• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
ادەبيەت 05 ءساۋىر, 2018

نەمات كەلىمبەتوۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان كىتاپ كورمەسى ءوتتى

880 رەت
كورسەتىلدى

ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپ­حانا­دا ء«بىر ەل – ءبىر كىتاپ» اك­تسيا­سىنىڭ اياسىندا كەزەك­تى كىتاپ كورمەسى اشىلىپ, جازۋ­­شى, تۇركىتانۋشى عالىم نەمات كەلىمبەتوۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان «مەنىڭ ويىم, مە­نىڭ تۇيسىگىم ءالى سونگەن جوق» ات­تى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. 

شا­را­عا بەلگىلى مەملەكەت جانە قو­عام قايراتكەرى مىر­­زا­تاي جول­داس­بەكوۆ, اكا­دە­ميك سە­رىك قاس­قاباسوۆ, «ەگەمەن قازاق­ستان» گازەتىنىڭ باس­قارما تور­اعاسى دارحان قى­دىر­الى سياق­تى زيا­لى قاۋىم وكىلدەرى قاتى­سىپ, جۇرەك­جاردى لەبى­ز­دەرى مەن سىرلى ەستە­لىكتەرىن ايت­تى. جيى­ن­عا بەلگىلى عالىم شا­كىر ىبىراەۆ مودەراتور بولدى.

بيىل بۇل اكتسيا اياسىندا ەلىمىزدە ءۇش بىردەي قالام­گەر­دىڭ كىتاپتارى وقىلماق. شا­كارىم قۇدايبەردى ۇلى, باۋىر­­جان مومىش ۇلى, نەمات كەلىم­­بەتوۆتىڭ شىعارمالارى اقىل, ەرلىك, جىگەردىڭ ۇلگىسىندە وقىر­ماندارعا ۇسىنىلىپ وتىر.

«نەمات كەلىمبەتوۆ ەكەۋى­مىز قۇرداس ەدىك. ونىڭ كوزى ءتىرى كەزىندەگى عۇمىرىنىڭ قيىن­دىعى مول بولسا, ەكىنشى ءومىرى داڭعىلعا ۇلاستى. مىنا دۇنيە­دە قانشاما اسىل ازاماتتار ءوتتى. بىراق ارتىندا ىزدەۋشىسى بولماعان سوڭ, كەيبىرى ۇمىت بولىپ بارادى. ال نەماتتىڭ قايرات سەكىلدى اسىلدان تۋعان ۇلى بار. اكەسىن ىزدەپ, جوقتاپ جۇرگەندەر كوپ ەمەس», دەپ تولعاندى العاشقى ءسوز كەزەگىن العان مىرزاتاي جولداسبەكوۆ.

كورنەكتى تۇركىتانۋشى عالىم, جازۋشى, اۋدارماشى, فيلولوگيا عىلىم­دارى­نىڭ دوك­تورى, قازاقستان رەس­پۋب­ليكا­سى گۋمانيتار­لىق عى­لىم­دار اكادەمياسى­نىڭ اكا­دە­ميگى, پروفەسسور نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ ەسىمى حا­ل­قىمىزعا ەتەنە جا­قىن. ونىڭ ء«ۇمىت ۇزگىم كەل­مەي­دى», « ۇلىما حات», «قاريا­لار», «كۇنشىلدىك» سياقتى پوۆەس­تەر مەن ەسسە كىتاپ­تارى وقىر­ماندارىنىڭ جۇرە­گى­نەن بەرىك ورىن العان, فيلو­سو­فيا­لىق تولعانىسقا تولى ەڭبەكتەر.

ن.كەلىمبەتوۆتىڭ قازاق ادەبيەتىنىڭ بايىرعى باستاۋ-بۇ­لاقتارىن زەرتتەۋدەگى ەڭ­بەگى زور. ونىڭ «قازاق ادە­­بيە­ت­ىنىڭ ەجەلگى ءداۋىرى», «ەجەل­گى ءداۋىر ادەبيەتى», «ەجەل­گى تۇركى پوە­زيا­سى جانە قازاق ادە­بيەتىندەگى ءداستۇر جال­عاس­تى­عى», «قازاق ادە­بيەتى باس­تاۋ­لارى», «ەجەل­گى ادەبي جادى­گەرلەر» سياق­تى زەرتتەۋ ەڭبەك­تەرى – ۇلت­­تىق ءسوز ونەرىنىڭ ءتۇپ-تا­مى­­رى­نا تەرەڭدەپ بارعان تىڭ­­عى­­­لىقتى ەڭبەك. عىلىم جو­­لىن­د­اعى قايراتى ءۇشىن نەمات كەلىمبەتوۆ كۇلتەگىن اتىن­داعى سىيلىقتىڭ لاۋرەا­تى اتاندى.

ل.گرۋنتستىڭ «شىركىن ءبىزدىڭ شۋشيكەنت», ۆ.كوزا­چەن­كونىڭ «نايزاعاي», س.اح­ماد­تىڭ «كوكجيەك», پ.قا­دىروۆتىڭ «جۇلدىزدى تۇن­دەر» روماندارىن توگىل­دىرە تارجىمالاعان نەمات كەلىم­بەتوۆتىڭ كوركەم اۋدار­ماعا قوسقان ۇلەسى دە قوماقتى.

«نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ ساق زامانىنان باستاپ قازىرگى قازاق ادەبيەتىنە دەيىنگى ارالىقتى جۇيەلەپ, ناقتى كونتسەپتسياسىن جاساپ, قولىمىزعا بەر­دى. قازىرگى كەزدە جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ بارلىعىن­دا ءپان رەتىندە وقىتىلادى. نەمات كەلىمبەتوۆكە دەيىن بەيسەمباي كەنجەباەۆتىڭ باس بولۋىمەن قازاق ادەبيەتى­نىڭ تاريحى ورحون-ەنيسەي ەسكەرتكىشتەرىنە دەيىن جەتكەن بولاتىن. وسىنداي ەڭبەكتى جازۋ بارىسىندا عالىمنىڭ الدىندا ۇلكەن قاۋىپتەر تۇرا­دى. ونى پروتسەسس رەتىندە بەرە الماساڭ, حرونولوگيالىق سيپاتتا عانا بولىپ قالادى. ال نەمات كەلىمبەتوۆ ونى ۇلكەن ۇدەرىس رەتىندە جۇيەلەپ بەردى. عاسىردان عاسىرعا, كەڭىستىك­تەن كەڭىستىككە ەركىن, عىلىمي تۇجى­رىمدارىمەن ءوتىپ وتىرادى. بۇل تۇلعا­نىڭ عالىم رەتىندەگى باستى ەرەكشەلىگى.

نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ جي­نا­عان جادىگەرلەرى ارقىلى ادەبيەت تەورياسىنىڭ جەتكەن نەگىزگى جەتىستىگى جانر, پوەتيكالىق فورمالار, ءتۇر مەن ءپىشىن, تاقىرىپ پەن ماز­مۇن. مەن وسىنى قاراپ وتىر­سام, نەمات اعامىز ءبىر­شاما جاقسى جيناقتاعان. بۇل قازاق ادەبيەتىنە قوسىلعان ۇل­كەن ۇلەس بولدى» دەدى جيىن تىزگىنىن ۇستاعان شاكىر ىبىراەۆ.

ج ۇلىن-ومىرتقا اۋرۋى­مەن اۋىرىپ, جىلدار بويى اياق-قولى قوزعالماي توسەككە تاڭىلىپ جاتقان جازۋشى-عالىمنىڭ وسىنشاما ەڭبەك­تەرى مەن ىزدەنىستەرى ونىڭ ومىر­گە قۇشتارلىعى مەن قاي­سار­­لى­عىنىڭ جەمىسى. ءوزىنىڭ قيىن تاعدىرىن جازۋشى نەمات كەلىمبەتوۆ ء«ۇمىت ۇزگىم كەل­مەيدى» حيكايات-مونولو­گىندە تەرەڭ تەبىرەنىسپەن جەتكىزەدى. 

تالايلى تاعدىردى باسىنان كەشىرگەن, ەكى كوزى كور­مەي توسەكتە تاڭىلىپ جاتسا دا دۇ­نيە­دەن ءۇمىتىن ۇزبەي, ايگىلى «قۇرىش قالاي شىنىقتى؟» رومانىن جازعان نيكولاي وست­روۆ­سكيمەن نەمات كەلىم­بەتوۆتى سالىستىرىپ تا ايتىپ جا­تادى. تاعدىرى ۇقساس تۇل­­عا­لار بولادى. نەمات كەلىم­­بەتوۆ ءوزىنىڭ ولمەس شىعار­ما­لارى­مەن, قۇندى ەڭبەكتەرىمەن قا­زاق جۇرەگىنەن ورىن العان اياۋ­لى تۇلعا بولىپ قالا بەرمەك.

باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,

سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات,

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار