تۇتىنۋشىلاردى سۋ, جىلۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەۋگە, ال وسى كوممۋنالدىق قىزمەت ءتۇرىن ءوندىرۋشىلەر مەن تاراتۋشىلاردى نورماتيۆتىك شىعىنداردى تومەندەتۋگە جانە ءوز جۇمىستارىنىڭ تيىمدىلىگى مەن سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ۇيرەتۋ باستى ماقساتىمىز بەن مىندەتىمىز, دەپ ءتۇيىندەدى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى نۇرلان الدابەرگەنوۆ ءوزىنىڭ جاقىندا بولعان اقتاۋ قالاسىنا ساپارى تۋرالى باق وكىلدەرىنە ايتقان اڭگىمەسىن.
ەلىمىزدىڭ مونوپولياعا قارسى كۇرەس اگەنتتىگىنىڭ باسشىسى مۇندا «تكش-نى تاريف ساياساتى ارقىلى مودەرنيزاتسيالاۋ» دەگەن تاقىرىپتا كەڭەس وتكىزدى. وسى كەڭەستە ادامداردى كوممۋنالدىق رەسۋرستاردى ۇقىپتىلىقپەن پايدالانۋ رۋحىندا ءتاربيەلەۋ تۋرالى عانا ءسوز بولعان جوق, سونىمەن بىرگە سالاعا قاتىستى باسقا دا ماسەلەلەر تىلگە تيەك ەتىلدى.
تۇتىنۋشىلارعا كەلەتىن بولساق, ولاردى ۇنەمشىلدىككە ۇيرەتۋدىڭ باستى ماسەلەسى كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە ەكى ساتىلى, ال كەيىننەن ءۇش ساتىلى تاريفتەر ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. ياعني, بۇل قىزمەت ءتۇرلەرىن تۇتىنۋدىڭ نورماتيۆتىك شىعىندارىن, ونىمەن قوسا بۇل شىعىنداردى تاراتۋ جۇيەلەرىنىڭ جۇكتەمەلەرى وسى كەتكەن ۋاقىتتا ءوسىرىپ جىبەرگەن تۇتىنۋشىلار ۇنەمشىلدىك جاسايتىن ازاماتتاردان ءالدەقايدا كوپ تولەم تولەيتىن بولادى. ال تابيعي مونوپوليستەر تاراپىنا تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگى (تمرا) نەگىزسىز وزدەرى كورسەتەتىن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ باعاسىن ارتتىرۋعا توسقاۋىل قويۋ بولىپ تابىلادى. نەگىزىنەن بۇل وزدەرىنىڭ ءوندىرىستى قايتا قۇرۋ جانە مودەرنيزاتسيالاۋ ءجونىندەگى باعدارلامالارىن ورىنداماعان كوممۋنالدىق مونوپوليا سۋبەكتىلەرىنە قاتىستى.
نۇرلان الدابەرگەنوۆ ءوزىنىڭ بايانداماسىندا اقتاۋ قالاسىنىڭ ءتيىستى كاسىپورىندارىندا قايتا قۇرۋ جانە مودەرنيزاتسيالاۋ باعدارلامالارى, سونىمەن بىرگە كوممۋنالدىق قىزمەت تۇرلەرىنە سارالانعان تاريفتەر ەنگىزۋ جۇمىستارى ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلۋدا, دەپ اتاپ كورسەتتى. ماسەلەن, اقتاۋ قالاسىندا بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى وسىنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 21 ميلليون تەڭگەدەن استام ەلەكتر ەنەرگياسى, 8 ميلليون تەڭگەگە جۋىق نەمەسە 50 مىڭ تەكشە مەتر سۋ ءۇنەمدەلگەن. سۋ ۇنەمدەۋ ماڭعىستاۋ ءوڭىرى ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلە بولىپ تابىلادى. سەبەبى, مۇندا سۋدىڭ ءتاريفى جوعارى, ءاربىر تەكشە مەترى 190 تەڭگەگە جەتەدى. قازىردىڭ وزىندە ەكى ساتىلى تاريف ەنگىزۋ ناتيجەسىندە ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەۋ تيىمدىلىگى ەلىمىز بويىنشا 2 ميلليارد تەڭگەدەن استى. بولاشاقتا ءۇش ساتىلى تاريفكە كوشۋ جوسپارلانۋدا. تمرا باسشىسى اسىرەسە «ماڭعىستاۋ ەلەكتر جەلىلەرى بويىنشا تاراتۋشى كومپانياسى» اق-نىڭ جۇمىسىنا جوعارى باعا بەردى. جىلدان جىلعا بۇل كاسىپورىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق شىعىندارىن ازايتىپ, ءوزىنىڭ ەنەرگەتيكالىق قۋاتىن جانە جۇمىس سەنىمدىلىگىن ارتتىرىپ كەلەدى.
ەگەر 2006 جىلى نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق شىعىندار 9,52 پايىز بولسا, 2010 جىلى ول 8,4 پايىزعا تومەندەتىلدى. بۇگىندە «ماڭعىستاۋ ەلەكتر جەلىلەرى بويىنشا تاراتۋشى كومپانياسى» اق-نىڭ تاراتۋ جەلىلەرىندەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ شىعىنى ەلىمىزدەگى اقمولا ەلەكتر جەلىلەرى بويىنشا تاراتۋشى كومپانياسىنان باسقا 14 ەنەرگەتيكالىق كومپانيانىڭ ىشىندە ەڭ تومەن بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, «ماڭعىستاۋ ەلەكتر جەلىلەرى بويىنشا تاراتۋشى كومپانياسى» اق-نىڭ تاريفتارى ەلىمىزدەگى ەڭ تومەن تاريفتەرىنىڭ بىرىنەن سانالادى. ودان تەك شىعىس قازاقستان جانە جەزقازعان ەلەكتر جەلىلەرى بويىنشا تاراتۋشى كومپانيالارى تيىسىنشە 3,85 پايىز تومەن.
«ماڭعىستاۋ ەلەكتر جەلىلەرى بويىنشا تاراتۋشى كومپانياسى» اق جۇمىس ىستەپ تۇرعان قوسالقى ستانسالاردى قايتا قۇرۋ جانە جاڭا ستانسالار سالۋ جونىندەگى باعدارلامانى ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋدا. 2005 جىلدان 2010 جىلعا دەيىن بۇل وڭىردە 9 ەنەرگەتيكالىق نىسان سالىندى جانە قايتا قۇرىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە كومپانيانىڭ ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ قۋاتى ءوسىپ, 395,5 مۆا جەتتى. بۇل جەردە ەرەكشە اتاپ كورسەتەتىن ماڭىزدى ماسەلە, بۇل باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كومپانيا ءوز قارجىلارى ارقىلى ينۆەستيتسيا سالىپ كەلدى جانە بۇل ءۇردىستى ودان ءارى جالعاستىرۋدا.
نۇرلان الدابەرگەنوۆ ءوز ءسوزىندە ءتاريفتى ءوسىرۋدى جاقتامايتىندىعىن ايتا كەلىپ, بۇل ماسەلەدە وبەكتيۆتى ەكونوميكالىق فاكتورلاردىڭ بار ەكەندىگىن, ونى نازارعا الماۋعا بولمايتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. تمرا تابيعي مونوپوليستەردىڭ تاريفتىك ساياساتىنىڭ بارىنشا اشىق بولۋىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن كۇرەسۋدە. سولاي بولا تۇرسا دا, كوممۋنالدىق تاريفتەرگە تولەنەتىن شىعىنداردى ازايتۋدىڭ ەڭ سەنىمدى جولى – بۇل بارلىق تۇتىنۋشىلاردىڭ وزدەرى پايدالاناتىن كوممۋنالدىق رەسۋرستارىن ۇنەمدەۋى جانە وندىرۋشىلەر مەن تاسىمالداۋشىلاردىڭ نورماتيۆتىك شىعىنداردى تۇراقتى تۇردە ازايتۋى بولىپ تابىلادى.
ۆيكتور گۋمنيكوۆ.
اقتاۋ.