اسىق ويىنى – ءار ولكەدە ءارتۇرلى ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاي وتىرىپ دامىعان ۇلتتىق ويىنداردىڭ ىشىندە اسا تانىمالى جانە قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى ۇلتتىق ويىندارىنىڭ ەڭ قىزىقتى ءارى وتە كەڭ تاراعان ءتۇرى. سوندىقتان عاسىرلار بويى حالىقتىڭ زەردەسىندە ساقتالىپ كەلگەن وسى ءبىر ويىندى وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەۋدىڭ قۇرالى رەتىندە پايدالانعان ءجون.
بۇل ويىن مازمۇنى جاعىنان ۇتىس ويىنى توبىنا جاتادى. قازىرگى اۋىل جانە قالا بالالارىنىڭ ويناپ جۇرگەنى «اسىق اتۋ» ويىنى بالالاردىڭ تەز قيمىلداۋىن قالايدى. مەرگەندىگىن ارتتىرادى, دالدىككە, ەسەپكە ۇيرەتەدى.
قازاق بالاسىنىڭ ەسەپكە جۇيرىكتىگى, مىنە, وسىنداي ويىنداردى ويناۋدان قالىپتاسقان. اسىقتى ەشكىم قولدان جاساپ جاتپايدى. تابيعي نارسە. ونىڭ جاقسى سالماقتى تۇرلەرىنەن ساقا جاسايدى. قازاقتا «قوي اسىعى بولعانمەن, قولىڭا جاقسا ساقا تۇت, جاسى كىشى بولسا دا, اقىلى اسسا اعا تۇت» دەگەن ماقال بار. ءبىر نارسەنىڭ دايىن ەكەنىن بىلدىرەتىن «ساقاداي ساي» ءسوز تىركەسى دە بار.
اسىقتىڭ: الشى, تايكە, بۇك, شىك, ومپا, شوڭقا دەگەن تۇرلەرى بولادى. ونىڭ ىشىندە الشىنى وتە جوعارى باعالاعان. ومىردە جولى بولعان داۋلەتتى ادامداردى «اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ تۇر» دەپ ايتادى. اسىق ويىنى بالالاردى ەپتىلىككە, مەرگەندىككە, ۇقىپتىلىققا باۋليدى.
وسى ورايدا, ءبىز ۇلتتىق ويىندى ناسيحاتتاۋدى باستى نىساناعا الا وتىرىپ, 2010 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سپورت جانە دەنەشىنىقتىرۋ ىستەرى كوميتەتى جانىنان «اسىق اتۋ» رەسپۋبليكالىق فەدەراتسياسى قۇرىلدى. قازىر فەدەراتسيانىڭ 5 وبلىستا فيليالى جۇمىس ىستەپ تۇر. ۇلتتىق سپورتپەن ۇزىن سانى 201 973 سپورتشى اينالىساتىن بولسا, ونىڭ 1039-ى اسىق وينايتىندار. رەسپۋبليكا كولەمىندە 78 مەكتەپتە اسىق ۇيىرمەلەرى بار جانە ونىڭ 63-ءى اۋىل مەكتەپتەرىندە ەكەنىن باسا ايتۋ كەرەك. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت تۋرالى» زاڭىنىڭ 21-بابىندا: «ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى سپورتتىڭ اجىراماس ءبىر بولىگى بولىپ تابىلادى. ونىڭ تانىلۋى وسى زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن جۇزەگە اسىرىلادى» دەلىنگەن. ەلىمىزدىڭ زاڭىندا وسىلايشا كەڭ مۇمكىندىكتەر بەرىلىپ وتىرعاندا, ءوزىمىزدىڭ ءتول سپورتتىق ويىندارىمىزدى دامىتپاۋ – ءبىزدىڭ ۇرپاققا سىن.
ء«داستۇر مەن مادەنيەت – ۇلتتىڭ گەنەتيكالىق كودى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق مادەنيەتىمىز بەن داستۇرلەرىمىزدى وسى ءار الۋاندىعىمەن جانە ۇلىلىعىمەن قوسىپ قورعاۋىمىز كەرەك, مادەني يگىلىگىمىزدى بولشەكتەپ بولسا دا جيناستىرۋىمىز كەرەك!» دەپ ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىر سوزىندە ايتقان ەكەن. مەملەكەت باسشىسى وسىنداي جولداۋلارىمەن باستاماشى توپتاردى قولداپ جاتقاندا, ءبىز تارتىنىپ قالماق ەمەسپىز. ۇلتتىق مادەني يگىلىگىمىزدى جاڭعىرتۋ جولىندا ايانباي تەر توگۋگە ءازىرمىز. وسى ماقساتتىڭ جەلەۋىمەن, ءبىز اسىق ويىنىنىڭ ەرەجەسىن 4 تىلدە جازىپ, ول 2011 جىلى بەكىتىلدى.
ۇلتتىق سپورت ءتۇرى رەتىندە پاتەنت الۋعا دا قولىمىز جەتكەنىن ايتقىم كەلەدى. وسىلايشا, بۇل ويىن العاش رەت 2011 جىلعى 20-26 قىركۇيەكتە ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن III فەستيۆالدىڭ باعدارلاماسىنا كىرگىزىلدى. بۇل ءبىزدىڭ العاشقى ءىس-شارامىزدىڭ ءبىرى. بۇگىنگى تاڭدا فەدەراتسيانىڭ جۇمىسى جولعا قويىلىپ, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى تۋرنيرلەر ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2013 جىلعى 14 قىركۇيەكتە وتكەن «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق اق I سپارتاكياداسىندا ءبىزدىڭ ويىن وينالدى.
سونداي-اق ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن اسىق اتۋ ويىنىنان 2014 جىلدىڭ ماۋسىمىندا جاستار اراسىندا رەسپۋبليكالىق اشىق بىرىنشىلىك ءوتتى. تاعى دا وسى جىلى تاراز قالاسىندا اۋىل-سەلو سپورتشىلارىنىڭ II جازعى جاسوسپىرىمدەر ويىندارىنا اسىقتى ەنگىزدىك. سونداي-اق «اسىق اتۋ» ويىنى ەلوردامىزدا استانا كۇنىنە وراي بەس جىل قاتارىنان وتكىزىلىپ كەلەدى. اقسەلەۋ سەيدىمبەكتى ەسكە الۋعا ارنالعان «التىن ساقا» قالالىق اشىق چەمپيوناتى وتكىزىلىپ كەلەدى. 2014 جىلى قىركۇيەكتە وسكەمەندە وتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جۇلدەسىنە ارنالعان 5-ءشى حالىقتار ويىنى كۇنتىزبەسىنە دە كىرگىزىلدى جانە ماۋسىم ايىندا بەرلين قالاسىندا وتكەن ەۋروپا قازاقتارىنىڭ كىشى قۇرىلتايىندا دا «اسىق اتۋ» ويىنى كورسەتىلىپ, جارىس ءوتتى.
قازاقستان قۇراماسى 2016 جىلى قىركۇيەك ايىندا قىرعىز ەلىندە ۇيىمداستىرىلعان «دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر» ويىنىنا قاتىستى. بۇل ويىنعا 16 مەملەكەتتەن قۇرامالار كەلىپ, قازاقستان كومانداسى قىرعىز حالقىنىڭ «وردو» ويىنىنان 4-ورىندى يەمدەندى. تاعى دا ءبىر ايتا كەتەر جايت, ءبىزدىڭ فەدەراتسيا «اسىق اتۋ» ويىنىن يۋنەسكو ۇيىمىنا ادامزاتتىڭ قۇندىلىعى رەتىندە ەنگىزۋ جانە قورعاۋ تۋرالى ۇسىنىس بىلدىرۋدە.
ال بۇگىنگى تاڭدا, ۇلتتىق ويىن «اسىق اتۋ» سپورتىنىڭ 2018 جىلعا ارنالعان جوسپار بويىنشا جۇمىس اتقارىپ جاتقان جايىمىز بار. «اسىق اتۋ» ويىنى, اسىرەسە كومپيۋتەر مەن ينتەرنەتتە كۇنى بويى وتىراتىن جاستاردى كوز اۋرۋىنان قۇتقاراتىن, تازا اۋاعا شىعارىپ, قيمىل-قوزعالىس جاساۋعا, دەنساۋلىقتارىن شىڭداۋعا كوپ پايداسىن كەلتىرەتىنىن قازىرگى مەديتسينا عىلىمدارى دالەلدەيدى.
جومارت سابىرجانوۆ,
رەسپۋبليكالىق «اسىق اتۋ» فەدەراتسيانىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى