قىمباتشىلىق جۇيكەڭە تيگەندە ءبىرىنشى كەزەكتە اكىم-قارالاردى جازعىرىپ, ولاردى بازارلار مەن ءتۇرلى ساۋدا ورىندارىن ءتيىستى دەڭگەيدە باقىلاماي وتىر دەپ اتقا تەرىس مىنگىزگەندەي كۇستانالاپ, وڭدى-سولدى كىنالايمىز. دۇرىس تا شىعار. بىراق وسى ورايدا ماسەلەنىڭ مانىسىنە ءبىر قىرىنان عانا قاراماي, ياعني قاراقويىن قىمباتشىلىقتىڭ تۋىنداۋىنا بيلىكتى كىنالاي بەرمەي, قالىپتاسقان جاعدايدىڭ باسقا تۇستارىنا دا وي جۇگىرتىپ كورۋ ءجون سەكىلدى.
ماسەلەن, «ار-ۇيات ارزانداپ, يماندىلىقتىڭ ەڭسەسى ەڭكىش تارتقان كەزدە ماتەريالدىق قاجەتتىلىكتەردىڭ قۇنى شارىقتايتىنى زاڭدىلىق» دەگەن تانىسىمنىڭ جوعارىداعى سوزىنە زەر سالساق, بۇگىنگى قىمباتشىلىقتىڭ تۋىنداۋىنا تىكەلەي نەمەسە جاناما اسەر ەتىپ وتىرعان جاعداياتتار انىقتالا تۇسەدى. ناقتىلاي ايتقاندا, ساۋدا-ساتتىق ورىندارىن ۇسىنۋشى قوجايىنداردىڭ, دەلدالداردىڭ, ساۋداگەرلەر مەن ساتۋشىلاردىڭ ار-ۇياتى مەن يماندىلىعىنىڭ دەڭگەيى دە بۇگىنگى ىشكى نارىعىمىزداعى كوڭىل-كۇيگە ىقپال ەتەتىنى قاپەرىمىزدە بولۋى كەرەك.
بىردە بازارعا اياق كيىم الۋعا باردىم. كوزىم قاپ-قارا, جالت-جۇلت ەتكەن تۋفليگە ءتۇستى. ساتۋشى جىگىت قۇنىن ايتتى. باعاسى قىمبات ەكەن. سوعان قاراماي ساتۋشىنىڭ تامىرىن باسىپ, شىمىرىكپەي ونىڭ سۇراعان سوماسىنىڭ جارتىسىنا بەر دەدىم. اناۋ باستاپقىدا كەلىسىڭكىرەمەي تۇردى دا, كوپ ويلانباستان كونە سالعانى. سودان راحمەتىمدى جەتكىزە كەلىپ, «سەن باستاپقى ۇسىنعان سوماڭنىڭ جارتىسىنا مىنا ءتۋفليدى بەرە سالعانىڭ قالاي؟ وزىڭە نە قالادى؟» دەدىم. ول ك ۇلىپ تۇرىپ, «ەي اعا, ونىڭ ۇستىنەن 2-3 مىڭ تەڭگە قالماسا, ساتپايمىن عوي», دەدى. مەن ىشتەي ويلانىپ قالدىم. سوندا ول الگى باستاپقى سومانى بىلاي قويىپ, جارتى باعاسىنىڭ وزىنەن پايدا كورىپ تۇرسا, تاۋارىن العاشقىدا ەكى ەسە قىمباتقا ساۋدالاعانى دا. ءيا, مۇنداي كورىنىستەرمەن تالاي مارتە كەزدەستىم.
بۇگىندە دوللار باعامى كوتەرىلدى, جانارماي باعاسى ءوستى دەپ, ءوز تاۋار-لارىن شامادان تىس قىمباتتاتىپ جىبەرەتىندەر كوپ. دۇرىس, ۋاقىتىنا, جاعدايعا قاراي باعانى ءوسىرسىن, بىراق ول شامادان تىس بولماۋى كەرەك قوي. بۇل جەردە ار-ۇيات پەن يماندىلىقتىڭ, قاناعاتشىلىقتىڭ دا باستى ءرول وينايتىنىن مويىنداعانىمىز ابزال.
وسى ارادا وسىدان بىرەر جىل بۇرىن ءوزىم كۋا بولعان مىنا جايتتى ايتا كەتەيىن. اقمولا وبلىسىنىڭ اقمول اۋىلىنان استاناعا قاتىناپ جۇمىس ىستەيمىن. كولىگىمىز – تاكسي. ءبىر باعىتقا جول اقىسى – 300 تەڭگە. تاكسيشى 4 ادام الماي ورنىنان قوزعالمايدى. ءبىر كۇنى تاكسيشىلەر جانارمايدىڭ 10 تەڭگەگە قىمباتتاعانىن جەلەۋ ەتىپ, جول اقىنى 100 تەڭگەگە ءوسىردى. بەنزين باعاسى 100 ەمەس, 10 تەڭگەگە عانا ارتقانىن بىلەتىن تسەلينوگراد اۋداندىق اكىمدىگىنىڭ وكىلدەرى تاكسيشىلەردى رايىنان قايتارا الماي, بىرەر كۇن وتكەندە رەتىن تاۋىپ, استانا-اقمول باعىتىنا ارنايى ون ەكى ورىندىق ەكى-ءۇش ماشينا شىعارىپ, اراعا دەمبىل-دەمبىل, ارزان باعاعا جۇرگىزىپ قويدى. اقىرىندا تاكسيشىلەر تىعىرىققا تىرەلىپ, ناتيجەسىندە اكىمشىلىكتىڭ دەگەنىنە كونىپ, جول كىرەنى 300 تەڭگە ەتىپ, قايتا بەلگىلەدى. وسىلايشا كۇن سايىن ءار ادامنان 300 تەڭگە الىپ, 3-4 رەيس جاساپ, 7-8 مىڭ تەڭگە تاۋىپ جۇرگەن تاكسيشىلەر قاناعاتسىزدىققا سالىنىپ, قىمباتشىلىقتى قولدان جاساعانى بار. مىنە, ءدال وسىنداي مىسالدار ەلىمىزدە جەتكىلىكتى.
شاعىن ماقالامىزدىڭ تۇزدىعى رەتىندە ءبىر اڭىز-ءاپسانانى ايتا كەتسەم ارتىقتىق ەتپەس. ءبىر مۇسىلمان ساۋداگەر ماتا ساتۋ ءۇشىن يندونەزياعا بارىپ, اكەلگەن زاتىنا شاريعاتقا ساي باعا قويادى. بىردە ونىڭ ساتۋشىسى الدەكىمگە ءبىر ماتانى جوعارى باعاعا پۇلداپ, 5 رۋپيا ارتىق تاپقانىن ايتادى. ساۋداگەر سوندا: «بۇل ماتانىڭ قۇنى 5 رۋپيا, ال ونى 10 رۋپياعا ساتقانىڭ دۇرىس ەمەس. ول ارتىق اقشا بىزگە ادال بولمايدى. العان ادامدى تاپ!» دەيدى. ساتۋشى: «مەن وعان پايدا ءتۇسىرىپ تۇرسام, ول يەسىنە قايتار دەيدى», دەپ ىشتەي نارازىلىق بىلدىرەدى. ساتۋشى قوجايىنىنىڭ امىرىمەن زات ساتقان ادامىن تاۋىپ, ەرتىپ كەلەدى. ساۋداگەر الگىدەن كەشىرىم سۇراپ, ارتىق العان اقشاسىن قايتارىپ بەرەدى. بۇل وقيعا ەل پاتشاسىنىڭ قۇلاعىنا جەتەدى. پاتشا الگى ساۋداگەردى شاقىرتىپ الىپ, «بۇل ەلدەگى العاش رەت باسقانىڭ مال-مۇلكىن جەمەي, قايتارىپ بەرگەن ادام سەنسىڭ, مۇنىڭ سىرى نەدە؟ – دەپ سۇرايدى. سوندا ساۋداگەر: «مەن مۇسىلمانمىن. ءبىزدىڭ دىنىمىزدە ساۋدا-ساتتىقتا ءادىل بولۋدى ءامىر ەتەدى», دەيدى. بۇعان تاڭىرقاعان پاتشا يسلام تۋرالى سۇراپ, ونىڭ حاق ءدىن ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ, ەلىنە يسلام ءدىنىن قابىلداۋعا جارلىق ەتكەن كورىنەدى. ءبىز يسلام ءدىنىن الىمساقتان تۇتىنىپ كەلە جاتقان ەلمىز. سوندىقتان ءدىنىمىزدى ۇستىن ەتىپ, يماندىلىق پەن قاناعاتشىلىقتى بەرىك ۇستانىپ تىرشىلىك ەتۋگە تۇبەگەيلى بەت بۇرساق, بىزگە ەشقانداي قىمباتشىلىق ءوزىنىڭ قامىتىن كيگىزە المايدى, اعايىن.
جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان»