يسلانديا جاستاردىڭ ءتىلىن قالاي تاپتى؟

ادام دامۋ يندەكسى (ادي) بويىنشا, حالقىنىڭ سانى از, قازبا بايلىعى شەكتەۋلى يس­لانديا دۇنيە جۇزىندەگى ال­دىڭعى قاتارلى مەملەكەت سانالادى. ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتى ەكىنشى مىڭجىلدىقتان باس­تاپ تەز وركەندەگەن-ءدى. الاي­دا 2008-2011 جىلدار ارا­لى­عىنداعى داعدارىس حالىق­تىڭ تۇرمىسىنا اۋىر سوقتى. قيىندىققا قابىرعاسى قايىس­پايتىن يسلانديالىقتار تو­قى­راۋدان توسىلىپ قالعان جوق. سونىڭ ناتيجەسىندە 2013 جىل­دان باستاپ ەل ەكونوميكاسى قايتا جاندانىپ كەلەدى. حا­لىقارالىق قارجى قورىنىڭ ما­لىمەتىنە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭ­دا يسلانديا جان باسىنا شاق­قانداعى ىشكى جالپى ءونىم بويىنشا 6-ساتىدا تۇر (59 مىڭ دوللار). ساتىپ الۋ قابىلەتى جو­نىنەن دە ارال تۇرعىندارى كوپ ەلدەن كوش ىلگەرى. ەلدەگى ين­فلياتسيا دەڭگەيى 1,8 پايىز مولشەرىندە. بۇل – باسقا مەملەكەتتەرمەن سالىستىرعاندا اناعۇرلىم تومەن. 

ايتسە دە, يسلاندياداعى جاع­داي­دىڭ ءبارى كەرەمەت ەمەس. ەلدەگى نەگىزگى سالا قىزمەت كور­سەتۋگە باعىتتالعاندىقتان, الەم­دىك داعدارىس سەكىلدى توسىن­نان كەلگەن توقىراۋلار يسلان­ديانىڭ الەۋەتىن شايقالتىپ كەتتى. سوندىقتان ەل پرە­زيدەنتى گۆيۋدني يوۋحاننەسسون باس­تاعان بيلىك وكىلدەرى ەكونوميكانى ءارتاراپ­تاندىرۋ ماقساتىندا شارالار قابىل­داپ جاتىر. پوليار شۇعىلاسىن كورۋگە اعىلاتىن تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتۋدەن بولەك, اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەرەكشە دەن قويىلىپ كەلەدى. 

حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاق­سارتۋ ماقساتىندا دا يسلانديا بيلىگى بىرقاتار جۇمىستار ات­قاردى. ماسەلەن, 20 جىلداي بۇ­رىن جاسوسپىرىمدەردىڭ 42 پايىزى الكوگولدى ىشىمدىك ءىشىپ, 17 پايىزى ەسىرتكى قولدانعان ەكەن. كەيىنگى جىلدارى ءازازىلدىڭ شىرماۋىنا تۇسكەندەردىڭ سا­نى اتقارىلعان يگى ىستەردىڭ ار­قاسىندا 5 پايىزعا دەيىن تو­مەندەگەن. قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە يسلانديانىڭ مۇنداي نا­تي­جەگە قول جەتكىزۋىنىڭ سىرى نەدە؟ ەسىرتكىمەن كۇرەستەگى يسلان­ديالىق مو­دەل­دىڭ قانداي ەرەكشەلىگى بار؟

BBC ارناسى يسلان­ديا­داعى «جاسوس­پىرىمدەر رەۆو­ليۋ­­تسياسىنىڭ» سەبەبىن بىلاي تۇسىن­دىرەدى. بىرىنشىدەن, ەلدە جاس بۋىن ءۇشىن كومەندانتتىق ۋاقىت بەلگى­لەنگەن. سوعان سايكەس 16 جاس­قا تول­ماعان بالالاردىڭ كەشكى ساعات 10-نان كەيىن سىرتتا جال­عىز سەرۋەندەۋىنە تىيىم سا­لىنعان. بۇل زاڭنىڭ ساقتا­لۋىنا قۇقىق قورعاۋ قىزمەت­كەر­لەرى عانا ەمەس, اتا-انالار دا مۇددەلى. سوندىقتان اتا-انا­لاردان قۇرالعان توپ كۇندە كەش­كىسىن كوشەلەردى ارالاپ, كومەن­دانتتىق ۋاقىتتىڭ ساقتالۋىن باقىلايدى. 

ەكىنشىدەن, اتا-انالار بالالار الدىن­داعى مىندەتىن ادال اتقارادى. ماسە­لەن, ولار ۇرپاعىنىڭ ارەكەتىنە جاۋاپ بەرۋ مىندەتىن موينىنا الىپ, ارنايى ەرەجەگە قول قويادى. وندا اتا-انالاردىڭ بالالارعا الكوگولدى ىشىمدىك ىشكىزبەۋى سەكىلدى مىندەتتەر ناقتى كورسەتىلگەن. BBC-گە سۇحبات بەرگەن ەيدار جانە الەكساندرا ەسىمدى اتا-انانىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي شارالار وتباسى مۇشەلەرىنىڭ كەشكى ۋاقىتىن بىرگە وتكىزۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. «بۇرىن بىزدە ءبارى ەركىن بولاتىن. الايدا ادامدار ونىڭ قاۋىپ-قاتەرىن سەزىنگەن جوق. ەسەسىنە قازىر حالىقتىڭ ساناسى جاقسى جاققا وزگەردى», دەيدى ەيدار. 

ۇشىنشىدەن, ەلدە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان ءتۇرلى سپورتتىق جانە كوڭىل كوتەرەتىن شارالار كوپ. BBC ارناسى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, مەكتەپتەن كەيىنگى ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋ ءۇشىن جىل سايىن ءار بالاعا قۇنى 500 دوللار كولەمىندەگى تالون بەرىلەدى. مۇنداي ارەكەتتىڭ تيىمدىلىگىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر. بۇگىندە يسلانديالىق سپورتشىلاردىڭ جەتىستىگى الەم تاڭعالارلىق. ماسەلەن, تاياۋ­دا فۋتبولدان يسلانديا قۇراما كومان­داسى ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت الەم چەمپيوناتىنا جولداما الدى. يسلان­ديالىق ورەندەردىڭ بۇل ەرلىگى ەل  تاري­حىندا التىن ارىپپەن جازىلاتىنى انىق. ويتكەنى بۇعان دەيىن حالقىنىڭ سانى ءبىر ميلليوننان از بىردە-ءبىر مەملەكەت فۋتبولدان تورتجىلدىقتىڭ ءدۇبىرلى باسەكەسىنە قاتىسقان ەمەس. 

ءبىر جىل بۇرىن يسلانديا فۋتبولشىلارى تاعى ءبىر شىڭدى باعىندىردى. ولار فرانتسيادا وتكەن ەۋروپا چەمپيوناتىنا تۇڭعىش رەت جولداما الىپ, بايراق­تى باسەكەدە اتوي سالدى. داڭقتى ەيدۋر گۋدون­سەننىڭ ءىزباسارلارى شيرەك فينالعا دەيىن سۇرىنبەي جەتىپ, الاڭ يەلەرىنە عانا ەسە جىبەرگەن بولاتىن. ايتپاقشى, ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ ىرىكتەۋ كەزەڭىندە قازاقستان وسى يسلان­ديامەن ءبىر توپقا ءتۇسىپ, ءبىزدىڭ فۋتبول­شى­لار استانادا 0:3 ەسەبىمەن ەسە جىبەرىپ, رەيكياۆيكتەگى ماتچ­تا تەڭ تارقاسقان.

تورتىنشىدەن, جاستاردىڭ جاعدايى عالىمداردىڭ زەرتتەۋ وبەكتىسىنە اينال­عان. جىل سايىن ءاربىر ءجاسوسپىرىم ساۋالناما تولتىرىپ, وزىنە ۇنايتىن نەمەسە كوڭىلىنەن شىقپايتىن ماسەلەلەردى اشىپ ايتادى. وسى ساۋالنامانىڭ ناتيجەسىنە قاراپ ءار ايماق وزدەرىنە لايىق جۇمىس جوسپارىن بەكىتەدى.  بەسىنشىدەن, بالالار مەن جاسوسپىرىم­دەردىڭ جاع­­دايىن جاقسارتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. جىلىنا جاستارعا ارنال­عان ۇيىرمەلەردى قارجى­لاندىرۋ ءۇشىن 100 ميلليون دوللار قاراجات جۇمسالادى ەكەن. بۇگىندە بولا­شاق ۇرپاققا سالىنعان ينۆەستيتسيا وڭ ناتيجە كورسەتتى.

بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى ەسىرتكى مەن الكوگولدى ونىمنەن الشاق ۇستاۋعا ارنالعان يسلانديالىق جۇيە ومىرشەڭدىگىن كورسەتىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا ولاردىڭ تا­جىريبەسىن ەۋروپانىڭ 35 قالاسى وزدەرىندە سىناپ كورۋگە بەل شەشە كىرىسىپ كەتتى.

اباي اسانكەلدى ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان