ستراتەگيا فيلوسوفياسى

قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سى­نىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش­­ ۇلى نازارباەۆتىڭ «قا­زاق­ستان-2030. بارلىق قازاقستان­دىق­تار­دىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى, قاۋىپسىزدىگى جانە ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋى» اتتى قازاقستان حال­قىنا جولداۋى قوعامدا قىزۋ تالقىعا ءتۇس­كەن مادەني-تاريحي قۇجات. جولداۋعا ەل­باسى ەپيگراف ەتىپ قازاق حالقىنىڭ «ءوت­كەن كۇننەن الىس جوق, كەلەر كۇننەن جا­قىن جوق» دەگەن ماقالىن ورىندى كەلتىرگەن. نە جاقىن, نە الىس ەكەنىن اجىراتا ءبىلۋ وسال شارۋا ەمەس, كەي اعايىن جارتى عاسىر وتكەن وقيعانى جاقىن كورسە, قاي­سى­بىرىمىز ەرتەڭگى كۇندى قابىلداي الماي بەيمازالىق كۇي كەشەمىز. بەيمازالىق دەگەن تەك جەكە ادامعا عانا قاتىستى حال ەمەس, ول قوعامنىڭ باسىنداعى بار شىن­دىق. سول بەيمازالىق سابىرعا تۇسپەسە, قو­عامنىڭ احۋالى ناشارلاي بەرمەك. كە­ڭەس يمپەرياسى تاس-تالقانىن شىعارعان دا وسى قوعامداعى بەيمازالىق ەمەس پە ەدى؟ قۇندىلىقتاردىڭ كۇيرەۋى, ادامنىڭ, قوعامنىڭ كۇيزەلىسىن تۋدىراتىنى اۋەل­دەن بەلگىلى شىندىق. الداعى وتىز جىلدا قۇندىلىقتار الماسۋى قالاي بولماق. وسى ماسەلەلەردى زەردەلەي كەلە, ەلباسى وسى­دان 14 جىل بۇرىن جولداۋدا «ءبىز ءوز بالا­لارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىزدى سوناۋ الىس بولاشاقتا, ولار ءبىزدىڭ جاسىمىزعا جەتكەن كەزدە قانداي كۇيدە كورگىمىز كەلەدى؟ ولار ءال-اۋقاتتى ءومىر سۇرە مە, تو­عايعان, دەندەرى ساۋ ءارى ءبىلىمدى, بىلىكتى بولا ما؟ ولار جاقسى ءارى ازات قوعامدا ءومىر سۇرە مە؟ ولار بەيبىت تاتۋلىقتا ءومىر سۇرە مە؟ ولار ءوز قاۋىپسىزدىگى مەن بالالارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن الاڭسىز بولا الا ما؟ كوشەلەرمەن ەمىن-ەركىن ءجۇرىپ, ءوز دۇنيە-مۇلكى ءۇشىن قاۋىپتەنبەس بولا ما؟ ءبىز ولارعا قۋاتتى مەملەكەت پەن ءوزى­مىز­دىڭ جاقىن جانە الىس كورشىلەرىمىزبەن دوستىق قارىم-قاتىناستارىمىزدى مۇرا ەتىپ قالدىرا الامىز با؟ ءبىز وسىناۋ قاراپايىم, بىراق ماڭىزدى سۇراقتارعا بۇگىننىڭ وزىندە جاۋاپ بەرۋگە ءتيىسپىز», دەگەن بولاتىن. جۇرەكجاردى, اسا ماعىنالى ساۋالدار ەمەس پە؟ بۇل ساۋالدار ءاربىر ادامعا, ءاربىر وتباسىنا تىكەلەي قاتىستى. بۇل جاڭا قوعامنىڭ ساۋالدارى. وسى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەپ, پرەزيدەنت 1997 جىلى ءوزىنىڭ «قازاقستان – 2030» دەگەن ستراتەگيالىق باعدار­لاما­سىن ۇسىنعان بولاتىن. قازاق ەلى سول ستراتەگيامەن ءجۇرىپ كەلەدى. حالىق ورتاسىندا جۇرگەنىمدە ماعان ءجيى سۇراق قويىلدى: – ستراتەگيالىق باعدارلاما نەگە «2030» دەپ اتالعان, – دەپ. ءيا, شىنىندا باعدارلاما نەگە «2030» دەپ اتالعان؟ ايتارىم, بۇل كەلەشەككە, ياعني جاستارعا ارنالعان باعدارلاما – ءححى عاسىردىڭ باعدارلاماسى. ەلباسى ۆەر­گيليدىڭ «جاڭا عاسىر تابالدى­رىق­تان اتتايدى, باسقا ءداۋىر تۋىپ كەلەدى» دەگەن ءسوزىن ەسىنە العانى تەگىن ەمەس. باعدارلاما قابىل­دان­عان جىلى جاڭا ءححى عاسىر تابالدىرىقتان اتتاپ كەلە جات­تى, حح عاسىردىڭ ادامزات تاري­حىنا اينالۋىنا از عانا ۋاقىتى قالعان ەدى. حح عاسىر ادامزات تاريحى ءۇشىن اسا اۋىر, قاندى وقيعاعا تولى عاسىر بولعانىمەن, بۇل ءبىلىم, عىلىم, تەحنولوگيا ءداۋىرى بول­عانىن دا ايتپاسقا بولمايدى. ال تابال­دىرىقتان اتتاعالى وتىرعان ءححى عاسىر قانداي بولماق؟ ەلباسىنىڭ قازاقستان حال­قى­نا ۇسىنعان جولداۋى وسى ماسەلەگە ار­نال­عان. 2030 دەگەن وسى عاسىردىڭ 30-شى جى­لى. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, «وتىز» ۇر­پاق جاسى. وتىز «وردا بۇزاتىن» قۋات جا­سى. دەمەك, باعدارلاما جاڭا عاسىر باسىندا تۋىپ, 2030-دا وتىز جاستى تولتىراتىن جاس ۇرپاققا ارنالعان دەۋگە نەگىز بار. ول ۇرپاق بۇگىندە بىزبەن بىرگە, تاۋەلسىزدىك جىلى ءدۇ­نيە ەسىگىن اشقان جيىرماداعىلارمەن ءبىر­گە ءوسىپ-ءونىپ كەلەدى. ول ۇرپاق قوعامدا جالعىز ەمەس, الپىستى القىمداعان اعا ۇرپاق, ودان دا ىلگەرى اتا ۇرپاق بار. ءبارى بىرگە ءومىر سۇرۋدە. ءبارى قوعامداسىپ 2030 جىلعا جەتكەندە مۇلدەم جاڭا ءومىر ءسۇرۋ تاجىريبەسىن قۇراماق. مۇنى قازاق حالقى «زامان» دەيدى. ەلباسى ءححى عاسىردا قانداي زامان بولماق, اكەلەرى بالالارىمەن نەمەسە نەمەرەلەرى اتالارىمەن زاماننىڭ اعىسىن قالاي انىقتاماق دەگەن بولجام جاساعان. بۇل وسال شارۋا ەمەس. ۇرپاقتار اراسىن­دا­عى سا­باقتاستىق قاي زاماندا بولماسىن باستى ءما­سەلە. ءبىز ادەتتە الەۋمەتتىك كەلىسىم, ەتنوس­ارا­لىق كەلىسىم جانە كونفەس­سيا­ارالىق كەلىسىم دەپ ايتىپ-جازىپ جاتامىز. ال, ۇرپاق اراسىنداعى كەلىسىم دەگەنىمىز نە؟ پرەزيدەنت ءوز ساۋالىندا وسى ايتۋلى ماسەلەگە باسا نازار اۋدارعان. حح عاسىردىڭ سوڭىندا, ياعني جولداۋ قابىلدانعان 1997 جىلدارى جانە ءححى عاسىردىڭ باسىندا, ياعني 2001-2002 جىلدارى دۇنيەگە كەلگەن ۇل مەن قىز عاسىردىڭ 30-شى جىلدارى وتىز جاستى تول­تىرادى دەيمىز. سوندا بۇلار كىمدەر؟ ولار ءسوتسياليزمدى, وتكەن ەسكى قوعامدى كور­مەگەن, ونىڭ تاربيەسىندە بولماعان, تاۋەل­سىز­دىك, نارىقتىق ەكونوميكا كەزىندە, ءدىني سەنىمگە بوستاندىق بولعان زاماندا, ءبىر ءسوز­بەن ايت­قاندا, ادام كاپيتالىنا قۇرمەت ءجا­نە ونىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە, وركەنيەتتىڭ ءورىس الۋىنا مۇمكىن بولعان جاعدايدا دۇنيەگە كەلىپ, جاڭا ومىردە, جاڭا تاربيەدە, جاڭا قو­عام­دا ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاق. ماسەلە سولاي. بىراق, ولار كەشەگى سوتسياليستىك قوعام­دا ءوسىپ, ەڭبەك ەتىپ, ومىرلىك تاجىريبە جي­ناق­تا­عان, كوزقاراستارى قالىپتاسقان اكە-انا­لارى­مەن, نەمەرە-اجەلەرىمەن ءبىر وتبا­سىن­دا كۇن كەشۋدە. بۇل ۇرپاقتار ساباق­تاس­تى­عى­نىڭ قيىندىعى دا, قىزىعى دا. ءار وت­با­سىندا وتكەن كۇندى ايتۋشىلار, تىپتەن ناسي­حات­تاۋشىلار بار. سونىمەن بىرگە, ءومىر­لەرىن كەلەشەككە باس­تا­عان جاس ۇرپاق بار. دەمەك, وتباسىندا قۇندىلىقتاردى باعالاۋ, قۇر­مەتتەۋ, نە ولار­دى تالقىعا سالۋ, قايسىبىرىن تەرىسكە شى­عا­رۋ دەگەن ءما­سە­لەلەر كۇن سا­يىن اتا ۇرپاق, اعا ۇرپاق, نەمەرە ۇرپاق ارا­سىندا بولىپ تۇراتىن جايلار. ەلباسى كو­رە­گەندىكپەن جاڭا زاماندا دۇنيەگە كەلگەن ۇرپاقتىڭ بولاشاعى تۋرالى, ولاردىڭ ءال-اۋقاتى تۋرالى, ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى تۋ­رالى تەرەڭ اڭگىمە قوز­عاعان. ۇرپاقتاردىڭ ءبىر-ءبىرىن ءتۇسىنۋى, ور­تاق ۇعىم-تۇسىنىكتەرگە كەلۋى, قۇندى­لىق­تاردى باعالاۋ, ارينە, قو­عامدا, اسىرەسە, باسىلىم بەتتەرىندە, راديو-تەلە حابار­لارىن­دا جان-جاقتى ايتىلىپ تا, تالقى­لا­نىپ تا, كوپشىلىك ىشىندە ديسكۋس­سيا­عا, عالىمدار ىشىندە ديسكۋرستارعا ءالى كۇنگە دەيىن ءتۇسىپ جاتقانى شىندىق. ەڭ باستىسى, سول 2030 جىلى وتىز جاس­تى تولتىراتىن ۇل مەن قىز قازىر مەكتەپ وقۋشىلارى بولسا, تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءدۇ­نيە­گە كەلگەندەر عانا جوعارى وقۋ ورىن­دارىنا ىلىگىپ, ستۋدەنت اتاندى. ءبىز وسى قاۋىم­مەن بىرگە ءومىر ءسۇرىپ, كۇندە سۇح­با­ت­ت­ا­سىپ, ايتىسىپ-تالاسىپ عۇمىر كەشىپ كەلەمىز. ءبىزدىڭ وسى ءومىر ءسۇرۋ تاجىريبەمىزدىڭ دۇرىس اتالۋى – ۇرپاقتار ساباقتاستىعى. «قازاقستان – 2030» دەگەندە, سونىمەن بىرگە ايتارىم, وتىز جاس – ۇرپاق جاسى عانا ەمەس, ول – ءححى عاسىردىڭ باعىت-باعدارىن انىقتايتىن تاريحي مەرزىم. وعان ايشىقتى دالەل, بۇگىندە الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندەگى ءجۇرىپ جاتقان تاريحي ۇردىستەردى ناقتى مىسالدار رەتىندە كەلتىرۋگە بو­لادى. اراب ەلدەرىندەگى ءار­قيلى ماندەگى شە­رۋلەرگە قاتىسۋ­شى­لاردىڭ دە­نى نەگىزىنەن جاستار ەكەنى انىق­تالدى. ءما­سە­لەن, بي-بي-سي-ءدىڭ مالىمەتىنشە, الجيردەگى كوتەرى­لىس­شىلەردىڭ ور­تاشا جاسى – 27,1, مىسىردا – 24, يور­دا­نيا­دا – 21,8, يەمەندە – 17,9, تۋ­نيستە – 29,7 جاستى قۇ­را­عان. جاس­تار نەگە دۇرلىكتى؟ ءويت­­كە­نى, ەلدە جۇمىسسىزدىق بە­لەڭ الىپ تۇر. جۇمىسسىزدار ءمول­شەرى الجيردە – 9,9, مى­سىردا – 9,6 (جاستار اراسىندا 35 پايىز), يوردانيادا – 13,4, يەمەندە – 35, تۋنيستە 14 پايىزدى (جاستار ارا­سىن­دا 33 پايىز) كورسەتىپ, كەدەيشىلىكتە ءومip ءcۇpiپ جاتقان حالىقتىڭ كولەمى الجيردە – 23, مىسىردا – 20, يوردانيادا – 14,2, يەمەندە – 45,2, تۋنيستە 3,5 پايىز ەكەنى انىقتالعان. ءححى عاسىر – جاستار عاسىرى. ولار ءدۇ­نيەگە اقپاراتتىق قوعام ۇردىسىمەن ەندى. اق­پارات جاستاردى دىنىنە, تىلىنە, الەۋ­مەت­تىك جاعدايىنا دا قاراماستان وزگەرتتى. بۇل – شىندىق, ونىمەن ساناسپاۋعا بولمايدى. دامىعان ەلدەر: امەريكا قۇراما شتات­تارىندا, انگليادا, ت.ب. ەلدەردە كورىنىس بەرىپ جاتقان الەۋمەتتىك جاعدايلارعا باي­لا­نىستى شەرۋلەر وسى ءححى عاسىردىڭ كەسكىن-كەلبەتىن انىقتايتىن جايلار. جاڭا عاسىردىڭ ساياسي, الەۋمەتتىك, ەكونو­مي­كا­لىق, قارجى داعدارىستارى قازاق ەلىندە قالاي كورىنىس تابۋى مۇمكىن, جولداۋدا فۋتۋرولوگيالىق بايىپتى بولجامدار جا­سالعان. عاسىردىڭ قالعان جەتپىس جى­لى­نىڭ ماعىناسى 2030-دا «وردا بۇزاتىن» قۋاتى بار جاسقا كەلگەن ۇرپاقتار تول­قى­نى­نا قاتىستى. سەبەبى, بۇل نەمەرە ۇرپاق كەلەسى وتىز جىلدا اعا ۇرپاققا, ودان كەلەسى وتىز جىلدا اتا ۇر­پاققا اينالىپ, جاستارعا اقىل-كەڭەس بەرە الا­تىن وردالى ۇر­پاق­قا ۇلاسار دەگەن ءۇمىت بار. ولاي دەيتىنىم, بۇ­لار ءبىزدىڭ تۇسىمىزگە ەنبەگەندەردى وڭدەرىندە كورۋلەرى ءاب­دەن ىقتي­مال. تۇيدەك-تۇيدەك اق­پارات لەگى, قۋاتى ادامداردىڭ تابيعي بول­مى­سىن دا ايتار­لىق­تاي وزگەرىسكە جەتكىزۋى تاڭعا­لار­لىق جاعداي ەمەس. الايدا, بالا, اكە, اتا دەگەندەر اراسىنداعى سا­باقتاس­تىق وزگەرمەس دەگەن سەنىمىمدى بىلدىرگىم كە­لەدى. قازاق حالقىنىڭ تابي­عاتى وسىن­داي ۇعىمدارعا نەگىزدەلگەن. رەسەيدىڭ وتكەن تاريحىندا ورىس جازۋ­شىسى يۆان تۋرگەنەۆ «اكەلەر مەن بالالار» دەگەن اتىشۋلى رومانىن جازعان. ول روماندا ۇرپاقتار اراسىنداعى سا­باق­تاس­تىقتا بولاتىن نيگيليزم دەگەن پسي­حو­لو­گيانى بايانداعان ەدى. ارينە, يۆان سەرگەەۆيچ نيگيليزمدى باتىس ەۋروپا ەلدەرىندەگى ءور­كەنيەتتىك ۇردىستەرمەن سالىس­تى­را وتىرا قاراستىرىپ, ونىڭ ورىس تو­پى­راعىنداعى تا­مىرلارىنا ۇڭىلگەن. ءسىرا, قازاق حالقى ءۇشىن اكە مەن بالانىڭ ار­ا­سى­نان قايشىلىق ىزدەۋدىڭ قاجەتى بولا قوي­ماس. اكە مەن با­لا­نىڭ اراسى تىم جاقىن. ءما­سەلە اتا ۇر­پاق پەن نەمەرە ۇرپاقتىڭ ارا­سىن­دا. سەبەبى, ولار­دىڭ اراسى 40-50 جىل. قازاق «ەلۋ جىل­دا – ەل جاڭا» دەيدى. سوندا اتا ۇرپاق ەس­كى­نىڭ سوڭىندا تۇرسا, نەمەرە ۇر­پاق جاڭا­نىڭ باسىندا تۇرماق. ەلۋ جىل­دا قوعام ومىرىندە ايتۋلى تەرەڭ قۇبى­لىس­تار بولماق. ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزدە ول عاسىر­لار توعىسىنا كەلدى. اعا ۇرپاق­تىڭ ءتاجىري­بە­سى حح عاسىر­دا قالدى. نەمەرە ۇرپاق ءححى عاسىردا. سون­دىق­تان ول جاستار عاسىرى. ماسەلەنىڭ قيىن­دىعى دا وسىندا. ەلباسى بولاشاق تۋ­را­لى ويلانا كەلە, جاس ۇرپاق جاقسى ءارى ادال قوعامدا ءومىر سۇرە مە دەگەن ماسەلە كوتەرگەن. ادام قوعام بولۋى ءۇشىن نەندەي ىستەر اتقارىلۋى قاجەتتىلىگىن بايان­داعان. ارينە, كەلەشەكتى ناقتى, ايداي انىق ەتىپ كورسەتۋ ادامنىڭ قولىنداعى ءىس ەمەس. بو­لا­شاقتى بولجاۋ, ول كورەگەن ساياسي تۇلعانىڭ مۇمكىندىگى. سونداي مۇمكىندىكتى ەلباسى جولداۋدا كورە­گەندىكپەن قولدانعان. جولداۋدىڭ رۋحى تولىعىمەن جاستار عاسىرىنا, رۋحاني بولمىسىنا, ونىڭ كەلەشەگىنە ارنالعان. *** ەلباسىنىڭ 1997 جىلى قابىلداعان «قا­زاقستان – 2030» دەگەن ستراتەگيالىق باع­دار­لا­ماسىنىڭ مازمۇنىن وسىلاي تۇسىنەمىن. ۇر­پاقتار الماسۋى – قۇندى­لىق­تار الماسۋى, بۇل – ءبىر ماسەلە. ۇر­پاق­تار الماسۋىنىڭ ءنا­تي­جەسى – قۇن­دى­لىقتاردىڭ تۇراقتالۋى, بۇل – ەكىنشى ءما­سەلە. ەگەر 2030 جىلعا دەيىن ۇر­پاقتار ال­ماسۋى, قۇندىلىقتار الماسۋى ءۇز­دىك­سىز بو­لاتىن بولسا, 2030 جىلدان كەيىن قۇن­­دىلىقتاردىڭ تۇراقتالۋى, ءسويتىپ, قازاق ەلىنىڭ جاڭا ساپالى ءداۋىرى باستالماق. اسان قايعى لەكسيكاسىنا سالساق, جەرۇيىق بولىپ اتالماق. قازىرگى كەز قۇندىلىقتاردىڭ الماسۋ ءداۋىرى. ول ءۇردىس اياقتالىپ بىتكەن جوق, سەبەبى, سوتسياليزم كەزىندە ءومىر ءسۇرىپ, ونىڭ قۇن­دىلىقتارىن قورعاعان, ناسيحاتتاعان, سول قۇندىلىقتارمەن ءومىر سۇرگەن اتا, اعا ۇرپاق وكىلدەرى قازىرگى ەگەمەن ەلدىڭ جاستارىمەن بىرگە ءومىر سۇرۋدە. بۇگىندە ۇرپاقتار, قۇن­دى­لىقتار الماسۋى قاۋىرت جۇرۋدە. جوعارىدا ءۇش ۇرپاق بىرگە ءومىر سۇرۋدە دەدىك, وسى تۇستا ۇرپاق دەگەن ۇعىممەن قا­تار ۇرپاقتار لەگى دەگەندى كوپشىلىك نا­زا­رىنا ۇسىنباقپىن. ۇرپاق لەگى, ول نە؟ ءداس­تۇر­لى قازاق قاۋىمى كەزىندە ايتىلعان بابالاردان «ەلۋ جىلدا ەل – جاڭا» دەگەن اتالى ءسوز قال­عانىن تىلگە تيەك ەتتىك. بۇل وركەنيەت ءۇر­دىس­تەرى شارپىماعان, عىلىم, تەحنيكا جانە تەحنولوگيا بۇگىنگى اياق الىسىنا ءتۇس­پە­­گەن, ءبىلىم قارقىنى جىل سايىن ەسەلەپ ءوسىپ وتىرماعان, ءسوزدىڭ قىس­قا­سى, ادام اي­تىپ بولماس تەحنولو­گياسى بار اقپاراتتىق قو­عام­نىڭ ۇستەمدىك قۇر­ما­عان كەزىندە اي­تىل­عان قاعيدا. قازىرگى زا­ماندا ەل ەلۋ جىل­دا ەمەس, ون جىلدا جاڭارىپ, جاڭعىرىپ وتى­­رۋدا. بۇل ءداستۇر حح عاسىردا ەندى. اي­شىقتى مىسال, ءبىرىنشى جاھاندىق سوعىس 1914 جىلى بولدى, اراعا 25 جىل عانا سا­لىپ, 1939 جىلى ەكىن­شى دۇنيەجۇزىلىك قىر­عىن سوعىس باس­تالىپ كەتتى. سەبەپ, 25 جىل­دىڭ ىشىندە الەم ءوز­گە­رىسكە ءتۇسىپ ۇلگەرگەن ەدى. 1914 جىلى كاپيتاليستىك ەلدەر سو­عىس­سا, 1939 جىلى فاشيزم مەن بولشەۆيزم اراسىن­دا­عى يدەو­لو­گيالىق سوعىس بولدى. ەكى سو­عىس­تىڭ ماز­مۇنى باسقا. نەمەسە, 1975 جىلى حەل­سينكيدە ەقىۇ-نىڭ تۇڭعىش باس­قوسۋى بولسا, 1979 جىلى پاريج حارتيا­سى «قىرعي-قاباق سوعىس» اياقتالدى دەپ جاريا ەتتى. نەبارى ءتورت جىلدا الەم وزگەردى. نەمەسە, 1985 جىلى ميحايل گورباچەۆ «قاي­تا قۇرۋدى» باستادى, 1991 جىلى الىپ يمپەريا – كسرو كۇيرەدى. نەبارى التى جىل ىشىندە. تاعى ءبىر مىسال, 1986 جىلعى «جەل­توقسان وقيعاسىنان» كەيىن بەس جىلدا قازاق ەلىنىڭ ناعىز تاۋەلسىزدىككە قولى جەتتى. ال, قازىرگى زاماندى الساق, ەلدىڭ جا­ڭا­رۋى ون جىلدىڭ ىشىندە بولۋى زاڭدىلىققا اينا­لىپ بارادى. وسى تۇرعىدا قازاق ەلى ءوز بو­لا­شاعىن 2020 جىلعا دەيىن جوسپارلاپ وتىر­عانى الەمدىك ۇردىسكە دە, اتا-بابا ءسوزى­نە دە لايىقتى شەشىم. ون جىلدا ۇرپاقتار اۋىس­پاسا دا, ۇرپاقتار لەگى اۋىسىپ ءۇل­گە­رەدى. جانە دە وسى ۇرپاق لەگى دومينانتتى ۇر­پاققا ءوز ىقپالىن جۇرگىزىپ, ونىڭ اياق باسۋى­نا, ساياساتىنا ءوز ىقپالىن تيگىزىپ وتىرادى. سوندىقتان بابا سوزىنە زامانعا وراي تۇزەتۋ ەنگىزسەك, «ون جىلدا ەل – جاڭا». *** بيىل تاۋەلسىزدىگىمىزگە جيىرما جىل. 1991 جىلى دۇنيە ەسىگىن اشقاندار دا بيىل جيىرما جاستا. ەندى ون جىلدا ولار وتىز جاسقا كەلمەك, ال 2030-دا قىرىق جاستى تول­تى­رىپ, «قامال بۇزاتىن» قۋاتقا ەنىپ, ات جا­لىن تارتىپ ءمىنىپ, ەل ازاماتتارى اتانىپ, بيلىككە ەنبەك. ءححى عاسىر – جاستار عا­سىرى دەۋگە ايتار دالەلدەرىم وسى. ءححى عاسىر – جاستار عا­سى­رى. «2030» – وسى عاسىر ستراتەگياسى. عاريفوللا ەسىم, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.