اتىراۋ قالاسىنان شىققان ءبىر توپ تاريحشى, جۋرناليستەر الاش قوزعالىسىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي تاريحي جەرلەردى ارالاپ ساپارعا شىقتى. ەكسپەديتسيا قۇرامىندا تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اققالي احمەت, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قىلىشباي سۇندەت ۇلى, قىزىلقوعا اۋداندىق «قىزىلقوعا» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى باۋىرجان سيسەنوۆ, «اق جول» قدپ اتىراۋ وبلىستىق فيليالىنىڭ ساياسي جەتەكشىسى ءابىلحان تولەۋىشوۆ بار. تاريحي ساپاردى ۇيىمداستىرعان - «اقجول» قدپ اتىراۋ وبلىستىق فيليالى.
«اق جول» پارتياسى اتىراۋ وبلىستىق فيليالى ساياسي جەتەكشىسى ءابىلحان تولەۋىشوۆتىڭ ايتۋىنشا «اق جول» پارتياسى ءوزىن الاشوردا پارتياسىنىڭ ءىزباسارى سانايدى. سوندىقتان اتىراۋ وبلىسىنىڭ قىزىلقوعا, اقتوبە وبلىسىنىڭ ويىل, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قاراتوبە, جىمپيتى اۋداندارىن ارالاپ, تاريحي ورىندارعا ءتاۋ ەتۋدەگى ماقسات – الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ءىزى قالعان تاريحي جەرلەردى كوزىمەن كورىپ, مۇرالارىن ىزدەستىرۋ ەكەن.
ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى اۋەلى قىزىلقوعاداعى «حالەلدىڭ ستاۆكاسى» دەپ اتالاتىن تاريحي مەكەنگە ات باسىن تىرەگەن. قىزىلقوعا ءوڭىرى – حالەل دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ تۋعان جەرى, باتىس الاشوردا وكىمەتىنىڭ سوڭعى ءماجىلىسى ءوتىپ, بولشەۆيكتەرگە بيلىكتى تاپسىرعان نۇكتەسى. ودان كەيىنگى ويىل قالاسى – باتىس الاشوردا وكىمەتىنىڭ ءۇنى – «ەركىن قازاق» گازەتى شىققان, الاشتىڭ تۇڭعىش كاسىبي اسكەري قىزمەتكەرلەرىن دايارلايتىن يۋنكەرلەر مەكتەبى اشىلعان مەكەن. ال قاراتوبە – باتىس الاشتىڭ سيەزى وتكەن توپىراق. جىمپيتى – باتىس الاشوردانىڭ استاناسى, تالاي تاريحي وقيعالاردىڭ كىندىگى بولعان ءوڭىر. مىنە, ءۇش كۇن ىشىندە وسىنداي جەرلەردى ارالاپ شىققان ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى جىمپيتى سەلوسىندا ساپار اسەرىمەن ءبولىستى.
ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى الدىمەن جىمپيتىداعى الاش ساياباعىنا ات باسىن تىرەپ, ونداعى الاش قايراتكەرلەرىنە ارنالعان ەسكەرتكىشتى كورىپ, گۇل شوقتارىن قويدى. سىرىم دات ۇلى اتىنداعى تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىن تاماشالاپ, مۇراجايداعى «ازاتتىقتى اڭساعان الاش ازاماتتارى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ماجىلىسىنە قاتىستى.
سىرىم اۋدانى بيىلعى الاش تويىن بارىنشا ماعىنالى دا ءماندى ەتىپ ۇيىمداستىرىپ, تىزبەكتى شارالار وتكىزۋدە. عالىمدار مەن جۋرناليستەردەن تۇراتىن توپ جىمپيتىدان سەمەيگە جانە جىمپيتىدان ماسكەۋگە, جاھانشا دوسمۇحامەد ۇلى جەرلەنگەن بۋتوۆو زيراتىنا بارىپ قايتتى.
سىرىم دات ۇلى اتىنداعى تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايناگۇل ماعاۋياقىزىنىڭ ايتۋىنشا, بۋتوۆو پوليگونىندا 20761 ادام 13 شۇڭقىردىڭ ىشىنە كومىلىپتى. سول شۇڭقىرلاردىڭ بىرىندە جاھانشا جەرلەنگەن. ول 1938 جىلدىڭ 3 تامىزىندا 120 اداممەن بىرگە اتىلعان. جىمپيتىلىقتار سول ساپارىندا الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحاننىڭ دون زيراتىنداعى زيراتىنا دا زيارات ەتتى.
- الاشوردا قازاقتىڭ بىرتۇتاستىعىن كورسەتتى. ءبىز ءالى الاشوردا ۇكىمەتى تۋرالى تولىققاندى زەرتتەپ بىتكەن جوقپىز. ءبىر عاسىرلىق تاريحى بار الاش ۇكىمەتى ءالى دە ىزدەستىرۋدى, زەرتتەپ-زەردەلەۋدى قاجەت ەتەدى»,- دەيدى تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اققالي احمەت.
بەلگىلى ءباسپاسوز زەرتتەۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قىلىشباي سۇندەت ۇلى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ شىعارعان گازەتتەرىنىڭ تاريحى تۋرالى سىر شەرتتى. «ەركىن قازاق» اتتى گازەتتىڭ ءبىر عانا سانى شىعىپتى. مۇندا احمەتقالي مامىت ۇلىنىڭ ولەڭى, حالەل دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ ماقالاسى جاريالانىپتى.
اتىراۋلىق ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى سىرىم دات ۇلى اتىنداعى تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە, اۋداندىق كىتاپحاناعا ەستەلىك كىتاپتار سىيعا تارتتى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى
باتىس قازاقستان
سۋرەتتى تۇسىرگەن شىنار مولدانيازوۆا