ەۋرازياشىلدىق يدەياسى – ەلباسى كورەگەندىگى

پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسىدان 17 جىل بۇرىن تمد اۋماعىندا ەۋرازيالىق قاۋىمداستىق قۇرۋ تۋرالى ايتقان يدەياسى ومىردە ىسكە اسىپ كەلەدى. قازىر ونىڭ دۇرىستىعىن ايماقتىڭ ازۋىن ايعا بىلەگەن ساياساتكەرلەرى تەگىس مويىنداپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ءبىز سەنات دەپۋتاتى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اناتولي باشماكوۆقا جولىعىپ, بىرنەشە ساۋال قويعان ەدىك.

– اناتولي افاناسەۆيچ, پارلامەنت قابىلداعان دەكلاراتسيادا پرەزيدەنتتىڭ ەۋ­رازياشىلدىق يدەياسى ءوزىنىڭ تاريحي تۇر­عىدان دۇرىستىعىن دالەلدەپ بەردى دەپ اتاپ كورسە­تىلدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ وسى ەۋرازياشىلدىق يدەياسىنىڭ العى­شارتتارى قانداي ەدى؟ بۇل يدەيانىڭ شىعۋ توركىنى قايدا جاتىر دەپ ويلايسىز؟ – كەز كەلگەن سەرپىندى يدەيا دامۋ كەزەڭدەردى باستان وتكىزەدى. ەۋرازياشىلدىق يدەياسى العاش, وتكەن عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ەۋروپادا قۋعىندا جۇرگەن ورىس ەميگرانتتارىنىڭ ارا­سىن­دا تۋعان. ونىڭ ءوزى بۇرىنعى اقىل-ويداعى يدەولوگيالىق قۇندىلىقتاردىڭ وزگەرىپ, جاڭا كوزقاراستىڭ پايدا بولۋىمەن بايلانىستى تۋ­عان ايرىقشا يدەيا بولدى. 1921 جىلى ەۋروپادا جارىق كورگەن ورىستىڭ ەۋرازياشىل فيلوسوف­تارىنىڭ وسى باعىتتاعى پىكىرلەرىن جيناقتاعان «شىعىسقا شىعۋ» اتتى ەڭبەكتىڭ العىسوزىندە: «بۇل ماقالالار دۇنيەتانۋدىڭ اپاتتى وزگەرىسى كەزەڭىندە تۋعان دۇنيەلەر. بولعان جانە الداعى ۋاقىتتا بولاتىن وزگەرىستەردەن ءبىز ساياسي, الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق داعدارىستاردى عانا ەمەس, دۇنيەتانۋ كوزقاراسىندا دا تەرەڭ وزگەرىس­تەر بولاتىنىن بولجاپ وتىرمىز», دەپ جازىلعان. دەمەك, ەۋرازياشىلدىق يدەياسىنىڭ سول كەزدەگى تۋعان جاعدايى 90-جىلداردىڭ باسىندا ءبىز باستان وتكەرگەن جايلارعا ءدوپ كەلەدى. نۇرسۇل­تان ءابىش ۇلى فيلوسوفيامەن ارنايى اينالىس­پاعان ادام بولسا دا ءوزىنىڭ ايرىقشا سەزىمتال قاسيە­تىمەن وسى يدەيانىڭ ومىرشەڭدىگىنە كوزى جەتكەن سياقتى. سوندىقتان دا ول وسى يدەيانى ىسكە اسىرۋ­دىڭ ارتىقشىلىعىن كورە ءبىلدى جانە ول اقىل-وي جۇيەسىندە عانا ەمەس, ناقتى ومىردە ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا تۇرىندە قاجەتتىلىگىن دالەلدەدى. ءسوي­تىپ, وزىق يدەيانى ومىردە ىسكە اسىرۋ باعىتىن­داعى جاڭا كوزقاراستارمەن بايىتتى. ءبىرتۇتاس ەكونومي­كالىق شىنجىر ءتۇ­رىندە قالىپتاسقان كەڭەستىك ەكونوميكانىڭ قال­پىنا كەلىپ, قايتا جۇمىس ىستەۋى مۇمكىن بول­ماعان جاعدايدا جاڭا ينتەگراتسيالىق قۇرىلىم قاجەتتىلىگى اۋاداي قاجەت ەدى. ول قازاق­ستانعا عانا ەمەس, رەسەيگە دە, ۋكرايناعا دا, وزبەك­ستان­عا دا جانە باسقالارعا دا بارلىق جاعىنان ءتيىمدى بولاتىن. وسى قۇرىلىمدى پرەزيدەنت ەۋ­رازيالىق قاۋىمداستىق بولۋى كەرەك دەپ ۇلكەن كورەگەندىكپەن اتاعان. بىراق باستارى تاۋەلسىز ەل اتانۋدىڭ ەيفورياسىنا شىرمالعان كوپتەگەن تمد ەلدەرى ليدەرلەرىنىڭ بۇل يدەيانى قابىل­داۋعا ساياسي قارىمى مەن ەرىك-جىگەرى جەتپەدى. تەك الىستى بولجاي العان نۇرسۇلتان نازارباەۆ قانا ونىڭ ومىرشەڭدىگىن كورە ءبىلدى. مەنىڭشە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى فيلوسوفيادا «ەۋرازياشىلدىق اعىم» دەپ اتالعان وسى يدەيانى جاقتاۋشىلاردىڭ ەڭبەگىمەن دە جاقسى تانىس سەكىلدى. ويتكەنى, رەسەي قول استىنداعى حالىقتار­دىڭ تاريحىن ورىس تاريحىنىڭ تار شەڭبەرىندە عانا ەمەس, جالپى ەۋرازيالىق ءور­كەنيەت اۋقىمىن­دا قاراستىرۋ قاجەتتىگىن ۇسىنعان پ.ساۆيتسكي, گ.فلوروۆسكي, ن.ترۋبەتسكوي, گ.ۆەرنادسكي جانە باسقالاردىڭ ەڭبەگىن جالعاستىرۋشى, «سوڭعى ەۋرازياشىل» اتانعان ل.ن.گۋميلەۆتى ول جوعارى باعالايتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. 30-شى جىلداردىڭ ورتاسىندا كسرو-دا بۇل اعىم عىلىمي اينالىس­تان كۇشپەن شىعارىلىپ, ونى جاقتاۋشىلار ايىپتالعانى بەلگىلى. ولاردى ارداقتاۋ تۇڭعىش رەت قازاق­ستاندا عانا قولعا الىندى. استاناداعى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنە ل.ن.گۋميلەۆتىڭ ەسىمىنىڭ بەرىلۋى دە سونىڭ كورىنىسى. – اقىرى ەۋرازياشىلدىقتىڭ تەوريا­لىق نەگىزدەرى تۋرالى ءسوز قوزعالعان سوڭ, سىزدەن ل.ن.گۋ­ميلەۆتىڭ پاسسيونارلىق تەوريا­س­ى تۋرا­لى تۇجىرىمىن تارقاتىپ بەرۋدى وتىنەر ەدىم. نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ءبىراز ادامدار «پاسسيونارلىق تۇلعا» دەگەندى ءجيى ايتادى, سونىڭ ءمانىسى نەدە؟ – بۇل – ل.ن.گۋميلەۆتىڭ ەۋرازيالىق فيلوسو­فيانى تەوريالىق تۇرعىدان بايىتقان عىلىمي تۇجىرىمى. پاسسيونار تۇلعا دەگەنىمىز قورشا­عان ورتا مەن ءوزىن-ءوزى وزگەرتۋگە قابىلەتتى ادامدار. سونىمەن بىرگە, ول ادامنىڭ الدا تۇرعان كەدەرگىلەردى دە ەڭسەرە الۋ قابىلەتى. لاتىن تىلىنەن اۋدارعاندا «passio» دەگەن ءسوز «قۇمارلىق», «اۋەسقويلىق» «ىنتىقتىق» دەگەن ماعىنانى بەرەدى ەكەن. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ باسىنان دا وسى قاسيەتتەردى كورۋگە بولادى عوي. سوندىقتان ونى «پاسسيونارلىق تۇلعا» دەگەندەر قاتەلەس­پەيدى. سونىمەن بىرگە, ل.ن.گۋميلەۆ پاسسيونار­لىق تۇلعالاردى قورشاعان ورتانى وزگەرتۋگە قاجەتتى كۇش-قۋاتى بار ادامدار دەپ اتاعان. ادامزات تاريحىنداعى ءوز ورتاسىن وزگەرتىپ, ونى جاڭا بەلەسكە كوتەرۋ ءۇشىن ماقساتتى تۇردە ءىس-قيمىل ۇيىمداستىرا العان تاريحي تۇلعالار­دىڭ ءبارى دە پاسسيونارلىق تۇلعالار دەلىنەدى. ولاردىڭ بويىنداعى قاسيەتتەرىنىڭ ەڭ ۇلكەنى «بەلسەندىلىك» جانە «ءىس-قيمىل جاساۋعا ىنتىق­تىق» دەيدى عالىم. پاسسيونارلىق تۇلعا كەيدە كوزدەگەن ماقساتىنا جەتۋ جولىندا ءوزىن-ءوزى قۇرباندىققا دا شالۋى مۇمكىن ەكەن. پاسسيونار تۇلعانىڭ وسى قاسيەتى ءىس-قيمىلدىڭ بارلىق باعىتتارىندا دا كورىنىس تابادى. بۇل قاسيەت ءتىپتى ادامنىڭ بالا جاسىندا-اق كورىنىس بەرەتىن كورىنەدى. ل.ن.گۋميلەۆ ونى ادامنىڭ پسيحيكا­سىنا قانمەن بەرىلگەن قاسيەت دەپ تە اتايدى. ولاردىڭ ەرىك-جىگەرى وراسان بولا­دى, سونىمەن بىرگە, ولار ءىس-قيمىل بارى­سىندا ءوز­دەرىنىڭ اشۋى مەن اقىلىن تەجەپ ۇستاۋعا قاجەتتى قۋاتپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ل.ن.گۋميلەۆ پاسسيونار تۇلعا­لار قاتارىنا جاننا د.اركتى, الەكساندر ماكەدونسكيدى, نا­پولەون بوناپارتتى جاتقى­زادى. ال ەندى وسى قاتارعا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن قالاي جاتقىزبايسىز؟ ونىڭ ءومىر­بايانىن ءبىرشاما بىلەمىز. بالا كەزدەن ول ءوز ورتاسىنىڭ الدى بولعان, بۇل – ونىڭ بەلسەندىلىك قابىلەتىنىڭ بەلگىسى. جاستىق شاعىندا بارلىق ويىن-توي­دىڭ, مادەني شارالاردىڭ ۇيىت­قىسى بولىپ, جاڭا بىردەڭە تابۋعا ىنتىق بولعانىن, ءوز ورتاسىن ۇنەمى جاقسارتۋعا قۇشتار بولعانىن جاقسى بىلەمىز. دنەپرودزەرجينسكىگە قا­زاق­تىڭ 67 بالاسى بارىپ, مەتاللۋرگ ماماندىعىنا وقىعان. وقۋ ءبىتىرىپ كەلگەن سوڭ كەيبىرىنە جۇمىس تابىلماي, كەيبىرى باسقا ماماندىققا اۋىسىپ, كەيبىرى اۋىلىنا قايتىپ, سو­لاردىڭ ىشىنەن تەك نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى عانا وزات مەتاللۋرگ بولىپ, سول جەردەن ءوزىنىڭ ومىرلىك كارەراسىن باستادى. مىڭ گرادۋستىق وتتان بەتى قايتپاي, قاسقايا قاراپ تۇرعان جىگىتتى كوزگە ەلەستەتىپ كورىڭىز. مەكتەپتە وتە جاق­سى وقىعان, ونىڭ ۇستىنە بەلسەندى, ونەرلى, قو­لىنان ءبارى دە كەلەتىن جاس جىگىتتىڭ باسقا جۇمىس تاۋىپ الۋىنا بولاتىن ەدى. بىراق ول مىڭ گرادۋس ىستىققا قازاق بالاسى دا توتەپ بەرىپ, تاماشا مەتاللۋرگ بولا الادى دەگەندى باس­قالارعا دالەلدەۋ ءۇشىن دە سول جەردەن تاپ­جىل­ماعان. ماقساتكەرلىك جولىندا ءوزىن قۇربان ەتۋ­دىڭ كورىنىسى وسىنداي-اق بولار. بىراق, ول قۇربان بولعان جوق, اللانىڭ قالاۋىمەن سول جەردەن مىڭ گرادۋستىق قۋات الىپ, جوعارى ورلەدى. ەندى, 1991 جىلدى كوزگە ەلەستەتىپ كورەلىكشى. 51 جاستاعى جىگىتتىڭ موينىندا قازاقستان سياقتى الىپ رەسپۋبليكانى بۇرىن جول تۇسپەگەن قيىننان الىپ شىعۋ مىندەتى تۇردى. قازاقستان تۇگىل كسرو قول استىندا كوزى ءتىرى ەشقانداي ادام كورمەگەن نارىقتىق ەكونوميكا جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت بولدى. مىنە, سول كەزدە نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ بويىنداعى پاسسيونارلىق قا­سيەتتەرى بار بولمىسىمەن اشىلدى. جوعارىدا ءبىز پاسسيونارلىق تۇلعانىڭ بويىن­دا «ءىس-قيمىل جاساۋعا قۇشتارلىق» بولا­تىنىن ايتتىق. سونىمەن بىرگە, بىلمەككە قۇمار­لىق, اۋەس­قويلىق بولاتىنىن دا ايتتىق. مىنە, وسى قاسيەتتەر نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بويى­نان, اسىرەسە, سول كەزدەردە ۇلكەن كورىنىس بەردى. ول ءىس-قيمىل جاساپ, قوعامدى وزگەرتۋ ءۇشىن كۇندىز-ءتۇنى جۇمىس ىستەدى. بۇل قىزدىرمانىڭ قىزىل ءتىلى ەمەس, ءىس جۇزىندە سولاي بولعان ەدى. ويتكەنى, ماسەلەن, ول پاريجدەن كەشكى ساعات سەگىزدە ۇشاعىنا ءمىنىپ, التى ساعاتتا قازاقستانعا كەلگەندە بەس-التى ساعاتتىق ۋاقىت ايىرماشى­لىعىن ەسكەرگەندە مۇندا تاڭ اتىپ, جۇمىس كۇنى باستالعالى جاتا­تىن. ءوزىن كۇتىپ تۇرعان ۇلان-عايىر جۇمىستاردى قاڭتارىپ قويىپ, دەم الا­تىن ادام نازارباەۆ ەمەس-ءتى. ول ەل تۇرماي قىزمەت ورنىنان تابىلىپ, مەملەكەتتىك ىستەر­دىڭ قالىڭ ورتاسىنا ءتۇسىپ جۇرە بەرەتىن. سون­دىقتان كۇندىز-ءتۇنى جۇمىس ىستەدى دەگەنىمىز قىزىل ءسوز ەمەس, ناقتى ءجايت. وسىنداي تىنىم­سىز ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا ول ءوز ورتاسىن, ياعني قازاقستان رەسپۋبليكاسىن بيىك بەلەسكە كوتەرە الدى. ەندەشە, ول ناعىز پاسسيونار تۇلعا ەكەندىگىن ءىس جۇزىندە دالەلدەگەن. – نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەۋرازياشىل­دىق يدەياسىنىڭ ءدال وسى كەزەڭدە جىلدام ىسكە اسا باستاۋىنىڭ سىرى نەدە دەپ ويلايسىز؟ – ءبىز جوعارىدا يدەيا ەرتە تۋاتىنىن ايتتىق. بىراق ونى ىسكە اسىرۋ قاي ۋاقىتتا كەشەۋىلدەپ جۇرەدى, ءتىپتى ىسكە اسپاي, اۋەدە قالىقتاپ تۇرعان قالپىندا ۇمىت بولاتىن تاماشا يدەيالار دا بولادى. كوممۋنيستىك قۇرىلىس يدەياسىنىڭ كلاسسيكتەرى يدەيا ىسكە اسۋ ءۇشىن بۇقارانىڭ ۇلكەن توبىن باۋراپ الۋى كەرەك دەيدى. تاپتىق مۇددەنى عانا ەسكەرىپ تۋعان تۇجىرىم بولعانى­مەن, بۇل ءسوزدىڭ دە جانى بار. الەمنىڭ قازىرگى دامۋ باعىتى, تمد ەلدەرىنىڭ تاۋەلسىزدىك جىل­دارىندا قالاي قاراي دامۋدى ءوز ءىس-قيمىلى مەن جۇرىسىنەن تابۋى ەۋرازياشىلدىق يدەياسىنىڭ قايتا ورلەۋىنە تابيعي ۇردىسپەن جول اشتى. ءىس جۇزىندە جۇمىس ىستەي الاتىن ينتەگراتسيالىق قۇرىلىمداردىڭ تيىمدىلىگىن ءبارى دە كورىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى الەمدە 240 ينتەگراتسيالىق بىرلەستىك جۇمىس ىستەيدى ەكەن. سونىڭ ىشىندە ءبىز ەۋروپالىق وداق, سولتۇستىك امەريكانىڭ NARTA, وڭتۇستىك امەريكانىڭ MERCOSUR قۇرىلىمدارىنىڭ ۇلكەن تيىمدىلىكپەن جۇمىس ىستەيتىنىن كورىپ وتىرمىز. وسىلاردىڭ ىقپالى, تيىمدىلىگى ينتەگراتسيالىق قۇرىلىمداردى جا­ساۋ­دىڭ قاجەتتىلىگىنە قارسى شىعاتىن ساياسات­كەر­لەردىڭ كوكىرەك كوزدەرىن اشا ءتۇستى. ينتەگ­راتسيالىق قۇرىلىمدار جەكە بىرەۋدىڭ شامشىل مۇددەسى ەمەس, ەلدىڭ, حالىقتىڭ مۇددەسى ەكەندىگى ءىس جۇزىندە كورىنىپ تۇر. ودان باس تارتۋدىڭ ءوزى ساياسي كورسوقىرلىق بولار ەدى. مىنە, سوندىقتان دا بۇگىنگى كۇنى ەۋرا­زياشىلدىق يدەياسى ابدەن ءپىسىپ-جەتىلىپ, بۇقارانى باۋراپ الدى عوي دەپ وي­لايمىن. دەمەك, ونىڭ بۇگىنگى كۇنى جىلدام ىسكە اسا باستاۋى – تابيعي زاڭدىلىق. قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس اراسىنداعى ەكونوميكالىق وداق­قا, مەنىڭشە, جاقىن ۋاقىتتاردا قىرعىز­ستان, ۋكراينا جانە ت.ب. مەملەكەتتەر ەنەتىن شىعار. – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق پەن ەۋرووداقتىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاس­تىق قالاي قالىپتاسادى دەپ ويلايسىز؟ – مەنىڭشە, بۇل ەكى قۇرىلىم ءبىر-بىرىنە سۇ­رانىستا بولادى. ويتكەنى, ءبىزدىڭ وداقتا رى­نوك­پەن قاتار, رەسۋرس كوزدەرى مول. ەۋروپا ناق بىزدەن ەنەرگيالىق رەسۋرستاردى الۋعا مۇددەلى. ال ءوز تاراپىمىزدان ءبىز دە ەۋرو­وداقپەن ەكو­نوميكالىق ىنتىماقتاستىق جاساۋ­عا مۇددەلى­مىز. ونداعى جوعارى تەحنولوگيالار مەن ساپالى تۇتىنۋ ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس بىزدە ۇلكەن. سوندىقتان ەكى قۇرىلىمنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن تارتىلىسى زور, ۇمتىلىسى ۇلكەن بولارى ءسوزسىز. – يدەيا جوعارى دەڭگەيدە عانا بولماي, حالىقتىڭ قايناعان ورتاسىن باۋراعاندا عانا ومىرشەڭ بولادى دەگەن دە پىكىر بار. سىزدىڭشە, بۇل يدەيانى ىسكە اسىرۋعا ءاربىر قازاقستاندىق ۇلەس قوسا الا ما؟ – ارينە. مەن باسقالاردى ايتپاستان بۇرىن جەكە ءوز باسىمنىڭ قوسقان ۇلەسىمدى ايتايىن. جوعارى مەملەكەتتىك ورگاندارعا دەپۋتاتتىق ساۋال جاساي ءجۇرىپ مەن استانا-ومبى-استانا باعىتىندا اۆيارەيس اشۋعا قول جەتكىزدىم. قازىر ومبى وڭىرىندە تۇراتىن 120 مىڭداي قازاق پەن بۇرىن قازاقستاندا تۇرىپ, قازىر كوشىپ كەتكەن, بىراق مۇندا ارالاس-قۇرالاسى, تۋعان-تۋىستارى بار ورىس, ۋكراين, تاتار, ت.ب. حالىقتاردىڭ وكىلدەرى «سكات» اۆياكومپانيا­سىنىڭ ۇشاقتارىمەن قۋانىش­پەن ۇشىپ كەلىپ جاتادى. مەنىڭ ءوز قىزىم دا ومبى قالاسىندا تۇرادى. كوپ ۋاقىت كورە الماي, نەمەرەلەرىمدى ساعىنىپ ءجۇرۋشى ەدىم, ەندى ەكى اپتادا ءبىر كورۋگە مۇمكىندىك الدىق. وسىنىڭ ءوزى تاماشا ەمەس پە؟ ال مەن سياقتىلار جۇزدەپ ەمەس, مىڭ­داپ سانالادى. ەندى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭ­بەرىندە كوكشەتاۋ-بارناۋل جولىن ءجون­دەتۋ جونىندە دەپۋتاتتىق ساۋال جاساماق­شىمىن. ءبىزدىڭ ۋچاسكەدەگى 55 شاقىرىمداي جول ابدەن ب ۇلىنگەن ەدى, سونى جوندەپ, قالپىنا كەلتىرسەك, ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى قاتىناس ءتىپتى جاق­سارا تۇسەر ەدى. مۇنىڭ ءوزى شەكارا ماڭىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ دا جاندانۋىنا جول اشادى. ارالاس-قۇرالاستىق مولايعان سايىن تاۋار اينالىمى ءوسىپ, ەكونوميكالىق تيىمدىلىك تە ارتا تۇسەدى. بارلىق ۋاقىتتا ەكونومي­كانىڭ جاندانۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن كۇرەتامىر-جول ەكەندىگى بەلگىلى عوي. سون­دىقتان جولداردى قالپىنا كەلتىرۋمەن قاتار, سۇرانىس بار جەردە جاڭا جولدار اشىلعانى ابزال. مىنە, ەلبا­سىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ يدەياسىنىڭ ىسكە اسۋىنا ءوز تاراپى­مىزدان وسىنداي ۇلەس قوسىپ جاتىرمىز. مەنىڭشە, يدەيانى جاندان­دىرا ءتۇسۋ جولىن­داعى جاڭا جوسپارى بار ادامدار بارلىق جەرلەردەن دە تابىلارى ءسوزسىز. – دەكلاراتسيانى ازىرلەۋ بارىسىندا ايرىقشا پىكىرلەر بولدى ما؟ ماسەلەن, ونىڭ قاجەتتىلىگىنە كۇمان كەلتىرگەن سياقتى؟ – جوق, ونداي بولعان ەمەس. مەن دەكلا­را­تسيانى ازىرلەۋ جونىندەگى رەداكتسيالىق كوميس­سيانىڭ مۇشەسى بولدىم. سوندىقتان بارلىق ازىرلىك جۇمىستارىنا ارالاستىم. دەمەك, مەن ونى دايىنداۋ بارىسىندا قانداي پىكىرلەر ايتىلعاندىعىنا تولىق كۋالىك بەرە الامىن. ەشقانداي قارسى پىكىرلەر بولعان جوق, كەرىسىنشە, دايىندىق جۇمىستارىنا تارتىلعان بار­لىق ارىپتەستەرىم زور ىنتامەن جۇمىس ىستەدى. ءبارى دە وسىنداي قۇجاتتىڭ ومىرگە كەلەتىنىنە قۋا­نىش ءبىلدىرىپ, ۇلكەن ىقىلاس ءارى بەلسەندىلىك كورسەتتى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن  جاقسىباي سامرات.