جاقسىلاردى ارداقتاۋ, جاقسى ادامعا قاراپ بوي تۇزەۋ – ءداستۇرلى قازاق قوعامىنداعى ورنىققان قاسيەت بولعان. «جاقسىمەن وتكەن ءبىر ءساتىڭ, ءوتىپ كەتكەن جاماننىڭ ءومىرىندەي» دەپ كەلەتىن ولەڭ جولدارىن ەستىگەندە, جاقسى ادامنىڭ ونەگەلى ءىسى ءسوز بولعاندا جەكە باسىنىڭ قاسيەتى ەلدىك مۇددەمەن ۇشتاسىپ جاتاتىن ادامدى ازامات دەپ ارداقتاۋ, قۇرمەتتەۋ ءداستۇرلى قازاق قوعامىندا كىم-كىمگە دە ەڭ مارتەبەلى ابىروي بولىپ ەسەپتەلەدى. مۇنداي تاماشا ءۇردىس ءاربىر ادامنىڭ بويىنا وزىمشىلدىكتى ەمەس, ۇجىمشىلدىقتى تۇبەگەيلى دارىتىپ, ءاربىر ۇرپاقتىڭ وتانشىل سەزىمىن وياتىپ وتىرادى. قازاق حالقىنىڭ بولمىسىنا سىڭگەن بۇل قاسيەت باتىستىق وزىمشىلدىكتەن, شىعىستىق اۋلەتشىلدىكتەن دە وقشاۋ. سوناۋ قيلى زامانداردا قازاق حالقىنىڭ رۋحىن جاسىتپاعان, ەڭسەسىن تۇسىرمەگەن, ءتولتۋما قاسيەتتەرىن سەيىلتپەگەن سەبەپتەردىڭ ەڭ زورى دا وسى سياقتى ۇجىمشىل سەزىمدەرىنىڭ بەرىكتىگىنەن, ادام ساپاسىن ورتاق يگىلىگىندەي باعالاي بىلگەندىگىنەن بولۋ كەرەك.
ارينە, ءومىر ءبىر ورىندا تۇرمايدى. حالقىڭنىڭ عاجايىپ قاسيەتتەرىنىڭ بۇگىنگى جانە بولاشاق ومىردە دە ەش كىناراتسىز قىزمەت ەتە الاتىنىنا كوز جەتكەندىكتەن, ءتولتۋما قاسيەتتەرىمىزدى ساقتاپ قالۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى سول قاسيەتتەردى جەتىلدىرىپ وتىرۋ ەكەندىگىنە كامىل سەنگەندىكتەن دە ءومىر قۇبىلىستارىنا بەيتاراپ قاراي المايسىڭ.
اسىرەسە, جاڭاعى ايتقان وتانشىل رۋحتاعى تاربيەنىڭ ۋىزىنا جارىعان, ءوز ءىسىن حالىق مۇددەسىمەن تەڭدەستىرىپ جۇرگەن دارىندى تۇلعالار ەسكە تۇسكەندە, تاعدىردان جالبارىنىپ سۇراعانىڭ ورىندالعانداي, دۇنيە-تىرشىلىك شىر اينالىپ سالا بەرەدى.
مىنە, وسىنداي وي-سەزىمدى قوزعاۋعا سەبەپشى بولىپ وتىرعان, عىلىم جولىنا جول سىلتەپ, باعىت-باعدار بەرگەن ۇستازىم – زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور نۇرلان ءماجيت ۇلى ءابدىروۆ.
ارينە, وسىناۋ اتاق-دارەجەلەردىڭ ءبارى ايتۋعا وڭاي بولعانىمەن, نۇرلان ءماجيت ۇلىنىڭ ازاماتتىق تۇلعاسى, كاسىبي ءبىلىم-بىلىگى, ۇلتجاندى بولمىسى جالاڭ ءتىزبەلەۋدىڭ اياسىنا سىيمايدى. ءويتكەنى, اتاق-ابىرويدىڭ وڭايلىقپەن كەلمەيتىنى, ول ءۇشىن تالاي ماڭداي تەردى توگۋمەن قوسا, قابىلەت, قاسيەت, دارىن, كورەگەندىك سياقتى تابيعاتتىڭ سىيىنداي ادامدىق ساپانىڭ دا قاجەت ەكەنى بەلگىلى.
نۇرلان ءماجيت ۇلى بولسا شىن مانىندە ساپالى ادام. ولاي دەيتىنىمىز, ەل تاعدىرىنىڭ ەڭ ءبىر شەشۋشى تەتىگى بولىپ سانالاتىن قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندە وزىندىك ورنى مەن جەكە قولتاڭباسى بار. ول بارشا سانالى ءومىرىن مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىنە, ءبىلىم بەرۋگە ارناعان جان. ۇستازىمىز مەملەكەتىمىزدە جاۋاپتى قىزمەتتەردى اتقارا ءجۇرىپ, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ديسسەرتاتسياسىن قورعاپ, پروفەسسورلىققا دەيىنگى ءوسۋ جولدارىنان ءوتتى. ونىمەن قويماي, سوڭىنان قانشاما شاكىرت دايىنداپ, كانديداتتىق, دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالارعا جەتەكشىلىك جاسادى. ءالى ەسىمدە, 1999 جىلى كۇزدە مەملەكەتتىك قىزمەتتەن قولى تيمەگەنى سونشالىق, مەنىڭ جازعان كانديداتتىق ديسسەرتاتسيامدى استاناعا قاراي ءجۇرىپ بارا جاتقان پويىز ۇستىندە قاراپ تۇزەتىپ بەردى.
ۇستازىمىز جوعارى وقۋ ورنىن تامامداعاننان كەيىن بىردەن كسرو ءىىم قجم-دە وقىتۋشىلىق جۇمىسقا قالدىرىلىپ, وندا 1982 مەن 1984 جىلدار ارالىعىندا كريمينولوگيا جانە ەڭبەك-تۇزەتۋ قۇقىعى كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ءماسكەۋ قالاسىندا اديۋنكتۋرادا وقۋىن اياقتاعاننان كەيىن 10 جىل بويى وسى وقۋ ورنىندا قىلمىستىق قۇقىق جانە كريمينولوگيا كۋرستارىنان ساباق بەرەدى, قىلمىستىق قۇقىق جانە كريمينولوگيا كافەدراسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولادى. مەنىڭ دە ەلىمىزدەگى الدىڭعى قاتارلى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن قاراعاندى جوعارى پوليتسيا مەكتەبىندە وقىتۋشى بولىپ قالىپ, عىلىمي جۇمىسپەن اينالىسۋىم وسى كىسىنىڭ ۇسىنىسى, تىكەلەي باسشىلىعىمەن باستالدى. بىزگە باسشىلىق ەتە ءجۇرىپ 1997 جىلى ەسىرتكىنى باقىلاۋ بويىنشا مەملەكەتتىك كوميسسيا حاتشىسى لاۋازىمىنا شاقىرىلدى. سودان سوڭ 2000 جانە 2001 جىلدار ارالىعىندا ناشاقورلىقپەن جانە ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەس اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, 2001-2002 جىلداردا ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ ناشاقورلىقپەن جانە ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەس كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى. 2002 جىلدان باستاپ 7 جىل بويى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى اپپاراتىندا: سەكتور مەڭگەرۋشىسى, مەملەكەتتىك ينسپەكتور, ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, 2005-2009 جىلدار ارالىعىندا قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ەتتى. 2009 جىلدان باستاپ پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
نۇرلان ءماجيت ۇلىنىڭ ءبىلىم سالاسىندا ايرىقشا قۇلشىنىسپەن جەمىستى ەڭبەك ەتكەن جىلدارى – قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز ەل بولعاننان بەرگى كەزەڭى دەۋگە بولادى. بۇل تۇسىنىكتى دە. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك الۋى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالانىڭ نارىقتىق قاعيداتتارعا نەگىزدەلۋى, قوعامدىق ءومىردەگى تۇبەگەيلى وزگەرىستەر, وسىعان بايلانىستى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندەگى رەفورمالاردىڭ ەلدىك ءمۇددەمەن ۇشتاسقان مازمۇنىن قالىپتاستىرۋ, ولارعا عىلىمي نەگىزدەلگەن تۇجىرىمدامالار مەن باعدارلامالار جاساۋ – مۇنىڭ ءبارىن الەمدىك تالعام-تالاپتارمەن ورايلاستىرىپ وتىرۋ قاجەت بولدى. مىنە, وسىلاردىڭ قاي-قايسىسى دا ەلدىڭ بۇگىنى مەن بولاشاق تاعدىرىنا تىكەلەي ىقپال ەتەتىن اسا جاۋاپتى ىستەر ەدى.
نۇرلان ءماجيت ۇلى وسىنداي جاۋاپتى ىستەردى اتقارۋشىلاردىڭ ساپىندا بولدى. بۇل ىستە ىجداعاتتى ورىنداۋشى عانا بولىپ قالۋ جەتكىلىكسىز. قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق بۋىندارىندا اتقارىلۋعا ءتيىستى ىستەردى تەرەڭ بىلۋمەن قوسا, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءتول تالعام-تالابىنان تۋىندايتىن تۇجىرىمدامالىق ۇستانىمدارعا دا جۇيرىك بولۋىڭ قاجەت. ول – ۇسىنعانىڭدى ءتيىستى ورىنداردىڭ الدىندا قورعاي ءبىلۋ دەگەن دە ءسوز.
نۇرلان ءماجيت ۇلى وسىنداي باستاۋلى ىستەردىڭ باسى-قاسىندا بولدى جانە ءوزىن بىلىكتى دە ءبىلىمدى, تاباندى دا تالعامدى مامان رەتىندە تانىتا ءبىلدى. دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا ماتەريالدارىنىڭ نەگىزىندە ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز تارالۋىنا قارسى ارەكەت ەتۋ سالاسىندا رەسپۋبليكامىزداعى العاشقى ستراتەگيالىق ءجانە باعدارلامالىق قۇجاتتاردى ءازىرلەدى. ءسوز جوق, مۇنداي اۋقىمدى مىندەتتەردى ءجۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا عىلىمعا تابان تىرەپ, عىلىمي ساراپتامالىق زەردەنى باسشىلىققا الۋدىڭ قاجەت بولاتىنى بەلگىلى.
زەرتتەۋلەرىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى كريمينولوگيا جانە قىلمىستىق قۇقىقتىڭ ءار ءتۇرلى سالالارىمەن, ەڭ الدىمەن, ناشاقورلىق پەن ەسىرتكى بيزنەسىنىڭ الدىن الۋ ستراتەگياسى مەن تاكتيكاسىن ءازىرلەۋمەن, ەسىرتكىگە قارسى زاڭنامانى جەتىلدىرۋمەن, ۇيىمداسقان قىلمىسپەن جانە جەمقورلىقپەن, لاڭكەستىكپەن جانە ەكسترەميزممەن كۇرەسپەن بايلانىستى.
پارلامەنتتەگى نەگىزگى جۇمىسىنان باسقا, «نۇر وتان» حدپ جانىنداعى قۇقىقتىق كەڭەستىڭ ءتوراعاسى بولىپ تابىلادى, دوكتورلىق, كانديداتتىق جانە ماگيسترلىك ديسسەرتاتسيالارعا جەتەكشىلىكتى ءجۇزەگە اسىرادى.
نۇرلان ءماجيت ۇلىنىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن 2 دوكتورلىق جانە 13 كانديداتتىق ديسسەرتاتسيالار دايىندالىپ, قورعالدى. مەن دە وسى كىسىنىڭ تىكەلەي جەتەكشىلىگىمەن اۋەلى كانديداتتىق, سونان سوڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسيامدى قورعادىم. مۇنى دا ماعان قاتىستى ارداقتى ۇستازىمنىڭ دۇرىس ءجون سىلتەپ, جوعارى تالاپ قويعانىنىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىن. ول – جارىق كورگەن 3 مونوگرافيانىڭ, 4 وقۋلىق پەن وقۋ-ءادىستەمەلىك قۇرالداردىڭ اۆتورى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىقتارىمەن «قۇرمەت» (2006 ج.) وردەنىمەن, 3 مەرەيتويلىق مەدالدارمەن ماراپاتتالعان. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ بۇيرىعىمەن «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى ۇلەسى ءۇشىن» مەدالىمەن ماداقتالعان. ونىڭ جەمىستى جۇمىسى ادىلەت مينيسترلىگى مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتالارىمەن اتاپ ءوتىلگەن. ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ كەڭەسى شەشىمىمەن ۇيىمنىڭ 15 جىلدىعى قارساڭىندا ۇقشۇ مەدالىمەن ماداقتالعان (2008 ج.)
مىنە, ەڭبەگى ەلەۋلى, ارمانى بيىك, جانى جايساڭ, ۇلاعاتتى ۇستازىمىز نۇرلان ءابدىروۆ وسىنداي ازامات.
اسىلبەك سماعۇلوۆ, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى.
سۋرەتتە: نۇرلان ءابدىروۆ.