سولتۇستىك كورەيانىڭ قيتۇرقى ارەكەتى تۋرالى اقپاراتتى ەڭ اۋەلى جاپونيا مينيسترلەر كابينەتىنىڭ باس حاتشىسى يوسيحيدە سۋگا حابارلاعان بولاتىن. «بۇل ۇشاقتار مەن كەمەلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەتىن وتە زياندى ارەكەت جانە بۇۇ قاۋىپسىزدىك قارارىن ورەسكەل بۇزۋ. ءبىز سولتۇستىك كورەيا تاراپىنان جاسالعان مۇنداي باسسىزدىققا جول بەرە المايمىز» – دەدى يوسيحيدە سۋگا ءوز مالىمدەمەسىندە.
«ريا نوۆوستي» سايتىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, رەسەي قورعانىس مينيسترلىگى كورەي تۇبەگىنەن ۇشىرىلعان زىمىراننىڭ باعىتىن باقىلاعان. بۇل جولعى بالليستيكالىق راكەتا 681 مەتر بيىككە كوتەرىلىپ, 732 كيلومەتر ۇشىپ ءوتىپ, جاپونيا تەڭىزىنە قۇلادى. كحدر-ءدىڭ بۇل قادامى كورشى مەملەكەتتەردى عانا ەمەس, بۇكىل الەمدى اياعىنان تىك تۇرعىزدى. ويتكەنى, قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق زىمىراندى ءساتتى سىناقتان وتكىزۋ – دوڭگەلەنگەن دۇنيەنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىن بومبالاۋعا سولتۇستىك كورەيا وقتۇمسىقتارىنىڭ مۇمكىندىگى بار دەگەن ءسوز.
CNN تاراتقان اقپارات بويىنشا, سولتۇستىك كورەيا باسشىسى بۇكىل اقش تەرريتورياسى نىسانادا تۇرعانىن ايتىپ ءدوڭ ايبات كورسەتكەن. «قارۋ-جاراق مامانىنىڭ ايتۋىنشا, بالليستيكالىق زىمىران كولبەۋ تراەكتوريادا ۇشىرىلسا, اقش-تىڭ ماڭىزدى ءارى ۇلكەن قالالارىنا قاۋىپ توندىرەدى. لوس-اندجەلەس, دەنۆەر جانە چيكاگو نىساناعا ىلىككەن, ءتىپتى وقتۇمسىقتار نيۋ-يورك پەن بوستونعا دا جەتۋى مۇمكىن. عىلىمدار ۇيىمى مامانى دەۆيد رايتتىڭ پىكىرىنشە, بالليستيكالىق زىمىران قانشالىقتى اۋىر وقتۇمسىقتى كوتەرە الاتىنىن ناقتى ايتۋ ازىرگە قيىن. وقتۇمسىق اۋىرلاعان سايىن ۇشۋ قاشىقتىعى ازايادى. ەگەر سولتۇستىك كورەيانىڭ مالىمدەگەنى راس بولسا, پحەنياننىڭ بالليستيكالىق باعدارلاماسىنىڭ قارىمى ويلاعاننان اسىپ تۇسەدى», – دەپ حابارلايدى CNN ارناسى.
بۇگىندە الەم باسشىلارى سولتۇستىك كورەيانىڭ ارەكەتىن ايىپتاپ, وعان قارسى ارەكەت ەتۋگە شاقىرىپ وتىر. رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي ريابكوۆ كورەيا تۇبەگىندەگى يادرولىق ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا اقش-پەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. ء«بىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە بىرلەسە, ارىپتەستىك تانىتا وتىرىپ شەشىم قابىلدايتىنىمىزعا سەنىمدىمىن. ءبىز وسىعان قاتىستى ۆاشينگتونمەن ەكىجاقتى بايلانىسىمىزدى جالعاستىرا بەرەمىز. سەبەبى, بۇل وتە ماڭىزدى ماسەلە», دەدى سەرگەي ريابكوۆ ABC ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا.
اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ ءوز كەزەگىندە سولتۇستىك كورەياعا قاتىستى ماسەلەدە قىتايدىڭ قول قۋسىرىپ وتىرعانىن تاعى ايتقان. BBC اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, اق ءۇي باسشىسى تۆيتتەردەگى پاراقشاسىنا قىتايدان كوڭىلى قالعانىن جازىپتى. «قىتاي ۇكىمەتى كەڭەسشىسى ۆيكتور گاونىڭ ايتۋىنشا, ترامپتىڭ پىكىرىنىڭ پايداسى جوق, سونداي-اق, اقش «ەركە بالا» سەكىلدى ارەكەت ەتىپ وتىر. سولتۇستىك كورەيامەن شەكتەسىپ جاتقان ءارى سول ەلدىڭ ەڭ ۇلكەن ەكونوميكالىق ارىپتەسى قىتاي بۇعان دەيىن دە كحدر-مەن بايلانىسىن ۇزۋگە شاقىرىلعان بولاتىن», دەيدى BBC. اقش-تىڭ بۇۇ-داعى ەلشىسى نيككي حالەي دە قىتايدى بەلسەندى ارەكەت ەتۋگە شاقىردى.
دەگەنمەن, كحدر-ءدىڭ قادامىن قىتاي دا قۇپتاعان جوق. سەنبى كۇنى تاراتقان مالىمدەمەدە ولار پحەنياندى كورەيا تۇبەگىندەگى جاعدايدى ۋشىقتىرماۋعا شاقىردى. «سولتۇستىك كورەيانىڭ بالليستيكالىق تەحنولوگيا قولدانىپ, زىمىران ۇشىرۋىنا قاتىستى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ناقتى ەرەجەلەرى بار. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى رەزوليۋتسياسىن بۇزاتىن جانە حالىقارالىق قوعامداستىققا باعىنبايتىن سولتۇستىك كورەيانىڭ ارەكەتىن قىتاي تاراپى قۇپتامايدى» – دەپ حابارلادى قىتاي سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى وكىلى گەن شۋان.
سولتۇستىك كورەيا قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق راكەتاسىن سىناقتان وتكىزگەننەن كەيىن ىلە-شالا وڭتۇستىك كورەيا مەن اقش بىرلەسە بالليستيكالىق وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىن وتكىزدى. «ريا نوۆوستي» تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, اتالعان شارا كحدر-ءدىڭ ارەكەتىنە جاۋاپ رەتىندە جاسالعان. وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىندا وڭتۇستىك كورەيا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ «حەنمۋ-2» زىمىرانى مەن اقش ارمياسىنىڭ «جەردەن جەرگە» بالليستيكالىق زىمىرانى قولدانىلعان. سونىمەن قاتار, اقش اكىمشىلىگى دە سولتۇستىك كورەياعا وزدەرىنىڭ قاراجاياۋ ەمەستىگىن كورسەتىپ, ەكى ۆ-1 بومبالاعىش ۇشاعىن كورەيا تۇبەگىنە جىبەردى. بۇدان بولەك اقش تاراپى بالليستيكالىق زىمىرانعا قارسى قورعانىس سىناعىن جاساعانىن حابارلادى. CNN ارناسىنىڭ حابارلاۋىنشا, THAAD دەپ اتالاتىن قورعانىس جۇيەسى ازىرگە قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق زىمىراندى جويىپ جىبەرۋگە قابىلەتسىز. الايدا, اتالعان قورعانىس جۇيەسى ورتا قاشىقتىقتاعى بالليستيكالىق زىمىراندارعا قارسى ءتيىمدى قولدانىلادى.
The Guardian گازەتى كحدر-ءدىڭ كەزەكتى مارتە بالليستيكالىق راكەتا ۇشىرۋى اق ءۇي باسشىسى دونالد ترامپتىڭ سىنعا تۇسەتىن كەزى كەلگەنىن كورسەتەدى دەپ ەسەپتەيدى. اتالعان باسىلىم تاراتقان اقپاراتقا سۇيەنسەك, وقتۇمسىقتار نيۋ-يورككە دەيىن جەتۋى ىقتيمال: «سولتۇستىك كورەيا اقپارات اگەنتتىگى بالليستيكالىق زىمىراننىڭ ۇشىرىلۋى اقش-قا «قاتاڭ ەسكەرتۋ» دەپ جازادى. وندا قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق زىمىران 47 مينۋت 12 سەكۋند بويى ۇشىپ, 998 شاقىرىمدى باسىپ ءوتىپ, 3724,9 مەتر بيىكتىككە كوتەرىلگەن دەلىنگەن. اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ايتۋىنشا, كيم چەن ىن وسى ارەكەتى ارقىلى سوعىس قاۋپى مەن كۇشەيتىلگەن سانكتسيانى جەلەۋلەتىپ «بارابانىن ۇرعىلاپ, بايبالام سالعان» اقش-قا جاسالعان «قاتاڭ ەسكەرتۋ» ەكەنىن بىلدىرەدى».
ال سولتۇستىك كورەيانىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بالليستيكالىق زىمىراندى ءساتتى سىناقتان وتكىزۋ ەلدىڭ الەۋەتىن كورسەتەتىنىن جازادى. «حۆاسون-14» قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق زىمىراندى ەكىنشى مارتە ءساتتى سىناقتان وتكىزۋ ءبىزدىڭ پارتيا مەن حالىقتىڭ رەۆوليۋتسيالىق سەنىمىنىڭ ەرەكشە كورسەتىلىمى بولدى. سونداي-اق, امەريكالىق يمپەرياليستەر تىزەرلەپ كەلىپ كەشىرىم سۇراپ, حالقىمىزدىڭ زييان شەگۋىنە سەبەپ بولعان كورەياعا قاتىستى جاۋلىق ارەكەتى مەن ساياساتىن توقتاتپايىنشا سوققى بەرۋگە ءازىر», – دەلىنگەن «نودون سينمۋن» گازەتى تاراتقان اقپاراتتا. قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى سولتۇستىك كورەيانىڭ قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق راكەتاسىن سىناقتان وتكىزۋىن قازاقستان تاراپى دا قاتاڭ ايىپتايتىنىن مالىمدەدى. «مۇنداي ارەكەتتەر بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ رەزوليۋتسياسىن ورەسكەل بۇزىپ, الەمگە قاۋىپ ءتوندىرىپ, شىعىس ازيا مەن عالامدىق دەڭگەيدەگى جاعدايدى كۇردەلەندىرەدى. كحدر-دىڭ جاۋاپسىز ساياساتى يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋعا ارنالعان جاھاندىق ۇردىسكە كەرى اسەرىن تيگىزەدى. كحدر-ءدى ءوز حالقى مەن بۇكىل ادامزات يگىلىگى ءۇشىن يادرولىق قارۋدان باس تارتۋعا شاقىرامىز», – دەلىنگەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى تاراتقان مالىمدەمەدە.
قازاقستان تاراپى دوڭگەلەنگەن دۇنيەنىڭ تىنىشتىعى مەن ىنتىماقتاستىعىنا قاۋىپ توندىرەتىن مۇنداي قادامدى ەشقاشان قۇپتاعان ەمەس. ءتىپتى, ەلىمىز يادرولىق قارۋ قولدانۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان تۇڭعىش مەملەكەت. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە قازاقستان ايماعى يادرولىق بومبالار سىنالاتىن قاۋىپتى ايماققا اينالعان-دى. كسرو تاراعاننان كەيىن قازاقستان يادرولىق ارسەنالى بويىنشا الەمدە ءتورتىنشى ورىندا تۇرعان بولاتىن. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ناعىز بەيبىت ەل ەكەنىمىزدى الەمگە پاش ەتىپ, يادرولىق قارۋدان ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتتى. بۇل – ەلباسىنىڭ كورەگەن ساياساتىن ايعاقتايدى.
اباي اسانكەلدى ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»