«ءبىر ۇيدەگى قوس اقىن»

– وتباسىلارىڭىزدى 43 جىل بويى قۋاتتاپ كەلە جاتقان ما­حاببات حيكاياسى قالاي باس­تالعان ەدى؟

قايىربەك اعا: 1960 جىلى مەكتەبىمىزگە الماتىدان ء«بىلىم جانە ەڭبەك» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى كامال سمايلوۆتىڭ كەلۋىنە بايلانىستى ادەبي كەش وتكىزىلگەن ەدى. بۇل كەزدەسۋگە اۋدان­نىڭ اقىن-جازۋشىلارى قا­تىسىپ, ادەبيەت, مادەنيەت تۋ­رالى كوپتەگەن اڭگىمەلەر قوز­عالدى. مەن 8-سىنىپتا وقي­تىن­مىن. وسى كەزدەسۋ اسەر ەتتى مە, ايتەۋىر ادەبيەتكە دەگەن قۇش­تارلىعىم ويانعانىن سەزىندىم. ءسويتىپ اۋداندىق, وبلىس­تىق, رەسپۋبليكالىق گازەتتەرگە ولەڭ, ماقالا جىبەرە باستادىم. كوپ كەشىكپەي ناتيجەسى دە كو­رىنىپ, قۋانىشقا بولەدى. 1964 جىلى مەكتەپ ءبىتىرىپ, الماتىعا بارىپ, قازمۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە تاپسىرىپ, با­عىمدى سىناپ ەدىم, جولىم بول­مادى. اسكەري بورىشىمدى وتەپ كەلگەن سوڭ, 1967 جىلى تاعى دا قالاعان وقۋىما تۇسە الما­دىم. ءسويتىپ تۋعان اۋىلىم تە­رەڭوزەككە كوڭىلسىز قايتتىم. كۇلاش اپايىڭ ەكەۋمىزدى تاعدىر قوستى دەپ ەسەپتەيمىن. سەبەبى مەن سول جىلدارى وقۋعا ءتۇسىپ كەتسەم, ونى كەزدەستىرە المايتىن ەدىم عوي. «ەر كەزەگى ۇشكە دەيىن» دەگەندەي مەن ءۇشىن ساتتىلىك 1968 جىلى بولدى. وسى جىلى ارمانداعان ماماندىعىما ءتۇسىپ, ومىرلىك جارىمدى كەزدەستىردىم.

كۇلاش اپاي: مەن 1963 جىلى 9-سىنىپتان سوڭ جامبىل (قازىرگى تاراز) قالاسىنداعى مەد­ۋچي­ليششەگە ءتۇستىم. وندا 3 جىل وقىپ, ءۇشارال اۋىلىندا فەلد­شەر بولىپ ءبىر جىل جۇمىس ىس­تەدىم. ادەبيەتكە جاقىن­دى­عى­ما بايلانىستى تاعى ءبىر جىل تالاس اۋداندىق «لەنين جو­لى» گازە­تىندە ءتىلشى بولدىم. 1968 جىلى الماتىعا جاسىمنان ار­مانداعان ولەڭ ولكەسىنە جا­قىن­داۋ ءۇشىن, قازمۋ-ءدىڭ جۋرناليس­تەر دايارلايتىن فاكۋلتەتىنە قۇجات تاپسىردىم. قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ويداعىداي باعامەن وتكەن سوڭ, كەلەسى ەمتيحانعا – تاريح ساباعىنا دايىندالىپ جۇر­گەندە, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الدىندا قايىربەكتى كەزىكتىردىم. بىر­نەشە تالاپكەر تۇرعانبىز. بۇي­را شاشتى, كورىكتى جىگىت ءوزىنىڭ اق­جارقىن مىنەزىمەن باۋراپ الدى.

وقۋعا ءتۇسىپ جاتقانداردىڭ كوبىسى سول جىلعى مەكتەپ تۇلەك­تەرى ەدى. ىشىندەگى ەرەسەگى ءبىز بول­عان سوڭ با, قايىربەك ەكەۋمىز اڭگى­مەمىزدى ءبىر-بىرىمىزگە ايتىپ تۇردىق. تاريحتى جاقسى تاپسىردىق. نەمىس تىلىنەن دە وتتىك. تۇسكەندەردىڭ تىزىمىنەن ءوزىم­دى تاپتىم, «قايىربەك ءتۇستى مە ەكەن؟!» دەگەن وي باسىمدا تۇر­دى. سويتسەم ول دا ءتۇسىپ, مەنىڭ فاميليامدى ىزدەپ تاۋىپ, ماعان قاراي اسىققان ەكەن. ءبىز وسىلاي تانىستىق.

قايىربەك اعا: ءبىزدى سا­باق باستالماس بۇرىن اۋىل شارۋا­شىلىعى جۇمىسىنا الىپ باردى. ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ «قا­زاقستان» سوۆحوزىندا ءجۇزىم جي­نايتىن بولدىق. جۇزىمدىك جۇيەك-جۇيەككە بولىنەدى ەكەن. ارقايسىسىنا ەكى ستۋدەنت تۇسەدى. ءبىر تاڭعالارلىعى, كۇلاش ەكەۋمىز ءبىر قاتارعا تۇستىك. بىرتە-بىرتە ول مەنى ءوزىنىڭ نازىك تە ادەمى بولمىسىمەن, اقىلىمەن, قاراپايىم قازاق قىزىنا ءتان يبا-يناباتىمەن باۋراي باستادى. مەنىڭ وي-قيالىمداعى ارمان قىز وسى كۇلاش دەپ ۇقتىم. ارتىنشا دوستىعىمىز شىنايى ماحابباتقا ۇلاستى. ەكىنشى كۋرستىڭ قىسقى سەسسياسىن بىتىرگەن سوڭ, اكە-شە­شەمنىڭ رۇقساتىمەن قىزىل­ور­دادان جامبىلعا اتتاندىق. جانىمدا اعام جانە دوسىم بار. سۇيگەن قىزىما قازاقى جولمەن قۇدا ءتۇسىپ باردىق. ول اۋىلداعى اعايىن-تۋىستارىنا اسا قادىرلى جاننىڭ ءبىرى ەكەن, جاقىندارى كۇلاشتى بىزبەن بىرگە زورعا ىلەس­تىرىپ جىبەردى. كۇلاش سىر ەلىنە كەلگەن سوڭ دا مەنىڭ تۋعان-تۋىستارىما قاتتى ۇنادى.

كۇلاش اپاي: اۋىلدا جۇرگە­نىمدە ءسوز سالىپ, حات جازىپ, ۇسى­نىس بىلدىرگەن جىگىتتەرگە: «جوق. مەن الماتىعا وقۋعا ءتۇ­سۋىم كەرەك. مەنىڭ ارمانىم – اقىن بولۋ» دەيتىنمىن. سويتسەم ماڭ­دايىما اقىن بولۋ دا, اقىن جىگىتكە تۇرمىسقا شىعۋ دا جازىلىپ قويعان ەكەن. قايىربەك ەكەۋمىزدى كەزدەستىرگەن جاراتۋشى يەمىز عوي. ال دوستىعىمىزدى جالعاستىرعان پوەزيا ەدى.

– «اقىن بوپ ءومىر كەشۋ وڭاي دەيمىسىڭ, قاراعىم, اۋزىندا بولۋ بۇل ءوزى سىز­دا­عان بارلىق جارانىڭ» دەگەن ت.اي­بەرگەنوۆ تۋىندىسىنان-اق اقىن ادامزاتتىڭ اۋىر جۇ­گىن ارقالاۋشى ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ال ەرلى-زايىپتى ەكەۋى­ڭىزدىڭ دە وسى جولدى تاڭداپ, مويىندارىڭىزعا ارتىل­عان جاۋاپ­كەرشىلىكتىڭ ەكى ەسەلەنۋى وتباسىلىق ومىر­لە­رىڭىزگە قانداي اسەرىن تيگىزدى؟

كۇلاش اپاي: سول تولەگەننىڭ:

جانىڭا قاپ ەم جاقىن بوپ,

جانىمدا بۇگىن سىزداۋ كوپ.

مەن بولسام كەتتىم اقىن بوپ,

ازىراق باقىتسىزداۋ بوپ, دەيتىنى دە بار عوي. شىندىعى سول, ونەر جولى – اۋىر جول.

قايىربەك اعا: اقىندىق دەگەن ماماندىق جوق. ول اللانىڭ ادامعا بەرگەن ەرەكشە سىيى. سون­دىق­تان ونى قاستەرلەپ الىپ ءجۇرۋ ۇلكەن سىن. ال ەرلى-زايىپ­تىلاردىڭ ەكەۋىنىڭ دە اقىن بولۋى, ءجيى بولماسا دا, كەزدە­سەتىن جاعداي. مەنىمەن قۇرداس جۇ­ماتاي جاقىپباەۆتىڭ جارى زايدا ەلعوندينوۆا – تاماشا اقىن. ءبىز ول وتباسىمەن جاقسى ارا­لاستىق. ەكەۋىنىڭ ءبىر-ءبىرىن ايالاپ وتى­راتىنىنىڭ كۋاسىمىز. ءوز باسىم كۇلاشتىڭ ولەڭ شىعارۋىنا, كى­تاپ جازۋىنا قولىمنان كەلگەنشە جاعداي جاسادىم. «اقىنعا نەگە شىقتىم؟» دەپ كۇلاشتىڭ وكىن­گەنىن ەستىگەن جوقپىن.

كۇلاش اپاي: قايرەكەڭ ەكەۋى­مىزدىڭ دە اقىن بولۋىمىزدىڭ پايداسى زور. ومىرگە كوزقاراسىڭ, ونەرىڭ ورتاق بولعان سوڭ اڭگىمە تاقىرىبى دا الشاق ەمەس. جاقسى ولەڭ جازساق, ءبىر-بىرىمىزگە وقىپ بەرەمىز. پىكىرىمىزدى ايتامىز. جاقسى ولەڭگە قۋانامىز. مەنىڭ جازعاندارىمدى كوبىنەسە گازەت-جۋرنالدارعا قايىربەك اپارىپ بەرەتىن. ول ماعان دا قولايلى. از دا بولسا ۋاقىتىمدى ءۇي شارۋاسىنا بولەمىن. قوسىلعاننان باستاپ جۇرت ءبىزدى ء«بىر ۇيدەگى قوس اقىن» دەپ اتايدى. ول دا ۇلكەن مارتەبە. ەپتەگەن قيىندىعى دا بار. ءاربىر ادامنىڭ ءوزىنىڭ پاتشا كوڭىلى بولادى دەسەك, اقىننىڭ كوڭىلى ودان دا جوعارى. ءار اقىن وزىنشە تۇلعا. ونىڭ ءوز شىعارماشىلىق الەمى بار. تاۋەكەل ەتىپ, ونەر بايگەسىنە قوسىلعان سوڭ, وعان ۋاقىت ءبولۋىڭ كەرەك. بىراق ايەل تابيعاتى كونبىستىگىمەن ۇتادى دەپ ويلايمىن. راس, تۇرمىستىڭ كۇي­بەڭى ايەل ادامدى جەپ قويا­دى. قالام ۇستاۋعا ۋاقىتى بولا بەرمەيدى. قازان قامى, بالا­نىڭ باعىمى, اعايىننىڭ بابى بار. قۇدايعا شۇكىر, بۇل جاعى ماعان قيىنعا سوققان جوق. بىزدە تۇسىنىسپەۋشىلىكتەن گورى ۇعىنىسۋ, سىيلاسۋ جوعارى تۇردى. تاعدىرىما ريزامىن. قايىر­بەك ماعان ءومىر بويى كومەك­تە­سىپ كەلەدى. مەن دە ودان ءوز قام­قورلىعىمدى اياعان ەمەسپىن. وتبا­سىنىڭ بەرەكەسى مەن باقىتى مەن ءۇشىن قاشاندا قىمبات.

– الدا بىرگە جەتكىلەرىڭىز كەلە­تىن قانداي بەلەس بار؟

كۇلاش اپاي: دانا قازاقتىڭ جۇبايلارعا ارنالعان ەڭ جاقسى باتاسى – «قوساعىڭمەن قوسا اعار!». ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا ءومىردىڭ اششىسىن دا, تۇششىسىن دا كوردىك. قۋانعاندا دا, مۇڭاي­عاندا دا بىرگە بولدىق. ءومىر­دىڭ ارتقان جۇگىن ەكەۋ بولىپ كو­تەرگەن وڭاي ەمەس پە؟! جاق­­سىلىقتارىڭا قۋاناتىن ادا­مىڭنىڭ جانىڭدا بولعانى, سۇيگەنىڭمەن قول ۇستاسىپ ءبىر جۇرگەنىڭ – ءومىردىڭ ۇلى قۋانىشى. ءبىزدىڭ ارماندارىمىز ءوزىمىزدىڭ جاسىمىز بەن مۇمكىندىگىمىزگە سايكەس. بالالاردىڭ, نەمەرە-شوبەرەلەردىڭ قىزىعىن كورۋ, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارايلى تاڭدارىنا كۋا بولۋ, جاڭا كىتاپتار شىعارۋ.

قايىربەك اعا: بۇل كۇندەرى كۇلاش ەكەۋمىز دە جەتپىس جاستان اسىپ بارامىز. ءاربىر تاڭدى امان-ەسەن كورگەنىمىز ءۇشىن اللاعا شۇكىر ايتامىز. ءومىر كۇلە قاراعانعا كۇن عوي. كۇندى كۇن سايىن كورىپ, جۇرە تۇرعىمىز كەلەدى. الايدا, قازىنا بوپ قارتايۋ بار دا, قازىمىر بوپ قارتايۋ بار. بۇگىندە ءبىز ءۇشىن ەڭ ۇلكەن بەلەس – ۇرپاققا ۇلاعات سىيلار قازىنالى قاريا بولىپ قارتايۋ.

اڭگىمەلەسكەن

ايجامال كوپەەۆا