جىلدان جىلعا ەكونوميكانىڭ وزەكتى بۋىنى سانالاتىن ءوندىرىس سالاسى وڭىردە جەدەل دامىپ كەلەدى. ماسەلەن, تەكەلى قالاسىندا عانا ءىرىلى-ۇساقتى ونداعان ءىرى كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. وتكەن جىلى شاھارداعى وسىنداي ءوندىرىس ورىندارى 8 ملرد. تەڭگەدەن استام ءونىم وندىرسە, وتكەن مەرزىمدە بۇل كورسەتكىش ەداۋىر وسكەن. ەكى جىلدان بەرى جۇمىسىن توقتاتقان كەن كومبيناتىنىڭ رۋدا بايىتۋ تسەحىنداعى جۇمىس جاندانىپ, قالالىقتار جاڭا جۇمىس ورىندارىندا بەلسەندى ەڭبەكتەرىن جالعاستىرۋدا.
تەكەلىدەگى «كازتسينك» كەن بايىتۋ كومبيناتى وتكەن كەزەڭدە وندىرىستەگى ماسەلەلەرگە بايلانىستى جۇمىسىن توقتاتقان. ىرگەسى قالانعانىنا جارتى عاسىردان استام ۋاقىت بولعان وسى كومبيناتتىڭ تامىرىنا قان جۇگىرتكەن «گورنوە بيۋرو» سەرىكتەستىگىنىڭ توراعاسى ءابدىرامان ەدىلباەۆ ءبىراز ءىستىڭ تياناعىن كەلتىرىپتى. ول العاشقى جۇمىستى كەن بايىتۋ تسەحىن ىسكە قوسۋدان باستاپتى. قاراعاندىدان شيكىزات تاسىمالداپ, بايىتىلعان تەمىر رۋداسى كونتسەنتراتىن شىعارىپ, قوندىرعىلاردى ىسكە قوسقان كاسىپكەردىڭ ەڭبەگى اقتالعان.
العاشقى 10 توننا شيكىزات وڭدەلىپ, ارنايى زەرتحانادا ساراپتامادان وتكىزىلىپتى. ءناتيجەسىندە ساپاسى جوعارى دەگەن باعا العان. قىتايلىق ءوندىرۋشىلەردىڭ دە كوڭىلدەرىنەن شىعىپ, ءوزارا كەلىسىم-شارت جاسالىپ, ازىرگە ايىنا 20 مىڭ توننا ءونىم الۋ كوزدەلگەن. ءوتىمدى بولعانى زاۋىت ۇجىمىنىڭ دا كوڭىلىن ورنىقتىرعانداي. ەندى ايىنا 60 مىڭ توننا ءونىم ءوندىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. كاسىپورىندا 260 ادام جۇمىس ىستەسە, كوپشىلىگى بايىرعى جۇمىسشىلار. ەكىنشى ۇيلەرىندەي بولعان كومبيناتتى ريزىعىمىزدىڭ كوزى, ءومىرىمىزدىڭ وزەگى, دەيدى.
سەرىكتەستىك مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن كومبينات بازاسىنان جەرگىلىكتى رۋدادان جىلىنا 30 مىڭ توننا ەلەكتروليتتى مەتالل مارگانەتسىن وندىرەتىن جاڭا زاۋىت سالۋ جونىندەگى جوبانى قولعا الماقشى. ارينە, قالا بيۋدجەتىنە تابىس اكەلەتىن جوبا وبلىس اكىمىنەن قولداۋ تاۋىپتى. وعان قاجەتتى 300 ملن. اقش دوللارى تۇراتىن جوبانى گەرمانيالىق «تەسسەن گرۋپپ» كومپانياسى ينۆەستيتسيالاۋعا نيەتتى ەكەن.
جالپى, تەكەلىدەن رەسپۋبليكالىق يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا «Green House» جىلىجاي كەشەنى عانا كىرگەنىن ەسكەرسەك, ەندى قالا باسشىلارى ءبىر شاڭىراق استىندا قانات جايار قوس زاۋىتتىڭ كەلەشەگى كەمەل ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, مۇددەلىلىك تانىتقان.
تاۋەلسىز ەل ەكونوميكاسى نىعايا تۇسكەن تۇستا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋ جايى دا الدىڭعى ورىنعا شىعىپ وتىر. اسىرەسە, وڭىردە قۇرىلىس سالاسى قارقىندى دامىپ, وسىعان وراي قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن ۇلكەن-كىشى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ وركەندەۋى مەن قاتارىنىڭ وسۋىنە نەگىز قالانۋدا.
تەكەلىدەگى تسەمەنت زاۋىتى قۇرىلىسقا ارنالعان قۇرعاق سىلاق قوسپالارىن شىعارۋدا. جۇمىسىن شاعىن تسەحتان باستاعان زاۋىت بۇگىندە 17 ءتۇرلى ءونىم ءتۇرىن دايىنداسا, وتاندىق مازمۇندى ساقتاۋ تالابىمەن تالدىقورعان ايماعىنداعى قۇرىلىسقا زاۋىت ءونىمدەرى كەڭىنەن قولدانىلىپ, الىستان اربالاماي, جاقىننان تاسىمالدانىپ وتىر. بۇدان ەكى جاق تا ۇتىپ كەلەدى.
زاۋىت سۋعا, ىلعالعا, ايازعا ءتوزىمدى جاڭا قۇرعاق قۇرىلىس قوسپالارىن شىعارۋدى باستادى. «تەلەميكس», «تالاس ميكس», «كەرەمەت», «2 ۆ 1» دەگەن جاڭا ءونىم تۇرلەرى ىشكى جانە سىرتقى ارلەۋ, سىلاۋعا تاپتىرمايدى. نارىققا ەنگەنىنە از بولعانىمەن زاۋىتتىڭ قۇرعاق سىلاق پەن جەلىم ءتۇرلەرىنە سۇرانىس جوعارى. الماتى مەن استانا, اتىراۋدان تۇسكەن تاپسىرىس جۇمىسشىلاردىڭ جىگەرىن جانىپ وتىر.
– ءوندىرىستىڭ ۇتاتىنى جەرگىلىكتى شيكىزات كوزى. شاھار ءتوڭىرەگى تاۋلى ايماق ءارى ونىڭ قويناۋى كەنگە باي. گيپس پەن ءمارمار ۇنتاعى جەرگىلىكتى كۇرەسىندەردەن الىنىپ, نەمىس تەحنولوگياسىمەن وڭدەلەدى. زاۋىت قۋاتى ساعاتىنا 200 توننا ءونىم وندىرۋگە جەتەدى, – دەيدى «تسەمەنت» جشس ءوندىرىس تسەحىنىڭ باستىعى عابيت سادىقوۆ.
مۇندا ءوندىرىس تالاپتارى قاتاڭ ساقتالادى. حيميالىق قوسپالار «ينتەرحيم» كومپانياسىنان الىنىپ, ەسەپتەپ, ەرەجەنى بۇزباي جۇمساۋ نازاردا. سودان دا بولار, كوپتەگەن بەلگىلى قۇرىلىس كومپانيالارى زاۋىتپەن ىسكەرلىك بايلانىستارىن نىعايتقان.
زاۋىت سوڭعى ءۇش جىلدا ءوندىرىس اۋقىمىن 4,7 پايىزعا ۇلعايتقان. كاسىپورىندا 50 ادام ەڭبەك ەتسە, كەلەشەكتە جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە.
كۇمىسجان بايجان, الماتى وبلىسى.