اقان سەرىنىڭ دومبىراسى – مۇراجاي سورەسىندە

ءان ونەرى شىرقاۋ شەگىنە جەتىپ, قازاق مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ «التىن عاسىرى» اتالعان حIح عاسىرداعى سال-سەرىلىك مەكتەپتىڭ كورنەكتى وكىلى اقان سەرىنىڭ دومبىراسى الماتى تورىندەگى مۇراجايدان ورىن الدى. ءبىرجان سال, ۇكىلى ىبىراي, بالۋان شولاق, ءمادي, ەستاي سىندى سال-سەرىلىك ءداستۇردى قالىپتاستىرعان ءىرى تۇلعالاردىڭ ءبىرى اقان سەرى قورامسا ۇلى ۇستاعان 150 جىلدىق تاريحى بار قارا دومبىرانىڭ عاسىر اسىپ مۇراجاي قورىنداعى قاستەرلى جادىگەرگە اينالۋى بۇكىل قازاق مادەنيەتىنىڭ جەتىستىگى بولىپ قابىلداندى. سانالى عۇمىرىن اقان سەرىنىڭ مۇراسى مەن شىعارماشىلىعىن تۇبەگەيلى زەرتتەۋگە ارناپ, سوڭىنا اقتاڭگەر ءانشى تۋرالى تۋرالى عاجايىپ رومان جازىپ قالدىرعان بەلگىلى جازۋشى ساكەن ءجۇنىسوۆتىڭ ۇيىندە ساقتالىپ كەلگەن دومبىرانى مۇراجايعا ونىڭ ۇرپاقتارى اكەلىپ تاپسىردى. قىمبات مۇرانى سۇيىنشىلەپ, سالتاناتتى كەشتى جۇرگىزگەن بەلگىلى كۇيشى مۇرات ابۋعازى دومبىرا تاريحىنا از-كەم توقتالىپ, دومبىرانى ساكەن اعامىز «اقان سەرى – اقتوقتىنى» جازۋ ءۇشىن كوكشە جەرىنە ىزدەنىسپەن بارعان ساپارىنىڭ بىرىندە وعان ءانشىنىڭ ءوز ۇرپاقتارى اماناتتاعانىن جەتكىزدى. 

قازاقتىڭ ءان ونەرىندە قايتالانباس دارا تۇلعاعا اينالعان اقان سەرىنىڭ بۇگىنگە دەيىن جەتكەن مول مۇراسى – بۇگىنگى ءداستۇرلى انشىلەرىمىزدىڭ قورجىنىنداعى قىمبات قازىنا. ونىڭ اندەرى قازىرگى ءداستۇرلى ءان ونەرىندە ەرەكشە قۇبىلىس بولىپ وتىر. اقاننىڭ اندەرى ارقا مەكتەبىنىڭ ۇلگىسىندە ايتاتىن انشىلەردىڭ عانا ەمەس, ساحنا سانىنە اينالعان بۇگىنگى كۇمىس كومەي, جەز تاڭداي مايتالمانداردىڭ دەرلىگىنىڭ رەپەرتۋارىنان بەرىك ورىن العان. وسى كەشتە اقاننىڭ سىرلى سازعا تولى, ەل ىشىنە كەڭ تاراعان شوقتىعى بيىك اندەرىن ءداستۇرلى ءاننىڭ دۇلدۇلدەرى بىرىنەن سوڭ ءبىرى تامىلجىتا ورىندادى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى رامازان ستامعازيەۆ «شامشىقاماردى», گۇلسىم ارىسباەۆا «اقتوقتىنىڭ اۋجارىن», جولامان قۇجيمانوۆ «ىڭكار-ايدى», ايدانا اسانباەۆا «ماقپالدى», تالعات ابۋعازى «بالقاديشانى», تىلەۋلەس قۇرمانعاليەۆ «قۇلاگەردى», قۇرالاي شاياحمەتوۆا «مايداقوڭىردى», سايات نۇرعازين «كوككوبەلەكتى», امانگەلدى كۇزەۋباي «شىرماۋىقتى» اسقاق ۇنمەن اۋەلەتە شىرقاعاندا, كەۋدەدە تىنشىپ جاتقان رۋح شىمىرلاپ, اسقاق سەزىممەن اتويلادى. ال كەزەك اقان سەرىنىڭ دومبىراسىمەن ءان سالۋعا كەلگەندە, كەشەگى سال-سەرىلىك مەكتەپتىڭ جۇرناعى رەتىندە ەل ريزالىعىنا بولەنىپ جۇرگەن ەرلان تولەۋتاي تولقىپ تۇرىپ شىرقاعان «التىباسار» ءانى اقان زامانىنىڭ كۇمبىرىن قۇلاققا جەتكىزگەندەي تىڭداۋشىسىن ءتىپتى ارقالاندىرىپ جىبەردى.

ءداستۇرلى مۋزىكا ونەرى سالتانات قۇرعان كەشتىڭ قوناعى بولعان الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك دومبىرانى مۇراجايعا تابىستاي تۇرىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى ارقىلى حالىق مادەنيەتى مەن ۇلتتىق كودتى ساقتاۋعا ۇلكەن ءمان بەرىپ وتىرعانىن,  ال بۇل ەلىمىزدىڭ  مادەني جەتىستىكتەرىن بۇكىل الەمگە پاش ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

كەش ءبىتتى, كوپشىلىك تارقاپ جاتىر. «ناعىز رۋحاني جاڭعىرۋ دەگەن, مىنە, وسىنداي بولادى!» دەگەن داۋىسقا جالت قارادىق. جىگەرلەنىپ, جەلپىنىپ بارا جاتقان قاراپايىم كورەرمەن ەكەن. رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ نە ەكەنىن, رۋحتىڭ قانداي بولاتىنىن وعان اقان كەلىپ ۇعىندىرعانداي...

ايگۇل احانبايقىزى,

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى