ەل اسىعا كۇتەر ەرەكشە مەيرام

ءسال شەگىنە سويلەسەك, قا­زاق­ستاندىقتار العىس ايتۋ كۇنىن العاش رەت 2016 جىلى تويلادى. ەل-جۇرتىمىزدىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, جىلى قابىلدانعان بۇل مەرەكە سول ساتتەن باستاپ ءوز ارناسىن تاۋىپ, جالپىحالىقتىق سيپاتقا يە بولىپ شىعا كەلدى. بۇل مەرەكەنىڭ نەگىزگى مازمۇنى «مəڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق پاتريوتتىق يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ مەن قازاقستاندىق بىرتەكتىلىك پەن بىرلىكتى دامىتۋدىڭ مىن­دەت­تەرىمەن تولىق سايكەس كەلەدى. وسى ورايدا, بۇل اتاۋلى كۇندى مەرە­كەلەۋدەگى كوزدەلەتىن ەڭ باس­تى ماسەلەلەردى اشىپ كورسەتكەنىمىز ءجون. ويتكەنى حالىق العىس ايتۋ كۇنى مەيرامىنىڭ ىشكى ءما­نىن تەرەڭنەن ۇعىنا تۇسكەنى ما­ڭىزدى.

جالپى, العىس ايتۋ كۇنىن اتاپ ءوتۋ­دىڭ نەگىزگى ءمانى تاعدىردىڭ تالايى­مەن قازاقستانعا قونىس اۋدارىلعان ءتۇر­لى ەتنوس وكىلدەرىنە قازاق جەرى مەن مەيماندوس قازاق حالقىنا تاع­زىم ەتىپ, العىستارىن بىلدىرۋگە كەڭ اۋ­قىمدا, مەملەكەتتىك سيپاتتا مۇمكىندىك بەرىلۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەل بىرلىگىنە ۇيىتقى بولار ىشكى ۇندەستىكتىڭ, ءوزارا سەنىمدىلىك پەن ءوزارا سىي-قۇرمەتتىڭ ورنىعۋىنا زور ىقپالىن تيگىزەدى. قازاق حالقىنىڭ كە­زىندە ولاردىڭ باسىنا تۇسكەن تاۋ­قىمەتتى بىرلەسە كوتەرە بىلگەنى قازىرگى تاڭدا ەل ىشىندەگى ادامگەرشىلىك قارىم-قاتىناستاردىڭ دامۋىنا وڭ اسەر ەتىپ وتىر. وسى ارادا ەلىمىزدەگى ەتنوستاردىڭ قازاق حالقىنا دەگەن قۇرمەتى دە جىل سايىن ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك.

تاعى ءبىر ەرەكشە توقتالا كەتەر جايت, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋ باعىتىنداعى سىندارلى ساياساتىنىڭ تەرەڭ مازمۇنىن اشا تۇسەتىن العىس ايتۋ كۇنىن ەل دامۋىنا اتسالى­سىپ كەلە جاتقان بارشا قازاق­ستان­دىق­تاردىڭ ءبىر-بىرىنە قۇرمەت ءبىلدىرۋىنىڭ, قايىرىمدىلىق ىس­تەرگە, əلەۋمەتتىك ىنتىماق پەن ءوزارا كومەككە قول­داۋ كورسەتۋدىڭ كۇنى رەتىندە دە قاراس­تىرامىز. سونداي-اق بۇل مەرەكەدە قازاق­ستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ, تاتۋلى­­عىمىزدىڭ, مəدەني سانالۋان­دى­عى­مىزدىڭ جاراسىم تاپقانىن دا اتاپ كورسەتۋ كوزدەلگەن. بۇعان قوسا, حال­قىمىزدى ۇيىستىرۋعا باعىتتالعان «مəڭگىلىك ەل» جال­پىۇلتتىق پاتريوتتىق يدەيا­سىنىڭ, قازاقستاندىق بىرەگەي­لىكتىڭ نەگىزگى ارقاۋى سانالاتىن ءبىر شاڭىراق استىنا توپتاسۋ ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى دا وسى مەرەكە بارىسىندا ايقىندالا تۇسەدى. وسى ورايدا استانادا 2016 جىلى 1 ناۋرىزدا العىس ايتۋ كۇنىن اتاپ وتۋگە ارنالعان العاشقى سالتاناتتى جيىندا ايتقان مەملەكەت باسشىسىنىڭ: «العىس ايتۋ كۇنى – ەندى ۇلتتىق كۇنتىزبەدەگى ەڭبەك كۇنى, وتباسى كۇنى سياقتى وزگە دە مەرەكەلەردىڭ قاتارىنداعى جاڭا داتا. مەن بۇل مەرەكە قازىرگى ۋاقىتتا اسا قاجەت ءبىزدىڭ قوعامداعى سەنىمدى, كەلىسىم مەن دوستىقتى بۇرىنعىدان دا نىعايتا تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىن», – دەگەن ءسوزى ەسكە تۇسەدى.

جالپى, العىس ايتۋ كۇنىن اتاپ ءوتۋ بارىسىندا قازاقتىڭ كەڭپەيىلدىگى, قوناقجايلىلىعى, مەيىرىمدىلىگى, مىرزالىعى جۇرتشىلىقتىڭ جادىندا قايتا جاڭعىرىپ, ۇلتىمىزدىڭ ۇلاعاتتى جولى, ادامي قۇندىلىقتارى جارقىراي كورىنەدى. مۇنى بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ مەرەيلى ءساتى دەپ سيپاتتاساق تا ارتىق بولماس. اسىرەسە, بۇل مەرەكەدە تاعدىردىڭ تالكەگىمەن كەزىندە ەلىمىزگە قونىس اۋدارعان ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنە قازاق حالقىنىڭ كورسەتكەن قامقورلىعى, ولاردى ءوزى جەتىسىپ وتىرماسا دا تورىنە شىعارىپ, ءبىر ءۇزىم نانىن ءبولىپ بەرگەنى, ۇلتىمىز تاراپىنان كورسەتىلگەن مەيىرىمدىلىكتىڭ جارقىن ۇلگىسى قوعام ساناسىندا اسەرلى جاڭعىرادى.

بۇل ورايدا ەلباسى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جىلدارىنىڭ كۋاگەرلەرى مەن ولاردىڭ ۇرپاق­تارى قازاقتاردان كورگەن قامقورلىعىن اركەز ىستىق ىقىلاسپەن ەسكە الاتىنىن ءوز سوزىنە ۇنەمى ارقاۋ ەتىپ جۇرەتىنى بار. ماسەلەن العىس ايتۋ كۇنى مەرەكەسىنىڭ استانادا وتكەن العاش­قى القالى جيىنىندا مەملەكەت باسشىسى: «ولار كەزىندە وزدەرىنە دە وڭاي بولماعانىنا قاراماستان, قازاقتاردىڭ قايىرىمدىلىعى ءۇشىن, سول كەزدەگى تىيىمدارعا قاراماستان, باتىل ءارى رياسىز كومەگى ءۇشىن العىس ايتادى. قازاقتار دا باۋىرلاستارعا تۋعان ولكەگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى ءۇشىن, جەرىمىزدىڭ تۇرلەنۋىنە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن, ۇلتتىق مادەنيەتكە, تىلگە جانە داستۇرگە دەگەن قۇرمەتتەرى ءۇشىن العىس بىلدىرەدى», دەگەن بولاتىن.

نەگىزىندە, قازاقستان كوپ ەتنوستى ەل بولىپ حح عاسىردا قالىپتاستى. بۇعان قاتىستى تاريحي ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى تاراتا ايتار بولساق, ستولىپين رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ەلىمىزگە بەلارۋس, ۋكراينا جانە رەسەيدەن 1 ميلليوننان استام ادام قونىس اۋدارعان. بۇدان كەيىن, ياعني وتكەن عاسىردىڭ 30-جىلدارىنداعى ۇجىمداستىرۋ كەزىندە بۇرىنعى كسرو-نىڭ ورتالىق ايماقتارىنان دۇنيە-مۇلكى تاركىلەنگەن 250 مىڭ شارۋا جەر اۋدارىلدى. بۇعان قوسا, وسى قارساڭداردا ونەركاسىپ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن 1,2 ميلليون ادام كەلدى. سونداي-اق ستالين رەجىمىنىڭ ىقپالىمەن 800 مىڭعا جۋىق نەمىس, 102 مىڭداي پولياك, 500 مىڭنان استام سولتۇستىك كاۆكاز حالىقتارىنىڭ وكىلدەرى, 18,5 مىڭ كورەي وتباسى قازاقستانعا جەر اۋدارىلعان. قازاق دالاسىنا جۇك ۆاگوندارىمەن, اسكەري ماشينالارمەن ارىپ-اشىپ جەتكەن ولارعا جەرگىلىكتى قازاقتار بارىنشا كومەك قولىن سوزدى. مۇنى ەشكىم جوققا شىعارا المايدى.

بۇعان قوسىمشا, ەلىمىز ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن كەزىندە قازاقستانداعى جازالاۋ لاگەر­لەرىنە قامالعان مىڭداعان تۇتقىن­داردان وسىندا قالىپ قويعاندارعا, ەكىنشى دۇنيە­جۇزى­لىك سوعىس كەزىندە قازاقستانعا ەۆاكۋاتسيا­لان­عان 350 مىڭ ادامعا, 1950 جىلدارى تىڭ يگەرۋگە كەلگەن 1,5 ميلليون جانعا, جابىق اسكەري نىسانداردا وزگە وڭىرلەردەن كەلىپ ەڭبەك ەتكەن 150 مىڭ مامانعا قۇتتى مەكەن بولا ءبىلدى.

وسى ارادا ايرىقشا ايتاتىن ماسەلە, ەلىمىزگە قونىس اۋدارىلعانداردىڭ ەش كىناسى جوق ەكەنىن قازاق حالقى تەرەڭ ءتۇسىندى. بۇل تۇسىنىك قازاقتاردىڭ ەلگە كەلگەن ەتنوستارعا مەيىرىممەن قاراۋىنا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزدى.

مىنە, وسى جوعارىدا ايتىلعان جاعداياتتار­دىڭ بارلىعى بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ساناسىنان وشپەۋى ءتيىس. سوندىقتان تاتۋلىق پەن كەلىسىمدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان كوپ ەتنوستى ەلمىزدىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن, تۇراقتى­لىعى مەن ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى شارالاردى قولعا العاندا قازاقستاننىڭ كوپ ەتنوستى مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋ تاريحى, ەلباسى ايتقان «ەتنوستىق الۋاندىلىق – ءبىزدىڭ ەلدىڭ ءالسىز تۇسى ەمەس, ونىڭ بايلىعى», دەگەن ۇلاعاتتى ءسوز باستى نازاردا بولعانى ابزال.

قورىتا ايتقاندا, العىس ايتۋ كۇنى حالىق دوستىعىن, ىنتىماعىن نىعايتىپ, ەل مۇددەسىن ورتاق ءبىر ارنادا توعىستىراتىن جاڭا سيپاتتى مەرەكە. ونىڭ وزەگىندە ءوزارا قۇرمەت پەن سەنىمدى تۋ ەتكەن وتانداستارىمىزدى بىرىك­تىرۋشى كۇش, ىزگىلىككە شاقىرار مەيىرىم بار. مەرەكە قۇتتى بولسىن, اعايىن!

جولدىباي بازار,

«ەگەمەن قازاقستان»