ىقپالدى ەلدەر باسەكەلەستىگى ارتا تۇسەدى

­بى­ر­ىن­شىدەن, ءار سەگىز-ون جىل­د­ا داع­دارىستى باسىنان وتكىزەتىن الەم­دىك ەكونو­ميكا قي­ىن­دىق­تار­عا قا­را­ماس­تان وسەدى. جۋىردا سا­لىق رەفورما­سى تۋرالى زاڭ قا­بىل­داعان اقش ەكونوميكاسى دا نىعايادى. قىتاي ءۇشىن ەكو­­نوميكالىق رەفورمالاردى جۇر­گىزۋدىڭ ماڭىزى ارتىپ, سىرتقى قا­­رىز كۇن تارتىبىندە بولادى. مۇ­ناي باعاسىنىڭ ورتاشا قۇنى 57 اقش دوللارى كولەمىندە تۇراق­تاپ, جىلدىڭ العاشقى التى ايى ءۇشىن وسپەۋى مۇمكىن.

ەۋروپادا ۇلىبريتانيا Brexit شەڭبەرىندە ەۋروپادان بولەكتەنۋ جولىندا كەلى­­سسوز­دەر وتكىزۋمەن بولسا, گەر­مانيا ەكونوميكاسى ەداۋىر نى­عاي­ىپ, فرانتسيانىڭ حا­لىق­ارالىق سايا­سات­تاعى, اسى­رەسە افريكا مەن تاياۋ شى­­عىس­­تاعى ءرولى ارتا تۇسە­دى. يتا­ليادا ساي­لاۋ بو­لاتىن­دىق­تان, ەكونوميكاعا از كوڭىل بو­لىنەدى. جالپى, الەمدە برا­زي­ليا, مەكسيكا, ءۇندىستان, رەسەي, يتاليا, اقش سياقتى ءىرى مەملەكەتتەر, سونداي-اق مىسىر, ليۆان, يراك, ليۆيا ەل­دەرى پرە­زيدەنتتىك, پار­لا­مەنت­تىك نەمەسە جەر­گىلىكتى ساي­لاۋ­لار وتكىزۋگە دايىندا­لا­دى. سايلاۋلار اتالعان ەلدەردى ىش­­كى ما­سەلەلەرگە كۇش-جىگەر جۇ­م­ساۋعا يتەر­مە­لەيدى.

ءۇندىستان ۇلىبريتانيا مەن فران­تسيا ەكونوميكالارىن ىعىستىرىپ, الەم­­نىڭ ەڭ ءىرى بەسىنشى ەكونوميكاسىنا اي­نا­لادى.

2018 جىلى د.ترامپ, ر.ەردوعان, ۆ.پۋتين سياقتى سايا­سي كوشباسشىلاردىڭ ىقپالى ازاي­مايدى. ونىڭ سەبەبى, قار­جى داعدارىسىنىڭ اسەرلەرى مەن جىل­دام وزگەرىستەرگە جاۋاپ بەرەتىن سايا­ساتتىڭ بولماۋىن­دا جاتىر. جالپى, الەم­دە پو­پۋليستىك ۇلتشىلدىقتىڭ كۇ­­شە­يۋىمەن ەرەجەلەرگە ارقا سۇيە­گەن اشىق ليبەراليزمنىڭ  ىق­پالىنا قاۋىپ تونەدى.

ترامپ وقشاۋلانۋ (يزولياتسيونيزم) جانە قورعاۋ (پروتەكتسيونيزم) ساياساتىنىڭ الەمدەگى كوشباسشىسىنا اينالسا, ماكرون ەۋروپا وداعى مەن جاھاندانۋ ۇردىستەرىن قولداۋشىلاردىڭ باسىندا تۇر. 2018 جىلى بۇل ەكى نەگىزگى با­عىتتى ۇستاناتىن ەلدەر سايا­سا­تىندا قايشىلىق پەن باسە­كە­لەستىك بولادى.

دەگەنمەن, جۋىردا قا­بىل­دانعان ۇلتتىق قاۋىپ­سىز­دىك ستراتە­گياسىنا ساي­كەس اقش الەم­دەگى ەكونوميكالىق جا­نە اس­كەري ىقپال ءۇشىن وزگە كۇ­­ش- تەر­مەن كۇرەسۋگە دايىن ەكە­نىن ءبىلدىرىپ, رەسەي مەن قى­تاي­دى باسەكەلەس ەلدەر رە­تىندە اتاۋى زاڭدى. اقش پەن قىتاي ارا­سىن­داعى كەلىسسوزدەرگە بايلا­نىستى سول­تۇستىك كورەيا­دا قا­لىپتاسقان ستاتۋس-كۆو وز­گە­رىپ, اقش پەن رەسەي كەلىسىمى شەڭ­بەرىندە تاياۋ شىعىستا بەلگىلى دەڭ­گەيدە قا­داعالاۋعا بولاتىن شارتتى تۇ­راق­­­تى­لىققا باعىتتالعان جاڭا تەپە-تەڭدىك ورناۋى مۇمكىن.

تاياۋ شىعىس

2018 جىلى تاياۋ شىعىس پەن يزرايل الەمدىك ساياساتتىڭ نازارىندا بولادى. اقش ايماقتىق ستراتەگياسى اياسىندا يراندى ديپلوماتيالىق جا­عىنان تەجەۋدى جالعاس­تى­­رادى. يراكتا اقش, سيريا­دا رەسەي­دىڭ ىقپالى ساقتالادى دەپ بولجاۋعا بولادى.  پالەس­تي­نا ماسەلەسى قايتادان الدىڭعى قا­تار­داعى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالىپ, اراب ەلدەرى اقش-تىڭ يرانعا قاتىستى سايا­ساتىنا بايلانىستى پراگماتيزمدى باس­شىلىققا العان ساۋد ارابياسى, مىسىر, ءباا جانە كاتار, ليۆان, حاماس ۇي­ىمى سياقتى ەكى توپقا ءبولىنۋى مۇمكىن. اي­ماقتا يران­نىڭ يدە­ولوگيالىق جا­نە مىسىردىڭ ديپ­لوماتيالىق بەل­سەندىلىگى ار­تا تۇسەدى. قىتاي تاياۋ شى­عىس ماسەلەسىنە اسىقپاي ارالا­سۋ سايا­سا­تىن جۇرگىزە بەرەدى. پار­سى شىعاناعىنداعى شيە­لە­­نىس ءباا توڭىرەگىنە ويىسىپ, كاتار داع­دا­رىسى كۇر­دە­لە­نۋى ىقتيمال.

سيريا­دا­عى كۇردتەر اقش قول­داۋ­ى­مەن ەلدىڭ ساياسي كەلەشەگىنە قا­تىستى جە­نەۆا كەزدەسۋلەرىنە قا­تىسۋى مۇم­كىن. كۇر­دتەردىڭ اي­ماق­تاعى اقش-تىڭ ىق­پالىن ساق­تاۋ ءۇشىن ماڭىزى تومەن­دە­مەيدى. سوچي كەزدەسۋلەرى ءسات­­سىز اياقتالۋ ىقتيمالدىعى جو­­عارى بولعاندىقتان, استانا بەي­بىت كەزدەسۋلەرىن جوعا­رى ديپ­لوماتيالىق دەڭ­گەي­دە جال­عاس­تىرۋ تۋرالى حالىق­ارا­لىق ۇسى­نىس ءتۇسۋى ىقتيمال دەپ ويلايمىز.

ساراپشىلار رەسەيدىڭ سيرياداعى ساياسي جانە ەكو­نو­ميكالىق جاع­داي­لار­دى قال­پىنا كەل­تىرۋ ما­سە­لەسىندە, اق­پارات كوز­دە­رىن­دە اي­تىل­عان­داي, ۇلكەن ىل­گە­رى­لەۋشىلىككە قول جەت­كىزبەۋى مۇمكىندىگىن ايتادى. سونىمەن قاتار, سيريا ما­سە­لە­سىنىڭ ساياسي اس­پەك­تىلە­رى­نە بايلانىس­تى وپپو­زي­تسيا­نى قول­دايتىن كۇش­­تەر­دىڭ پاي­­­دا­سى­نا بەلگىلى دەڭ­گەي­دە شە­گى­نىس جا­ساۋى مۇمكىندىگى دە بولجانۋدا.

جانات مومىنقۇلوۆ, ساراپشى