قولايلى اۋا رايىنان بىتىك شىققان بيىلعى استىق ەلدىڭ قۋانىشىنا عانا ەمەس, ديقانداردىڭ ابىرجۋىنە دە اكەلىپ سوقتىرعان. كەشە ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ج.كارىبجانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا وسى ماسەلە وتكىر كوتەرىلدى. سونداي-اق دەپۋتاتتار اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.مامىتبەكوۆتىڭ بايانداماسىن تىڭدادى.
بيىلعى كوكتەمگى دالا جانە ەگىن وراعى جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى ۇيىمداستىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جانە «قازاگرو» حولدينگىنىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارى قاراجاتىنان 94,4 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. مينيستر سونىڭ 78 ميللياردى بيۋدجەتتىك كرەديت بولسا, ونىڭ جىلدىق ۇستەماقىسى 12-دەن 8 پايىزعا دەيىن تومەندەتىلگەندىگىن العا تارتتى. جالپى, بيىل رەسپۋبليكا بويىنشا ءداندى داقىلدار 16,2 ميلليون گەكتار القاپقا سەبىلسە, ونىڭ 13,8 ميلليونىن بيداي قۇراعان. قازىر ەگىن وراعى 90 پايىز القاپتا اياقتالسا, استىقتىڭ ورتاشا ءتۇسىمى گەكتارىنا 16,5 تسەنتنەر. ال بيىلعى دالا جۇمىستارىنا ءليترى 68 تەڭگەدەن 354 مىڭ توننا جاعار ماي ءبولىنگەن, دەدى اسىلجان سارىباي ۇلى. سونداي-اق ىلعالدان بىتىك شىققان ەگىندى امان الىپ قالۋ ءۇشىن اقمولا, قوستاناي جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنا قوسىمشا ارزانداتىلعان 40 مىڭ توننا ديزەل وتىنى جونەلتىلىپتى. بۇدان باسقا, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ دايىندىعى 98 پايىزعا جەتكەندىگى, استىقتىڭ 24 ميلليون توننادان اسىپ وتىرعاندىعى دا قاپەردەن تىس قالعان جوق.
ا.مامىتبەكوۆ ەلىمىزدە جالپى ساقتاۋ سىيىمدىلىعى 22,5 ميلليون توننا بولاتىن قويمالاردىڭ بار ەكەنىن جەتكىزدى. سونىڭ ىشىندە ليتسەنزياعا يە استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىندا 13,6 ميلليون توننا, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ استىق قويمالارىندا 8,9 ميلليون توننا جانە اشىق الاڭقايلاردا تاعى 2,5 ميلليون توننا استىق ساقتاۋعا مۇمكىندىك بار كورىنەدى. بەلگىلى بولعانىنداي, جالپى 1991 جىلدان بەرى سىيىمدىلىعى 2,0 ميلليون توننانى قۇرايتىن جاڭادان 58 استىق قابىلداۋ كاسىپورنى سالىنعان. بۇدان باسقا, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋشىلەر 651 مىڭ توننالىق 42 استىق قويماسىن سالىپ الىپتى. ال «قازاگرو» ۇلتتىق حولدينگىنىڭ قاتىسۋىمەن جالپى ساقتاۋ سىيىمدىلىعى 327 مىڭ توننانى قۇرايتىن 13 استىق قويماسى قولدانىسقا ەنگىزىلگەن. ۇستىمىزدەگى جىلى تاعى 3 استىق قويماسى پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە.
استىقتى وڭىرلەردىڭ ەلەۆاتورلىق سىيىمدىلىعىن بوساتۋ ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىنىڭ 500 مىڭ توننا استىعىن جىلجىتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ونىڭ ىشىندە اقمولا وبلىسىنان – 151,4 مىڭ توننا, قوستاناي وبلىسىنان – 165,5 جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان 183,2 مىڭ توننا استىق جىلجىتىلعان. بۇل ماقساتقا ۇكىمەت رەزەرۆىنەن 1,7 ميلليارد تەڭگە باعىتتالعانى بەلگىلى بولدى. سونداي-اق, تونناسىنا 40 اقش دوللارى ەسەبىمەن 2,5 ميلليون توننا ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ كولىك شىعىندارىن جابۋعا قارجى قاراستىرىلىپ وتىر ەكەن. ەلىمىزدە قازىرگى تاڭدا استىق تاسىمالىنا قاجەتتى 5169 ۆاگون بولسا, وعان قوسىمشا جالعا الۋ جولىمەن «رۋساگروترانس» جاق-تان 4000 ۆاگون, «تەحنوترانس» جشق-تان 1400 ۆاگون جانە «بالتىق استىق ءۇيى» جشق-تان 300 ۆاگون تارتىلارى بەلگىلى بولدى. ەگەر تاسىمال ۆاگوندارى قاناعاتتاندىرىلسا, وندا ايىنا 1-1,2 ميلليون توننا استىقتى ەكسپورتتاۋعا بولاتىندىعىمەن ءبولىسكەن مينيستر ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى تونناسى 25 مىڭ تەڭگەدەن 5 ميلليون توننا بيداي ساتىپ الۋعا قابىلەتتى ەكەنىن دە ورتاعا سالدى.
ا.مامىتبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق ازيا, اۋعانستان, يران سياقتى ەلدەردە ءداستۇرلى استىق تۇتىنۋ 6 ميلليون توننانى قۇراسا, ەلىمىزدىڭ ىشكى تۇتىنۋى 8,5-9 ميلليون توننانى قۇرايدى ەكەن. وسى ورايدا مينيستر سوڭعى التى جىلدا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ باعاسى ەش وزگەرمەسە, تيىسىنشە جانار-جاعارماي باعاسى 2005 جىلدان بەرى 2,8 ەسەگە, ال تىڭايتقىشتار باعاسى 2-3 ەسەگە كوتەرىلگەندىگىن دە تىلگە تيەك ەتە كەتتى.
ءماجىلىستىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى رومين ءمادينوۆ ءوزىنىڭ قىسقاشا بايانداماسىندا مەملەكەت جىل سايىن ءتيىستى مولشەردە استىقتى ساتىپ الۋ مىندەتىن اتقارۋى قاجەتتىگى ماسەلەسىن كوتەردى. دەپۋتاتتىڭ پايىمىنشا, شارۋا ءوز استىعىن مەملەكەتكە قانشا ۇسىنسا دا, سونىڭ بارلىعى ساتىپ الىنۋى قاجەت نەمەسە شارۋا ءوز استىعىن ەركىن ساۋداعا شىعارسا دا ەركى بولۋعا ءتيىس. قازىرگى تاڭدا كوپتەگەن شارۋالار ءوز ونىمدەرىن وتكىزە الماي دال. وسىعان بايلانىستى كوميتەت توراعاسى ونى ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى مەن جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر شەشۋى قاجەتتىگىن ايتتى. سونىمەن قاتار, ول ەلىمىزدەگى بارلىق شارۋا قوجالىقتارى ءۇشىن تەحنيكا ساتىپ الىنۋى قاجەتتىگىن العا تارتا وتىرىپ, وعان مەملەكەت قارجىسى جۇمسالسا دەگەن ويىن دا جاسىرمادى نەمەسە مەملەكەت 4 پايىزدىق ۇستەمەمەن 15 جىلعا دەيىن ساتىپ الۋ تەتىگىن قاراستىرعانى ءجون, دەيدى.
بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار روزاقۇل حالمۇرادوۆ, قۇرمانعالي ءۋالي, باۋىرجان سمايىلوۆ, نۇرتاي سابيليانوۆ, قۇتتىقوجا ىدىرىسوۆ, ەگور كاپپەل, بەكەن ءالىمجانوۆ ءسوز سويلەپ, استىق ءونىمىن ءتيىمدى جيناپ الۋ, ساقتاۋ, تاسىمالداۋ تۋرالى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. سونىمەن قاتار, دەپۋتاتتار استىقتى ءوندىرىپ قانا قويماي, ونى تەرەڭ وندەۋ جايىنا دا نازار اۋدارتتى. اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى كادر ماسەلەسىن شەشۋ, شارۋالاردى قولداۋ جايى كوتەرىلدى. ۇكىمەت ساعاتىن جانىبەك كارىبجانوۆ قورىتىندىلادى.
اسقار تۇراپباي ۇلى.