ەگەمەن مەملەكەت قۇرۋدى ءبىزدىڭ حالقىمىز عاسىرلار بويى ارمانداعان بولاتىن. قازىرگى كەزدە قازاقتىڭ سان عاسىرلىق تاريحىنىڭ ەڭ جارقىن پاراقتارى جازىلۋدا.
حالقىمىزدىڭ ەڭ ۇلى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – ۇلتتىق تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋ بولدى. 1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭى قابىلدانىپ, ەلىمىز دەربەس دامۋ جولىنا ءتۇستى.
ءبىز ءوز وتانىمىزدى, ءوز تاريحىمىزدى, ءوز ءومىرىمىزدى شىن مانىندە قايتا تۇلەتتىك. ءوزىمىزدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىمىزدى دەربەس جۇرگىزىپ, ءبىز ءۇشىن مۇلدەم جاڭا ءارى اشىق قوعامنىڭ ەسىگىن اشتىق, دەربەس مەملەكەت رەتىندە دەموكراتيالىق, زايىرلى ەلدىڭ زاڭدىق نەگىزدەرىن قۇردىق.
وسىدان جيىرما جىل بۇرىن بەيمازا كۇي كەشكەن ب ۇلىڭعىر كۇندەردىڭ كەلبەتى ءبارىمىزدىڭ كوز الدىمىزدا. قازاقستان الىس بولاشاققا باستايتىن بەتاشار جولدىڭ باسىندا تۇرعان بولاتىن. ەلباسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرى مەن باتىل شەشىمدەرىنىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى ءبىرلىگىمىز جاراسقان, ىنتىماققا ۇلاسقان كۇندەرگە جەتىپ وتىرمىز.
تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز ەلدىكتى نىعايتۋ مەن الەۋمەت احۋالىن جاقسارتۋدا اۋقىمدى جەتىستىكتەرگە جەتتى.
ەگەمەندىك جولىنداعى كۇرەستە قازاقستان باسشىلىعىنىڭ العا قويعان ماقساتى – رەسپۋبليكاداعى بارلىق حالىقتاردىڭ مەيلىنشە تولىق ساياسي, الەۋمەتتىك جانە رۋحاني دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتاردىڭ ءومىر سۇرۋىنە لايىقتى جاعدايلار جاساۋ بولدى. بۇگىندە ول ماقسات تولىعىمەن ورىندالعانىن ماقتانىشپەن ايتۋعا ءتيىسپىز.
دەگەنمەن, ءبىز ءبىر ورىندا تۇرىپ قالۋعا ءتيىس ەمەسپىز. «قازاقستان-2030» دامۋ ستراتەگياسىندا ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى كۇنگە جاسالعان ناقتى قادامدارى بەلگىلەندى. ءبىز دامۋ قارقىنىن ۇدەتە ءتۇسىپ, الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ ساپىنان كورىنۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. قازاقستاننىڭ الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ جانە باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت قالىپتاستىرۋ جونىندەگى پرەزيدەنتتىڭ حالىققا جولداۋلارىنداعى بيىك مىندەتتەر بارىمىزگە ورتاق مەجەلەردى بەلگىلەدى.
بۇگىندە قازاقستان كۇللى الەم الدىندا ەكونوميكالىق قۋاتى ۇلكەن, بولاشاعى زور مەملەكەت رەتىندە تانىلدى. قوعامدىق-ساياسي احۋالى تۇراقتى, كەلەشەگى سەنىمدى ەلگە اينالعان وتانىمىزدىڭ حالقى ەڭ الدىمەن بىرلىكتى قاستەرلەيدى, قوعامدىق كەلىسىمدى قۇرمەت تۇتادى.
ەلباسى ايقىنداپ بەرگەن, ءدال ءارى جان-جاقتى ويلاستىرىلعان ستراتەگيالىق باعىتتىڭ ارقاسىندا, تاريحي تۇرعىدان قىسقا مەرزىمدە قازاقستان دەموكراتيالىق ساياسي جۇيەسى, تۇراقتى ەكونوميكاسى جانە دامىعان ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى بار تابىستى دا قۋاتتى مەملەكەتكە اينالدى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى دەڭگەيى ارتۋىنىڭ جوعارى كورسەتكىشتەرىنە, ىشكى ساياسي تۇراقتىلىققا, سونداي-اق حالىقارالىق قوعامداستىقتا ەلىمىزدىڭ جوعارى رەيتينگىنە قول جەتكىزدىك.
جيىرما جىل ىشىندەگى قازاقستاننىڭ دامۋ ناتيجەلەرىن وتانىمىزدىڭ جوعارى تابىستارى بارىنشا ايعاقتاپ وتىر. سونىمەن بىرگە, ورلەۋ جولىندا, دەموكراتيالىق, شىنايى قۇقىقتىق مەملەكەتتى ودان ءارى نىعايتۋ بارىسىندا اۋقىمدى شارالار قابىلدانىپ, تۇبەگەيلى رەفورمالار ىسكە اسىرىلدى. وسى جىلدارداعى ەلىمىزدىڭ قول جەتكەن تابىستارى 10 جەلتوقساندا پارلامەنت قابىلداعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى دەكلاراتسياسىندا ەگجەي-تەگجەيلى جازىلدى. بۇل دەكلاراتسيا – زامانداستارىمىز بەن بولاشاق ۇرپاققا ارنالعان ساياسي-قۇقىقتىق سالتاناتتى قۇجات.
قۇجاتتا قازاقستاننىڭ دەربەس دامۋ جولىنداعى قول جەتكەن ەڭ باستى جەتىستىكتەرى ناقتى كورسەتىلدى. ياعني, وسى جىلدارى نە ىستەلدى, قانداي جەتىستىكتەرمەن ماقتانا الامىز, الدا قانداي مىندەتتەر تۇر دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ بەرىلدى.
دەكلاراتسيا جيىرما جىلدا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىزدىڭ زور اۋقىمىن ءار ازاماتتىڭ سەزىنۋىنە ىقپال ەتەتىن بولادى.
قۇجاتتا تاۋەلسىزدىك الۋداعى جانە ونى نىعايتۋداعى, ەكونوميكالىق, ساياسي دامۋلارداعى تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەرەكشە ءرولى ايقىندالعان.
بۇل دەكلاراتسيا ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدى ساقتاۋعا جانە ونى نىعايتۋعا شاقىرادى. بارشا قازاقستاندىقتاردى ءوزىنىڭ مەملەكەتىن سۇيۋگە, سونداي-اق ونىڭ يگىلىگىنە ەڭبەك ەتۋگە شاقىرادى.
دەربەس دامۋ جىلدارىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز تاۋەلسىزدىكتى جاريالاۋدان باستاپ ناقتى ەگەمەندىك اراسىنداعى جاسامپازدىق جولىنان ءوتتى.
وتپەلى كەزەڭنىڭ بارلىق قيىندىقتارى مەن سىناقتارىنان ءساتتى وتكەن ەلىمىز بۇگىندە بۇكىل الەم قۇرمەتتەگەن قۋاتتى مەملەكەتكە اينالدى.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىندا قازاقستان ازاماتتارى وسى تاريحي وقيعاعا كۋا بولعانىمەن عانا ەمەس, تاۋەلسىزدىكتى تىكەلەي ورناتۋشىسىنىڭ ءبىرى بولعانىن دا ماقتان ەتۋى ءتيىس.
شىن مانىندە, دەكلاراتسيا ءماتىنى پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسى دەپۋتاتتارىنىڭ ۇجىمدىق ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. باسىندا ونى پالاتالاردىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا قابىلداۋ جوسپارلانعان بولاتىن.
پالاتا توراعالارىنىڭ, ياعني مەنىڭ جانە ورال مۇحامەدجانوۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا سەنات جانە ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنان, قوس اپپارات قىزمەتكەرلەرىنەن جۇمىس توبى قۇرىلدى. وندا نەگىزگى ماسەلەلەر قامتىلىپ, قۇجاتتىڭ قۇرىلىمدىق جانە مازمۇندىق بولىگى ازىرلەندى. جۇمىس بارىسىندا مەملەكەتتىك ورگانداردان كوپتەگەن ۇسىنىستار ءتۇستى, ونىڭ ەڭ قۇندىلارىن ءبىز ەسكەردىك.
مەن دەكلاراتسيادا كورسەتىلگەن بىرنەشە ماسەلەلەرگە توقتالعىم كەلەدى.
بۇل, ءبىرىنشى كەزەكتە, كوپۇلتتى قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىنىڭ كورىنىسى. بىزدەگى ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ ۇلگىسىن حالىقارالىق قوعامداستىق مويىنداپ وتىر.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تۇراتىن ۇلتتاردىڭ بەيبىتشىلىگى مەن كەلىسىمى – قوعامنىڭ مادەني تۇرعىدا بايۋى مەن وركەندەۋىنىڭ كورىنىسى.
ودان ءارى ايتار بولساق, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى قامتاماسىز ەتىلدى, ونى قورعاۋ جانە نىعايتۋ جۇيەسى جاسالدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ باستاۋىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن تۇتاستىعىن ساقتاۋدان ماڭىزدى مىندەت جوق», دەپ ارقاشان قايتالاپ ايتىپ وتىردى.
قازاقستان مەملەكەتتىك شەكارانى شەگەندەۋ جانە ونى زاڭدى تۇردە راسىمدەۋ ماسەلەلەرىن تولىق شەشتى. جالپى ۇزىندىعى 14 مىڭ شاقىرىم بولاتىن شەكارامىزدا تاتۋ كورشىلەستىك بەلدەۋى جاسالدى.
نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلدى, ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىكتىڭ نەگىزدەرى نىعايتىلدى.
ماسەلەن, تەك ءبىر عانا مىسالدى الايىق. وسى جىلدارى ىشكى جالپى ءونىم حالىقتىڭ جان باسىنا شاققاندا 12 ەسەدەن استام ءوستى. تاريحتا تاۋەلسىز دامۋدىڭ ءبىرىنشى 20 جىلىندا بىردە-ءبىر ەل مۇنداي كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزبەگەن.
كەلەسى اتاپ وتۋگە بولاتىن جەتىستىك – قازاقستان الەمدىك قوعامداستىقتىڭ بەدەلدى مۇشەسىنە اينالدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق باستامالارى الەمدىك قوعامداستىقتا جوعارى باعا الۋدا.
ەلىمىزدىڭ 2010 جىلى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا تابىستى توراعالىق ەتكەنى, وسى ۇيىم سامميتىنىڭ استانادا ءوتۋى – قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىنداعى داۋىرلىك وقيعالار بولىپ تابىلادى.
ەندى الەمدىك ساياساتتا ەۋرازيا قاۋىپسىزدىگى جانە استانا رۋحى دەگەن جاڭا ۇعىمدار پايدا بولدى.
دەكلاراتسيادا تاعى ءبىر اتاپ كورسەتىلگەن تابىسىمىز – تاۋەلسىزدىك جىلدارى قىسقا مەرزىمدە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ شەشىمىمەن جانە تىكەلەي باسشىلىعىمەن جاڭا ەلوردا – استانا قالاسى سالىندى. استانا – ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ جۇزەگە اسقان ارمانى, ءتول پەرزەنتى دەۋگە بولادى.
قازاقستاننىڭ بولاشاعى – استانانىڭ كەلەشەگىمەن تىعىز بايلانىستى, ويتكەنى ول – بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ماقتانىشى مەن ەل بىرلىگىنىڭ ايقىن بەلگىسى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن 2011 جىل تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى دەپ جاريالاندى. اسا ماڭىزدى بۇل شارانىڭ جالپىۇلتتىق جوسپارى بەكىتىلىپ, مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرىلدى. جالپىحالىقتىق جاۋاپتى ءىس بارشانىڭ بىرىگە قيمىلداۋىمەن ىسكە اسادى. ەلباسى ونى جۇزەگە اسىرۋدا ۇكىمەتكە ينۆەستورلاردىڭ, بيزنەس-قاۋىمداستىقتارىنىڭ, قازاقستاندىقتاردىڭ كۇشىن بىرىكتىرۋدى تاپسىردى.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا بيىلعى «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز» جولداۋىندا وسى ەرەكشە جىلداعى باسىمدىقتار بەلگىلەندى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جيىرما جىلدىق مەرەيتويى «بەيبىتشىلىك پەن جاسامپازدىقتىڭ 20 جىلى» ۇرانىمەن ءوتىپ جاتىر.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستان جولىنىڭ – بوستاندىق, بىرلىك, تۇراقتىلىق, وركەندەۋ سەكىلدى نەگىزگى قۇندىلىقتار بەرىك قالىپتاستى. قازاقستان دەگەن ۇلان-بايتاق ولكەنى مەكەندەپ جاتقان بارشا ۇلت پەن ۇلىسقا ەڭ قىمباتتى وسى قاراپايىم دا قاستەرلى قاعيدالاردى بۇگىنگى ادامدار دا, كەلەر ۇرپاق تا قۇرمەتتەپ قاراپ, قادىرلەۋى ءتيىس. بۇل – بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمىن نىعايتىپ, جاڭا جەڭىستەرگە, جوعارى تابىستارعا, بيىك مەجەلەرگە شاقىرادى.
قايرات ءمامي, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى.