ۋاقىتپەن ۇندەس ۋنيۆەرسيتەت

ەركىندىگىمىزدى الىپ, ەڭسەمىزدى تىكتەگەلى دە جيىرما جىلعا تاياپ قالدى. بۇل ۋاقىتتاعى ارا­لىق­تى قازاق ەلىنىڭ ءۇش عاسىردان كەيىنگى ورلەۋ مەن گۇلدەنۋى دەۋگە بولادى. ويتكەنى, وزگەگە جالتاقتاماي, ءوز ءسوزىمىزدى تۋرا اي­تاتىن كەزگە جەتىپ, بەرەكە-بىرلىككە ۇيىپ, ىنتىماقتى تىرلىككە ۇيىتقى بولعان شاتتىققا تولى كۇنگە قاراي وتتىك. ەندى ءبىر-ەكى ايدان كەيىن, مىنە, وسى ەش نارسەگە تەڭ كەلمەيتىن, باسقاعا تەڭ­گەر­مەي­تىن ەلدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن ءبۇ­كىل جۇرت بولىپ جۇمىلىپ, اتاپ وتكەلى وتىرمىز. سول ايتۋلى كۇن, القالى ساتكە ارناپ, باسىلىم سۋرەت پەن ءسوزدى ۇش­تاس­تىرىپ, ايقارا بەت شىعارۋ جونىندەگى جو­بانى قولعا الدى. سونىڭ العاشقى جاريا­لانىمى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاما­سىمەن ومىرگە كەلىپ, الەمدەگى تاڭداۋلى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى ماقسات ەتكەن, وزدەرىن ۇلتتىق برەندكە اي­نال­دىرۋعا بەل شەشە كىرىسكەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە ارنالىپ وتىر. بۇگىندە «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» ارقاۋىندا نارىق سۇرانىسىنا باعدارلانعان جوعارى وقۋ ورنىنىڭ يننوۆاتسيالىق مودەلى قالىپتاستى­رىلۋ­دا. ول بارلىق جوو-لار ءۇشىن ۇلگى بولۋى كەرەك. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا 2011 جىلعى جولداۋىنان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2010 جىل­عى قازاقستان حالقىنا جول­داۋىن­دا: «ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا استانا قالا­سىندا قۇرىلىپ جاتقان بىرەگەي وقۋ ورىندارى – «جاڭا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت», «ارناۋلى قور» جانە قازىردىڭ وزىندە تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتقان «ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەر» سەكىلدى جوبالار ەرەكشە باسىمدىققا يە بولماق. مەن ولاردىڭ مەنىڭ ەسىمىمدى الۋىنا كەلىسىم بەردىم. ولاردىڭ وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ فلاگمانى بولىپ, وسى زامانعى وقۋ باعدار­لامالارىن كەيىننەن ولاردى بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا ەنگىزەتىندەي ەتىپ ازىرلەۋ مەن بايقاپ كورۋ جونىندەگى باستى الاڭعا اينالۋى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋ قاجەت», دەگەن ەدى. سول ىرگەلى وقۋ ورنى قازىر جۇمىس ىستەپ جاتىر. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى يننو­ۆا­تسيا­لىق زەرتتەۋ قىزمەتىن جۇرگىزۋگە باعىت­تالعان قازىرگى زامانعا ساي كۇشتى عىلىمي ينفراقۇرىلىمى بار ۋنيۆەرسيتەت بولۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. جاڭا زامانعى بۇل جوعارى وقۋ ورنىنا ەڭ ۇزدىك ۇلتتىق جانە حالىق­ارالىق زەرتتەۋشىلەر شاقىرىلدى. ولارعا شىعار­ما­شىلىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلار جاسالعان. وقۋ ورنىندا 2010-2012 جىلدارعا ارنالعان ۋنيۆەرسيتەتتى دامىتۋ ستراتەگياسى بەكىتىلگەن. ءبىلىم وردا­سىنىڭ اكادەميالىق جانە عىلىمي ساياسي ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ قۇرامىنا كىرەتىن مەكتەپتەردىڭ (ينس­تيتۋتتاردىڭ) ارقايسىسى الەمنىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ سانى­نان شەتەلدىك اكادەميالىق سەرىكتەس­تىڭ ءجا­نە كۇشتى  عىلىمي, كلينيكالىق, وندىرىستىك بازانىڭ بولۋى جوس­پار­لانعان. بۇل ەلدىڭ يندۋس­تريا­لىق-يننوۆا­تسيا­لىق دامۋ ماقساتتارىن شەشۋ ءۇشىن ءبىلىم, عىلىم جانە ءوندىرىستىڭ اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ينفراقۇرىلىمىنا كەلەتىن بولساق, ول ەلوردامىزدىڭ سول جاعالاۋىنداعى قالانىڭ ەكولوگيالىق تازا بولىگىنە ورنالاسقان. وقۋ ورنىنىڭ ساۋلەتى قازىرگى زامانعا جانە ۇزدىك باتىس ستاندارتىنا ساي. بارلىق وقۋ عيماراتتارى ءبىر-بىرىمەن ورتاق اتريۋم جانە ىشكى ءوتۋ دالىزدەرى ارقىلى بايلانىستىرىلعان. مۇنداي قۇرىلىم كەشەننىڭ بۇكىل تۇتاستىعىن جانە ساۋلەتىنىڭ ەرەكشەلىگىن كورسەتەدى. زەرتحانالارعا, سول سەكىلدى باسقا دا عيمارات­تارعا قىزمەت كورسەتۋ باس عيماراتتىڭ سىرتىنداعى اينالما جول ارقىلى جۇزەگە اسىرىلعان. قۇرى­لىستىڭ جالپى كولەمى 122 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستراتەگيالىق ماقسات­تارى تۋرالى ايتقاندا, بىرىنشىدەن – عىلىم مەن تەحنولوگيادا تىڭ تەندەنتسيالاردى قۇرۋعا جانە دامىتۋعا قابىلەتتى كاسىبي مامانداردىڭ جاڭا ۇرپاعىن قالىپتاستىرۋ; ەكىنشىدەن – بىلىمگە نەگىزدەلگەن ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ تۇراق­تى جانە ونىڭ جان-جاقتى دامۋىنا ىقپال ەتەتىن ءبىلىم, عىلىم جانە ءوندىرىس ينتەگرا­تسيا­سىنىڭ مودەلىن قۇرۋ;  ۇشىنشىدەن – وقۋ باعدار­لا­مالارىن ينتەرناتسيو­نال­داندىرۋ جانە الەمدىك جوعارى وقۋ ورىندارى­مەن سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناس ارقىلى الەمدىك ءبىلىم مودەلىن قالىپ­تاس­تىرۋ; ءتورتىنشى­دەن – ءبىلىم الۋ ءۇشىن جاع­دايلاردى قامتاماسىز ەتەتىن قازىرگى زامانعا ساي تەحنو­لو­گيالىق ينفراقۇرى­لى­مىن قۇرۋ; سونداي-اق, الەم­دىك ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن جانە عىلىمي ورتا­لىق­تارمەن بىرلەسكەن عىلىمي زەرتتەۋلەردى وتكىزۋ; بەسىنشىدەن – الەۋمەتتىك پروفەسسورلىق-وقىتۋ­شى­­لاردىڭ قۇرا­مىن قۇرۋ جانە وتاندىق وقى­تۋشى­لاردىڭ مۇمكىن­دىكتەرىن ارتتىرۋ; ال­تىن­شىدان – ۋني­ۆەر­سيتەتتىڭ ۇلتتىق جانە حالىق­ارا­لىق بەدەلىن قالىپتاستىرۋ. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان بۇل ۋنيۆەرسيتەت كەلەشەكتە ەلىمىزدىڭ زياتكەرلىك ەليتاسىن قالىپتاستىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. ءسوز ەتىپ وتىرعان جوعارى وقۋ ورنى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باسىمدىق­تارىمەن الەم­دىك ۇزدىك عىلىمي ءبىلىم پراكتي­كاسىن ۇيلەسىمدى باي­لانىس­تىراتىن قازاقستان­نىڭ ۇلتتىق برەندى بولۋعا ارنالعان. ونىڭ يكەمدى قۇرىلىمى ءبىلىم, عىلىم مەن ءوندىرىس ارا­سىنداعى ءوزارا بايلانىس­تى قام­تاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق ءتيىمدى اكادەميالىق ورتانى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىر نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى الەمنىڭ 30 ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارى قاتارىنا كىرەتىن ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم-شارت­تار­دى بەكىتكەن. ولاردىڭ ىشىندە: UCL (University College London), Duke University, iCarnegie, Uni­ver­sity of Wis­consin-Madison, UPenn  (University of Pennsylvania), LKY School of Public Policy (National  University of Singapore), ت.ب بار. مەملەكەت باسشىسىنىڭ شەشىمىمەن ۋنيۆەرسيتەت اشىل­عاننان بەرگى ەكى جىلدىڭ ءار­قايسىسىندا 500 ءبىلىم بەرۋ گرانتتارى ءبولىنىپ, تەك سول بويىنشا عانا جاستار ءبىلىم الىپ  جاتىر. ەڭ باستىسى, بۇل وقۋ ورنىنا ناعىز جۇزدەن جۇيرىكتەر عانا تۇسە الاتىنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ۋنيۆەرسيتەتتە 4 زەرتتەۋ ورتا­لى­عى جۇمىس ىستەيدى. ولار: ءومىر تۋ­رالى عىلىمدار, بالاما ەنەرگەتيكا جانە حالىقارالىق-پانارالىق, ينسترۋمەنتالدىق,  ءبىلىم بەرۋ ساياساتى زەرتتەۋلەر ورتالىقتارى. بۇل ورتالىقتار وزىق عىلىمي زەرتتەۋلەردى جۇرگىزۋ ءۇشىن ەڭ جاڭا زەرتحانالىق قۇرال-جابدىقتارمەن جاراق­تال­عان. سونداي-اق, 6 مەكتەپ (فاكۋلتەت) باكالاۆريات بويىنشا – ينجەنەريا, جاراتى­لىس­تانۋ, گۋمانيتارلىق عىلىم­دار مەكتەبى, مەديتسينا مەكتەبى, ماگيستراتۋرا جانە PhD باعدارلاماسى بويىنشا 2012 جىلدان باستاپ, مەملەكەتتىك ساياسات جانە بيزنەس مەكتەبى جۇمىس ىستەيتىن بولادى. وتكەن جىلى ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ ءجۇ­يە­سىنىڭ بارلىق ارتىقشىلىق­تارى­مەن ۇزدىك الەمدىك عىلىمي ءبىلىم بەرۋ تاجىريبەسىن قامتيتىن, بولاشاقتا وتانى­مىز­دىڭ ۇلتتىق برەندىنە اينالاتىن ەرەكشە ۇلگىدەگى حالىقارا­لىق جاڭا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اشىلۋ راسىمىندە مەملەكەت باسشى­سى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ: بۇگىن استا­نامىزدا دۇنيە­جۇزىن­دە تەڭدەسى جوق قازاقستانداعى تۇڭ­عىش حالىق­ارالىق ۋنيۆەرسيتەت اشايىق دەپ وتىر­مىز. قالامىزداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ەلىمىزدەگى ەڭ باستاۋىش ۋنيۆەرسي­تەت­تەردىڭ ءبىرى بولىپ سانا­لادى. بىراق بۇل جاڭا ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ ماعىناسى مەن جاع­دايى مۇلدە باسقا. ۋنيۆەرسيتەت بيىلدان باستاپ, ءوز جۇمىسىن باستايتىن بولادى. مەملەكەت ەسەبىنەن 500 وقۋ گرانتى ءبولىنىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ بولا­شاق زياتكەرلىك ەليتاسىن قالىپتاستىرۋ ماق­ساتىندا قۇرىلعان وقۋ ورنى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باسىمدىقتارى مەن ۇزدىك عىلىمي ءبىلىم پراك­تي­كاسىن ۇيلەسىمدى بايلانىس­تىراتىن قازاقستان­نىڭ ۇلتتىق برەندى بولۋعا ارنالعان. بۇل جاس­تار­عا ەلدىڭ بولاشاعىنا ارنالعان سىيلىق, دەگەن ەدى. جوعارىداعى فوتوسۋرەتتەر ەلباسى ءسوزىنىڭ دالەلى سەكىلدى. ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى قازىر وقۋ, ال وقىتۋشىلارى جۇمىس ۇستىندە. دايىنداعان سۇلەيمەن مامەت, سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.