ارينە, تۇتىنۋشى ساپالى ءسۇتتى قالايدى. وسىلاي دەپ ساڭق ەتكىزگەنىمىزبەن, ونىڭ استارىنداعى ءپالساپانى بىلمەسەڭ, اعارعاننىڭ تابيعاتىن ءتۇسىنبەسەڭ ساپا دەيتىن ۇعىمنىڭ كەڭ شەڭبەرىنە بويلاي المايدى ەكەنبىز. «ءسۇتتىڭ تاريحى ادامزات تاريحىمەن ساباقتاس, – دەيدى تسەلينوگراد اۋدانىنداعى «رودينا اگروفيرماسى» جشس باس ديرەكتورى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى يۆان ساۋەر. عۇلامالار جاراتىلىستىڭ ءوزىن سۇتپەن بايلانىستىراتىنى تەگىن ەمەس. ونىڭ قۇرامىندا ەكى جۇزدەن استام پايدالى قوسپا بار. ياعني, كەز كەلگەن جاستاعى ورگانيزمنىڭ ءوسىپ-جەتىلۋى مەن دامۋىنا قاجەتتى زاتتاردىڭ ءبارى تابىلادى. ول دەنساۋلىقتى نىعايتۋمەن قاتار, كەسەلدىڭ الدىن الۋ مەن قورعانىشتىق مىندەتتى دە اتقارادى. ماسەلە ونى وندىرە بىلۋدە, قاستەرلى قاسيەتىن ساقتاي بىلۋدە». مىنە, وسىنداي ويدىڭ ادامدارىنىڭ قولىنان شىققان ءونىم ساپالى بولماي قايتسىن.
قازىرگى تاڭداعى ەڭ جوعارى وندىرىستىك باعا – «التىن ساپا». رودينالىقتار 2006 جىلعى رەسپۋبليكالىق ءبىرىنشى بايقاۋعا قاتىسىپ جەڭىمپاز اتانسا, 2010 جىلى دا مەرەيلەرى ۇستەم بولىپ, ەكىنشى رەت التىن مەدال جانە كۋبوكپەن ماراپاتتالدى. قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنى جەتىستىكتەرىنىڭ «قاراوتكەل-2010» كورمەسىنىڭ قورىتىندىسىمەن «التىن بەلگى» مەدالى مەن ديپلومىنا دا يە بولدى. سالالىق مينيسترلىكتەردىڭ, تۇتىنۋشىلار مەن ارىپتەستەردىڭ العىس حاتتارى قانشاما. بۇل جاي عانا كورسەتكىش ەمەس, بارشامىزدىڭ باستى ماقساتىمىز سانالاتىن سۇرانىستىڭ وسكەندىگى, ماڭداي تەردىڭ اقتالعاندىعى, ەڭبەكتىڭ جانعاندىعى, جالپىحالىقتىق مويىنداۋ, العىس-راحمەت دەپ, توقتاۋسىز تولعانۋعا تۇرارلىق باعام. باستى تۇتىنۋشى – تالعامى بيىك استانا تۇرعىندارىنىڭ نيەت-تىلەكتەرىنەن تاراتىپ, ناقتىراق سويلەلىك. اگروفيرما سوڭعى ءۇش جىلدا ەلوردا داستارقانىنا 4000-نان 5200 توننا ارالىعىندا, ال 2011 جىلدىڭ التى ايىندا 2500 توننا ءسۇت ونىمدەرىن جەتكىزىپ وتىرعان. مۇنىڭ بارلىعى باس قالانىڭ 200-دەن استام دۇكەنىندە ساتىلىپ, 50 مەكتەپ پەن بالالار باقشاسىنىڭ, 10 دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسىنىڭ يگىلىگىنە جاراتىلىپتى. استانانىڭ ازىق ت ۇلىك بەلدەۋىن تولىقتىرۋ, ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى مەرەيلى جۇكتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە ادالدىقتى اڭعارامىز بۇدان. وبلىس ورتالىعى مەن اۋداندار تۇرعىندارى دا رودينالىقتارعا ابىروي, تابىس تىلەپ وتىراتىنى ءسۇيىنىشتى.
ساپا دەگەنىڭىز وسى. شارۋاشىلىققا 2010 جىلى گولشتين تۇقىمدى ءىرى قارا وسىرۋگە باعىتتالعان اسىل تۇقىمدى زاۋىت مارتەبەسى بەرىلگەن. زامانالىق جابدىقتار ورناتىلعان تسەحتا ءسۇت ونىمدەرىنىڭ جەتى ءتۇرى شىعارىلادى. بۇلاردىڭ بارلىعى ست رك يسو 9001-2009 ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەسىمەن سەرتيفيكاتتالعان. ازىقتىق تاۋارلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى ست رك يسو 22000-2006 جانە ست رك 1733-2007 سەرتيفيكاتتارى تالاپتارىنا ساي ءسۇتتى 120 ساعات, ال ايران, قايماق, سارى ماي, سىر, ىرىمشىك پەن سۇزبەنى 7 تاۋلىك بويى الاڭسىز ساقتاي الاسىز. ساپا مەنەدجمەنتىنىڭ حالىقارالىق نەگىزدەرگە ساي كەلۋى شارۋاشىلىقتىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى ءونىم شىعارۋىنا مۇمكىندىك اشىپ وتىر. اينالىپ كەلگەندە, جوعارىدا اتالعان سەرتيفيكاتتار جيىنتىعى بارلىق وندىرىستىك جانە باسقارۋ پروتسەسىن حالىقارالىق ISO 9001:2008 ستاندارتتارى تالابىندا جۇرگىزۋگە كەپىلدىك بەرەدى.
استانا قالاسىنان 70 شاقىرىمداعى شارۋاشىلىق كۇن سايىن نەگىزگى تۇتىنۋشىلارىنىڭ داستارقانىنا 15-17 توننا ءسۇت ونىمدەرىن جەتكىزىپ ءجۇر. وي جۇگىرتسەك, «ءسۇت بۇلاعى» دەيتىندەي دەڭگەي. بىراق, بۇل سۇرانىستىڭ 50 پايىزى عانا ەكەن. وسى جەتپەي جاتقاننىڭ ءوزى دۇرىس پا دەپ قالاسىڭ كەيدە. ويتكەنى, «رودينا» قازىر ىرگەلى ىزدەنىستەر, ۇلان-عايىر وزگەرىستەر قۇشاعىندا. بىلايشا ايتقاندا, زامانا تالابىنداعى جوسپار, جوبالار تەتىگى تەزىرەك اينالۋدا.
سەرىكتەستىكتە 2007 جىلى قاناتقاقتى جوبا نەگىزىندە ءسۇت-مال شارۋاشىلىعى كەشەنى قۇرىلىپ, جاڭا 20 جۇمىس ورنى اشىلدى. وسى جىلى كانادادان 752 باس گولشتين-فريز تۇقىمدى ءىرى قارا ساتىپ الىندى. قازىر ونىڭ سانى 2500 باسقا جەتىپ, اسىل تۇقىمدى زاۋىتتاعى ءار سيىردان الىناتىن ءونىم 7200 ليترگە جەتكەن. تۇبىندە شارۋاشىلىقتاعى بارلىق مال وسى تەكتەس سيىرلاردان قۇرالاتىن بولادى. سەلەكتسيالىق سۇرىپتاۋ جۇمىستارى, مالدى ءوز ءتولى ەسەبىنەن ءوسىرۋ قادامدارى بۇل ماقساتتىڭ ورىندالاتىنىنا شاك كەلتىرمەيتىندەي. يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى ۇستاناتىن كەشەندەگى بۇكىل جابدىق گەرامانيادان الدىرىلسا, ءوندىرىستى اۆتوماتتاندىرۋ, كومپيۋتەرلىك باسقارۋ مەن باقىلاۋ قول ۇزارتىپ وتىر. جالپى, مۇندا وندىرىسكە قارجى قۇيۋ ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە سانالىپ, تارتىنىپ قالۋ قايتارىمدى ءالسىرەتەدى دەگەن ۇعىم قالىپتاسقان. ياعني, ءتيىمدى بيزنەس ارقىلى كاسىپورىندى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعدارلاماسى بولاشاقتىڭ وسكەلەڭ تالابىنان وزەك تارتادى دەۋىمىزگە بولادى.
– ءبىزدىڭ شارۋاشىلىق تابيعي شيكىزاتتى ءبىرىنشى كەزەڭ ساتىسىندا وڭدەيتىندىكتەن, وزگە ارىپتەستەرگە قاراعاندا ەلەۋلى ارتىقشىلىق جاعدايدا,– دەيدى «رودينا اگروفيرماسى» جشس باس تەحنولوگى كونستانتين بانششيكوۆ. ء–بىزدىڭ ۇستانىمىمىز – قوسپاسىز ونىمدەر ۇسىنۋ, تەحنولوگيالىق تالاپتاردى قاتاڭ باقىلاۋ, ءوندىرىستىڭ جوعارى مادەنيەتى, ءونىمدى قولجەتىمدى باعامەن بازارلاۋ. زەرتحانانىڭ كۇن سايىنعى تەكسەرىسىنەن تىسقارى وبلىس, اۋدان, ءتىپتى, استانا قالاسىنداعى مەكەمەلەردە قوسىمشا ساراپتاما زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلەدى. تۇتىنۋشى تالعامىنداعى جەتى ءتۇرلى ءونىمىمىزدىڭ قۇرامىندا ماي, بەلوك جۇعىمدىلىعى سياقتى نورمالى سۇرانىستار قامتاماسىز ەتىلىپ, ءار ءونىمنىڭ ەرەكشەلىگىنە ساي 3,2-دەن 72,5 پايىزدىق مايلىلىق دارەجەسى ۇستالادى جانە ۆيتاميندەردىڭ باي قورى ساقتالادى. توڭازىتقىشتارمەن جابدىقتالعان اۆتورەفريجەراتورلار ايرىقشا ماڭىز ارتىلاتىن تاسىمال ءىسىن الاڭسىز ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءسۇتتى قايتا وڭدەۋ جەلىسىندەگى جۇمىسشى-وپەراتورلاردىڭ بارلىعىنىڭ ارنايى سەرتيفيكاتى بار. شارۋاشىلىق بەدەلىن ءوز قولىمەن كوتەرگەن جەرلەستەرىم ايتا قالارلىقتاي اۋىتقۋشىلىققا جول بەرگەن ەمەس.
وسىندايدا حالقىمىزدىڭ قارابايىرلاۋ بولسا دا كەز كەلگەن كاسىپتىڭ قىر-سىرى مەن قاسيەتىن ءدوپ باساتىن «مالدى مالداي ادام باعادى» دەگەن ناقىلى ويعا ورالادى ەكەن. ءوندىرىس مەڭگەرۋشىسى ماكسيم سۋدنيكوۆيچ, تەحنولوگ ليۋدميلا مارتالەر, ناتاليا پاسكال, ليليا بەلوۋسوۆا, ليۋدميلا وۆادوك سياقتى لابورانتتار, سۇرىپتاۋشى وپەراتور لاگير ازيموۆ, ساۋىنشى نادەجدا سوكولسكايا, باقتاشى اندرەي يۆانوۆ, تاعى باسقالار ونەگەلى ىستەرىنە ريزا بولاسىڭ. شارۋاشىلىق باسشىلارى وسىنداعى ءۇش اۋىلدىڭ تۇرعىندارىنا قالا تۇرمىسىنا مەيلىنشە جاقىن قولايلىلىقتار تۋعىزۋعا تىرىساتىنىنا قايران قالاسىڭ. كوكورىمگە بولەنگەن رودينا اۋىلىنىڭ ۇيلەرى ورتالىقتان جىلىتىلادى. سۋ جۇيەلەرىنىڭ ءوزى 40,6 شاقىرىمدى, ەلەكتر شامى تارتىلعان اسفالتتى كوشەلەردىڭ اۋماعى 40 شاقىرىمدى الىپ جاتىر. ۇيلەنۋ تويى مەن ءسابي تۋعانداعى ءداستۇرلى بازارلىق 50000 تەڭگەدەن ەكەن. ۇجىم مۇشەلەرى 13-ءشى جالاقى الادى. «جىل وقۋشىسى» مەن «التىن بەلگى» يەگەرلەرى 150000 تەڭگەنى يەمدەنەدى. وتكەن جىلعى 65 جىلدىق مەرەكەدە سوعىس ارداگەرلەرى س.گلۋشكو مەن پ.بوگاتىرەۆقا «ۆاز-2167» اۆتوكولىگى مىنگىزىلدى. جالپى, اگروفيرمانىڭ الەۋمەتتىك باعىتتاعى اقشالاي ۇلەسى 554,5 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى. اۋىل مادەني وشاعى رەسپۋبليكانىڭ «ۇزدىك كلۋبى» اتانسا, الدىڭعى جىلى شارۋاشىلىق «جىلدىڭ ۇزدىك الەۋمەتتىك جوباسى» نوميناتسياسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق «پارىز» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى.
باقبەرگەن امالبەك, اقمولا وبلىسى.