الماتىداعى اتاكەنت كورمە ورتالىعىندا وتكەن حالىقارالىق كىتاپ كورمەسىندە «شىعىس ادەبيەتى جانە ونەرى» باسپا كومپانياسىنان» جارىق كورگەن ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» دەپ اتالعان سۋ جاڭا كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى. وقىرمانعا جول تارتقان بۇل كىتاپ قىتاي تىلىنەن العاش رەت اۋدارىلىپ, قازاق وقىرمانىنا ۇسىنىلىپ وتىر.
كىتاپ قۇراستىرۋشىلارى تسين يۋيتساي, چجوۋ گۋپين, لو ۆەيدۋن. قازاق تىلىنە تارجىمالاعان بوداۋ گۋلي جانە دانا التىنبەكقىزى. اتالعان باستاما حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا قولعا الىنعان اۋقىمدى شارالاردىڭ ءبىرى. ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» حرەستوماتياسى – ءبىلىم بەرۋ تۇرعىسىنان العاندا ءپان رەتىندە دە, جالپى وقىرمان كوزقاراسىمەن كەلگەندە – ەلىنىڭ دە, عالامنىڭ دا الەۋمەتتىك-ساياسي تىنىس-تىرشىلىگىنە بەيجاي قاراي المايتىن ءاربىر جانعا گەوگرافيالىق تا, ساياسي دا, تاريحي-ەكونوميكالىق جاعىنان دا اسا مول, جان-جاقتى ماعلۇمات كوزى بولا الادى. تانىمدىق ەڭبەك جىبەك جولى بويىنداعى ەلدەردىڭ ماقسات-مۇراتتارىن ەسكەرە وتىرىپ, ءاربىر حالىقتىڭ ءوز مۇددەسىن قورعاۋىنا جانە ۇلتتىق تاريحى مەن قۇندىلىقتارىن جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىقتارمەن بىرلەستىرە وتىرىپ جاڭعىرتىپ, وركەندەتۋگە جول اشۋدى مۇرات تۇتقان.
ەلىمىزدە تۇڭعىش اشىلعان «شىعىس ادەبيەتى جانە ونەرى» حالىقارالىق باسپا كومپانياسى قىتايدان باستاۋ الىپ وتىرعان ەجەلگى جىبەك جولى بويىنداعى ەلدەردىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن قازاق وقىرمانىنا تانىستىرىپ كەلەدى. از ۋاقىت ىشىندە ادەبيەت, مادەنيەت, ونەر, تاريح, فيلوسوفيا, ەكونوميكا سالالارىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ەڭبەك سىڭىرگەن, اسا زور جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەن كورنەكتى ۇلت تۇلعالارىنىڭ ەڭبەكتەرىن جارىققا شىعارعان. ولاردىڭ قاتارىندا ليڭ حايشۇڭنىڭ «جىبەك جولى: ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەرى», جۋڭ سيڭتسزياننىڭ «دۇڭحۋانتانۋ تۋرالى ون سەگىز ءدارىس» سياقتى تانىم تۇرعىسىنان قۇندى ەڭبەكتەر بار. سونداي-اق, قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى شىعارمالارىن, تاريحشى عالىمدارىمىزدىڭ تاڭداۋلى ەڭبەكتەرىن, قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرپىنا بايلانىستى كورنەكتى ەتنوگرافتاردىڭ ەڭبەكتەرىن باسقا تىلدەرگە اۋدارىپ, كىتاپ ەتىپ شىعارۋ ماسەلەسى دە ويدا بار كورىنەدى.
«بۇل حالىقارالىق دەڭگەيدەگى باعدارلاما بولعاندىقتان, جوبانى قىتاي ەلى قارجىلاندىرىپ وتىر. ءبىز وسى مۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋىمىز كەرەك. تەك قانا قىتاي ەلى ەمەس, جىبەك جولى بويىنداعى باسقا دا ەلدەردىڭ تانىمال تۋىندىلارىن قازاق تىلىندە سويلەتۋ ءىسىن قولعا الدىق. الداعى ۋاقىتتارى جوبا اياسىندا ەلىمىزدىڭ تەرەڭ تاريحى مەن باي مادەنيەتىنەن سىر شەرتەتىن قازاق تىلىندەگى قۇندى ەڭبەكتەردى باسقا تىلدەرگە اۋدارىپ, جارىققا شىعارۋدى كوزدەپ وتىرمىز» دەيدى «شىعىس ادەبيەتى جانە ونەرى» باسپا كومپانياسىنىڭ» وكىلى نۇرعيسا ساحوۆ.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
سۋرەتتى تۇسىرگەن راسۋل سالىم ۇلى