مەن الما­تىدا وقىعاندا مۇحاڭ­نىڭ قوي­نىندا وسكەن, ونى قۇشاق­تاپ, باۋىرىندا ۇيىقتاعان اداممىن. ال ەلدە بولسا, ءارحام كاكى­تاي­ ۇلى اعامنىڭ باۋىرىندا ءوستىم. ءتىپتى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەم بويىنشا ابايدىڭ تۋعان كۇنىن 1995 جىلى تامىزدىڭ 10-ى كۇنى دەپ, يۋنەسكو اياسىندا اتاپ ءوتتى. وسىنداي تاريحي ىزدەردى جويۋعا, پرەزيدەنتتىڭ جاساعان تاريحي شەشىمدەرىن, جارلىقتارىن وزگەرتۋگە بولمايدى. ابايدىڭ تۋىسى رەتىندە مەن ءۇشىن تامىزدىڭ 10-ى اتام­نىڭ تۋعان كۇنى بولىپ قالا بەرە­دى. بۇل سۋرەتتىڭ قىسقاشا تاريحى وسى.

ءارحام كاكىتاي ۇلى اباي تۋىس­تارىنىڭ ىشىندە اكەسى كاكى­تايدان كەيىن اقىننىڭ ءومىر­بايانىن جازۋعا, مول مۇراسىن جيناقتاۋعا مۇحاڭا كومەكتەسكەن جان. ول 1885 جىلى تۋىپ, 1962 جىلى ومىردەن قايتقان. ابايدى تىكەلەي كوزى كورىپ, باۋىرىندا وسكەن. ءارحام اتامىز اقىن­نىڭ تۋعان كۇنىن «ابايدىڭ ءومىر جولى» جازباسىندا 1958 جىلدارى بىلاي دەپ كورسەتەدى:

«...قۇنانباي اۋىلى قاسقا­بۇلاققا كەلىپ قونعاننان كەيىن 1845 جىلى ەسكىشە 10-اۋگۋست كۇنى قۇنانبايدىڭ ەكىنشى ايەلى ۇلجان تولعاتىپ, ءبىر ۇل دۇنيەگە كەلەدى».

بايقاپ قاراساڭىزدار, جازبادا قازاقتىڭ «تامىز» ايى «اۋگۋست-اۆگۋست» دەپ تۇر. ياعني بۇل كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا جازىلعان, ويتكەنى ول ۋاقىتتا ءبارى­مىز دە ايلاردىڭ اتىن ورىسشا اتايتىنبىز. ماناتاي بال­تا­قاي­ ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ءارحام اعاسى كيريلليتسانى, لاتىندى ءبىراز بىلگەن­مەن, كوبىنە اراب قارپىمەن جازۋعا قولى جۇيرىك ەكەن.

قازاقستاننىڭ مادەنيەت قاي­راتكەرى, «قالامقاس» حالىق­تىق ءانسامبلى­نىڭ ءانشىسى باقىت شاعاتاەۆا بىلاي دەيدى:

– مەن كاكىتايدىڭ, ءارحام­نىڭ تىكەلەي ۇرپاعىمىن. اباي­دىڭ «اتادان التاۋ, انادان تورتەۋىنە» مەن دە كىرەمىن. اباي­مەن ءبىر اكە, ءبىر شەشەدە تۋى­ساتىن ىسقاق, ودان كاكى­تاي, ودان ءارحام, ودان شاعا­تاي, ودان مەن تۋامىن. اتا­لارىم كاكىتاي ىسقاق ۇلى مەن تۇراعۇل اباي ۇلى ەڭ العاش ابايدىڭ كىتابىن 1909 جىلى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنان شىعاردى. ءبىزدىڭ وتباسىنىڭ تاريحى تەرەڭدە جاتىر. تۋعان اعام تولەگەن شاعاتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءارحام كاكىتاي ۇلى اتامىز قايتىس بولارىنىڭ الدىندا ءبىر وقيعا بولىپتى. تولەگەن ول كەزدە 15-16 جاستا ەكەن, ءارحام اتام وعان ءوزىنىڭ اباي تۋرالى ەستەلىگىندەگى «ەسكىشە» دەگەن ءسوزدى تۇزەپ قويۋدى تاپسىرادى. سەبەبى, مۇحتار اۋەزوۆ 1939 جىلى الماتىدا بولعاندا, ءارحام اتامنان ابايدىڭ تۋعان كۇنىن بىرنەشە مارتە سۇراتقان ەكەن. ونىڭ سۇراعىنا ءارحام اتام «10-ىنشى تامىز» دەپ جاۋاپ بەرگەنىن ايتىپتى. بۇل زيراتتىڭ باسىن كوتەرەتىن 1940 جىلدىڭ الدىندا بولعان, ياعني اباي اتامنىڭ 95 جىلدىعى قارساڭىنداعى وقيعا. وزدەرىڭ سۋرەتتەن بايقاعان, مۇحاڭ ءبىر توپ جولداستارىمەن تۇسكەن قۇلپىتاسقا ابايدىڭ تۋعان-ول­گەن كۇنىن, جىلىن جازۋ قاجەتتىگى­نەن تۋىنداسا كەرەك. مۇحاڭ مەن ءارحام اتام ۇنەمى ءبىر-بىرىمەن حابارلاسىپ, اقىلداسىپ وتىراتىن. ال كەيىنىرەك, 1959-1960 جىلدارى مۇحاڭ ءارحام اتاما ونىڭ جازباسىنداعى «ەسكىشە 10-اۋگۋست» دەگەن سوزدەگى قاتەلىكتى بايقاپ, «ەسكىشە, جاڭاشا» دەگەن ماعىنالاردى تۇسىندىرە­دى.

بىراق كونە ەستەلىك قولمەن جازىلعاندىقتان سول كۇيى قالىپ قويدى. ءارحام اتام ونى اراب تىلىندە جازعان, ءتىپتى «توتە اراب» قارپى دە ەمەس, ارابتىڭ قاددىم-ءجاديت ۇلگىسى. كەڭەس زامانىندا ونى باساتىن, تۇزەتەتىن ماشينكا جوق. قازىرگىدەي كومپيۋتەردىڭ زامانى ەمەس. ءارحام اتا 10-ىنشى تامىزدى ەسكىشە دە, جاڭاشا دا ء«بىر كۇندە» بولادى دەپ ۇققان ەكەن. اراسىندا قانشا كۇن ايىرماسى بولاتىندىعىن ول كىسى قاتتى ەسەپكە الماعان. تەك مۇحاڭ عانا ءارحام اتاما گريگوريان كۇنتىز­بەسى­مەن اباي تۋعان ءحىح عاسىردا ايىر­ماشىلىق 12 كۇن, ال ودان كەيىنگى حح عاسىردا 13 كۇن, ءححى-ءححىى عاسىرلاردا 14,15,16 كۇنگە جىلجي بەرەتىندىگىن تۇسىندىرسە كەرەك. مۇحاڭنىڭ ايتۋىمەن ەسەپكە العاندا, اباي 1845 جىل, ەسكىشە 22 شىلدە, جاڭاشا 10 تامىزدا تۋعان. مىنە, وسىنى ناقتى انىقتاعان سوڭ عانا مۇحتار اۋەزوۆ اباي زيراتىنىڭ باسىن­داعى قۇلپىتاسقا لاتىن, كيريلليتسا ارىپتەرىمەن قاشاپ تۇرىپ جازعىزعان. ءارحام اتام ورىسشاعا جوق ەدى.

اباي قايتىس بولعان كەزدە ءارحام 19 جاستاعى بالا بولىپتى. ابايدىڭ مەملەكەتتىك قورىق-مۋزەيىنىڭ عىلىمي حاتشىسى شىنار مۇراتقىزىنىڭ ايتۋىنشا, قىزى ءمىناش تاتەگە ءارحام اتا بىلاي دەپ حات جازىپتى. «جاسىمدا مۇسىلمان­شا وقىپ, حات تانىدىم. ورىسشا وقۋعا دەنساۋلىعىم جارامادى». ءارحام 9 جاسىندا ەسكىشە وقۋعا ءتۇسىپ, 4 جىل اۋىل مولداسىنان ساباق الىپ, ساۋاتىن اش­قان. كاكىتاي ەرجەتكەن بالاسى ءارحام­نىڭ ورىسشا ءبىلىم الۋىن ءجون كورگەنىمەن, دەنساۋلىعىنىڭ ناشارلىعىنا بايلانىستى, ونىڭ سەمەيدە وقۋىنا قارسىلىق بىل­دىرگەن. ءارحامنىڭ ورنىنا كاكىتاي كىشى ۇلدارى ءبىلال مەن دانيالدى الىپ, سەمەيگە ات­تانعان. ورىسشا وقىتقاننىڭ ور­نىنا اكەسى ءارحامدى ەگىن ەگىپ, ءشوپ شاۋىپ, مال سەمىرتىپ ساتۋ ىسىنە باۋلىپتى. ءبىلال مەن دانيال قالادا جۇرگەن كەزىندە, ەكى اۋىلدىڭ شارۋاشىلىعى ءارحامنىڭ موينىندا بولىپ, ءوزى ايتقانداي ء«ۇزىپ-ج ۇلىپ ءجۇرىپ اباي اعاسىنان ورىسشا وقىپ, نان سۇراپ جەرلىك» ساۋاتىن اشادى. ياعني ءارحامنىڭ «ەسكىشە-جاڭاشا» دەگەن ماعىنالارعا جوندەپ ءمان بەرمەۋىنىڭ سىرى وسى.

– ءارحام كاكىتاي ۇلى اباي مۋزەيىنىڭ ىرگەسى قالانۋىنا زور ەڭبەك سىڭىرگەن. وسى باعىتتا مۇحاڭنىڭ بىردەن-ءبىر كومەكشىسى بولعان, – دەيدى ابايدىڭ قورىق-مۋزەيىنىڭ عىلىمي حاتشىسى, زەرتتەۋشى شىنار مۇراتقىزى, – 1940 جىلى اباي مۋزەيى اشىل­عان كۇننەن باستاپ ول مۋزەيدە قىزمەتتە بولادى. اباي مۋزەيى­نىڭ ديرەكتورى جاردەم تىلەكوۆ­تىڭ بۇيرىقتار كىتابىن قاراساق, 1941 جىلدىڭ 4 ماۋسىمىن­داعى №30 بۇيرىقتىڭ 2 بابىندا: «س 5/06. س.گ. ناۋچنوگو رابوتنيكا مۋزەيا يسحاكوۆا ارحاما كومانديروۆات ۆ چۋبارتاۋسكي, اباەۆسكي رايونى پو سبورۋ ەكسپوناتوۆ, كاسايۋششيحسيا ك جيزني ي تۆورچەسكوي دەياتەلنوستي پوەتا ابايا كۋنانباەۆا», – دەگەن جولدار تۇر.

ابايدىڭ اقىن بالالارى اقىلباي, ماعاۋيا, تۇراعۇل, نەمەرەسى اۋباكىرلەر­دىڭ شىعارعان داستان, جىر, ولەڭ­دەرىن جيناپ, شىڭعىستاۋ ەلى جونىن­دە قۇندى دەرەكتەردى, ءوز اكەسى كاكىتاي تۋرالى, اقىلباي, اۋباكىر جونىندە ەستەلىك جازادى. «ابايدىڭ ءىنىسى ءارحام – اقىنجاندى, قۇندى تاريحي اڭگىمەلەر ايتادى. ول اڭگىمەشى عانا ەمەس, ءوزى دە بىلىكتى زەرتتەۋشى», – دەيدى مۇحتار اۋەزوۆ. دەسە دە, شەجىرە قاريا­­نىڭ جازبالارىنداعى ولقى تۇس­تارىن دا بايقاپ, مۇحتار ومار­حان­ ۇلى: اباي ءومىربايانىن كور­سەتۋ­گە ارنالعان كەيبىر دەرەكتەر­دى تاڭداپ الۋداعى كەمشىلىك­تەرىن كورسەتەدى. ء«ومىربايان ىشىندە اقىن اباي مۇلدە جوق دەۋگە بولادى. …ۇستەم تاپتىق, فەو­دال­دىق-پاتريارحالدىق سالت-سانا تۇگەلىمەن ىسقاقوۆ اۋزىمەن قايتالانىپ وتىر» – دەپ قاتاڭ سىن-پىكىرىن دە ايتادى.

مۇحاڭ ۇلى ابايدىڭ ءومىرىن جازىپ قانا قويماي, ونى الەمگە تانىتتى. ءتىپتى ابايدىڭ قازىر­گى مەملەكەتتىك قورىق-مۋزەيى دە ونىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ۇلى اقىننىڭ 95 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا, ناقتى ايتساق, 1940 جىلى قازاق سسر-نiڭ حالىق كوميسسارلار كەڭەسi­نىڭ 1-ساۋiردەگى №347 قاۋلىسى نەگىزىندە اشىلادى. سول 1940 جىلعى قاۋلىعا سايكەس اباي اۋدانى­نىڭ اۋماعىنا كىرەتىن جيدە­بايداعى ءۇي مۋزەي رەتىندە ىسكە قوسىلدى.

1940 جىلى ابايدىڭ ءمۇجى­لىپ, جەرمەن جەكسەن بوپ كەتكەن زيراتىن جوندەپ, قالپىنا كەلتىرىپ ءارى باسىنا قۇلپىتاس ورناتقان مۇحاڭ سول تاريحي ساتتە كوزىنە جاس الىپ: «اباي جاتقان داريا عوي, مەن ودان شومىشتەپ قانا الا الدىم» دەگەن ەكەن. ەگەر عۇلاما جازۋشىنىڭ ءوزى داريادان تۇگەلدەي قوپارماي, ازداپ قانا, قاسىقتاپ الدىم دەپ تۇرسا, قالعاندارىنىكى قالاي بولادى ەكەن؟!

 

راۋشان نۇعمانبەك,

 جۋرناليست

شىعىس قازاقستان وبلىسى,

اباي اۋدانى