گازەتىمىزدە حابارلانعانىنداي, كەشە كوكشەتاۋداعى ش.قۇسايىنوۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى جانە «رۋحانيات» ايىنىڭ شەڭبەرىندە ءارى قازاقستان حالقى تىلدەرىنىڭ ءحىىى رەسپۋبليكالىق فەستيۆالى اياسىندا حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ V قۇرىلتايى بولىپ ءوتتى. ونىڭ جۇمىسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ماۋلەن اشىمباەۆ, مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى سەرگەي دياچەنكو, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, بارلىق وبلىستاردان كەلگەن قوعام قايراتكەرلەرى, عالىمدار مەن ءتىل جاناشىرلارى جانە باق وكىلدەرى قاتىستى.
بۇعان دەيىن الماتى مەن استانا قالالارىندا وتكەن جيىنداردان كەيىن وڭىرلەر اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ كوكشەتاۋدا تۋ كوتەرگەن بەسىنشى قۇرىلتاي قازاق مادەنيەتىنىڭ اسىل مايەگى, تابيعاتىمىزدىڭ التىن بەسىگى سانالاتىن وڭىرگە وزگەشە رۋح بەرگەنى انىق. سوندىقتان, جەر جۇزىندەگى قانداستارىمىزدى ەلەڭدەتكەن ءماسليحات-ءماجىلىستىڭ تاۋەلسىزدىك كۇرەسكەرى ابىلاي حاننىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويۋدان باستالۋى ايرىقشا ءتالىم توگىپ تۇردى.
شاحمەت قۇسايىنوۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىنا باستار جولدىڭ قوس قاپتالى قوناقتارىن قوشەمەتتەگەن جۇرتشىلىققا, ۇلتتىق كيىمدەگى جاستارعا, شاشۋى مول اجەلەرگە, ءبيشى قايىڭداردان اينىماعان ونەرپازدارعا لىق تولدى. كوشەلەردە ءتىلىمىز بەن ءدىلىمىزدى دارىپتەگەن كورنەكى ۇگىت قۇرالدارى كوز تارتىپ, الاڭداعى ءزاۋلىم ەكراننان تاريحىمىز تىزبەكتەلىپ, قۇدىرەتتى ءان-كۇي اۋەزى قالىقتاعان. كوكشەنىڭ بەرەكەلى كۇزى مەرەكەلى دۋمانعا تولىپ, ىقىلاس سالەمدەر مەن قاۋىشقان قۇشاقتار جۇرەگىڭدى شىمىرلاتادى.
وسىنداي جوعارى كوڭىل-كۇي اسەرىندەگى قۇرىلتايدى اشۋ قۇرمەتى حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ قۇرمەتتى پرەزيدەنتى, اكادەميك ءابدۋالي قايدارعا بەرىلدى. بۇدان كەيىن, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇرىلتايعا قاتىسۋشىلارعا قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەرگەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ماۋلەن اشىمباەۆ ءوز سوزىندە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعى – قازاق ءتىلى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. مەملەكەتىمىز, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.نازارباەۆ بۇل تۇرعىدا ساليقالى ساياسات ۇستانىپ, ونىڭ دامۋىنا قاجەتتى جاعدايلاردى جاساپ وتىر. وسى ورايدا, ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ «ءتىلى جوعالعان ۇلتتىڭ ءوزى جوعالادى» دەگەنى كوپ ويلارعا باستايدى. تاربيە نەگىزى وتباسىنان, بالالار باقشاسى مەن مەكتەپتەردەگى تەرەڭ تالىمنەن قالانادى. قازىر بالالار باقشاسىنىڭ 87 پايىزى, مەكتەپتەردىڭ 80 پايىزى قازاق تىلىندە ءتالىم-ءدارىس بەرەدى. ەلىمىزدە ءىس قاعازدارىن جۇرگىزۋدىڭ دەڭگەيى 2006 جىلى 33 پايىزدى قۇراسا, بۇگىنگى كۇنى 85 پايىزعا جەتىپ وتىر. ايتكەنمەن, كوڭىلدى توق ساناۋعا استە بولمايدى. ەلباسى الداعى ون جىلدا بۇل كورسەتكىشتەردى 95 پايىزعا ءوسىرۋدى مىندەتتەدى. ارنايى باعدارلامالار قابىلدانىپ, ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. مۇندا حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنا جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىك تە مول. مەن تاۋەلسىزدىك باردا قازاق ءتىلى وركەندەي بەرەتىنىنە سەنەمىن دەدى ول.
مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد قۇرىلتايعا جينالعانداردى قىزۋ قۇتتىقتاي كەلىپ, ەلىمىزدەگى ءتىل ساياساتىنىڭ دىڭگەگى نىقتالعاندىعىن تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى تابىستارمەن ناقتىلادى. قازاق ءتىلى حالىق تاعدىرىنداعى ەرەكشە قۇبىلىس رەتىندە ەڭسەلەنىپ كەلەدى, دەدى ول. 1989 جىلى مەملەكەتتىك مارتەبە العان ءتىلىمىز ەل تاۋەلسىزدىگىن جاقىنداتا ءتۇستى. سول 1989-90 جىلداردا مەكتەپتەردە 910 مىڭ بالا تازا قازاق تىلىندە ءبىلىم السا, قازىرگى دەرەك 1,5 ميلليوندىق دەڭگەيگە جەتتى. بۇدان ون جىل بۇرىن تەلەديدار مەن باق-تاعى انا تىلىمىزدەگى حابارلار مەن جاريالانىمدار 50 پايىزعا جەتپەسە, بۇگىندەرى ول 80 پايىزعا كوتەرىلدى. ءىس قاعازدارىنىڭ اينالىمى 80 پايىزعا ءوستى, ياعني 10 ەسە كوبەيىپ وتىر. الداعى ماقسات تا وراسان. بىراق ءبىز الدىمىزعا قوعام تىنىسىنداعى بارلىق جاعدايلار ەسكەرىلگەن ءارى ورىندالاتىن مىندەتتەر قويامىز. ەل حالقىنىڭ 95 پايىزى قازاق ءتىلىن ءبىلۋى كەرەك دەگەن پرەزيدەنتتىك باعدارلامانىڭ جۇزەگە اساتىنىنا العىشارتتار جاسالعان. قازاق ءتىلىن وقىتۋ باعدارلاماسىن قايتا قۇرۋ ءىسى جالعاسىن تابۋدا. جىل اياعىنا دەيىن جاڭا امبەباپ سوزدىك 150 مىڭ دانامەن جارىق كورەتىن بولادى. «ءتىل تۋرالى» جاڭا زاڭ دايىندالۋدا دەگەن ول وندا قازاق ءتىلىنىڭ ۇيىستىرۋشى مىندەتى العا شىعارىلعانىن, رەسپۋبليكامىزدىڭ كوپ ۇلتتى دانا حالقىنىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگى مەن شايقالماس قۇت-بەرەكەسى بولاشاعىمىزدىڭ ىرگەسىن بەكەمدەيتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
قۇرىلتايدا حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك ومىرزاق ايتباي ۇلى «حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى ەكى قۇرىلتاي ارالىعىندا: كەشە, بۇگىن جانە الداعى مىندەتتەر» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى.
جينالعان قاۋىم قۇرىلتاي قوناقتارىن قابىلداپ وتىرعان اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى سەرگەي دياچەنكونىڭ «حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ قۇرىلتايى جەر-جەردە قازاقستان حالقىنىڭ تىلدەرى مەرەكەلەنىپ جاتقان كۇندەرى وتكىزىلىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندەگى ماڭىزدى وقيعا بولىپ تابىلاتىندىعى ايقىن. جوعارى دەڭگەيدەگى فورۋمنىڭ كوكشەتاۋدا وتكىزىلۋى ءبىزدىڭ وڭىردە جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردى تاعى ءبىر سىن كوزىنەن وتكىزىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىنگى تاڭدا اقمولا وبلىسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلەتىن تۇرعىندار سانى 48 پايىزدى قۇرايدى. بۇل كورسەتكىشتى 2015 جىلى 75 پايىزعا, ال 2020 جىلى, ەلباسى جولداۋىندا اتاپ كورسەتىلگەنىندەي, 95 پايىزدىق مەجەگە جەتكىزۋ كوزدەلۋدە. سوڭعى جىلدارى قازاق تىلىندە ءتالىم-تاربيە بەرەتىن بالاباقشالاردىڭ سانى 40 پايىزعا كوبەيدى. مەكتەپتەردىڭ 63 پايىزىندا نەمەسە 403 مەكتەپتە وقۋشىلاردىڭ قازاق تىلىندە ءبىلىم الۋىنا تولىق جاعداي جاسالدى. ونىڭ ۇستىنە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ 500-دەن استام وكىلى قازاق ءتىلى كۋرستارىندا وقىپ ءجۇر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ۇشتۇعىرلى ءتىلدى مەڭگەرۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. جالپى, وڭىرلىك ءتىل ساياساتى باعدارلاماسىن ورىنداۋعا وتكەن جىلى بيۋدجەتتەن 54 ميلليون تەڭگە, ال بيىل 60 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىنىپ وتىر. بۇل العا قويىلعان مىندەتتەر مەجەسىنەن كورىنەتىنىمىزدى ايقىندايدى» – دەگەن قازاق تىلىندەگى ءسوزىن ريزا كوڭىلمەن قابىل الدى.
بۇدان ءارى جينالعان قاۋىم قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ, «قازاق ءتىلى» قوعامى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى شارۋا ءپىرماتتىڭ, حالىقارالىق قوعام پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى كەمەيدۋللا تولەبايدىڭ, اتىراۋلىق جۋرناليست تولەگەن بەرىشبايدىڭ سوزدەرىن ىنتا قويا تىڭدادى.
فورۋم حالىقارالىق قوعام پرەزيدەنتى ومىرزاق ايتباي ۇلىنىڭ ۇسىنىسىمەن ەكى قۇرىلتاي ارالىعىندا دۇنيەدەن وزعان قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ ەسىمدەرىن ءبىر مينۋتتىق ۇنسىزدىكپەن ەسكە الدى.
كوكشەتاۋ قۇرىلتايى قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ تۋرالى بۇكىل قاۋىمعا ارنالعان ۇندەۋ قابىلدادى. وندا حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى حالىقتىڭ ءتۇرلى الەۋمەتتىك توپتارىمەن, اسىرەسە وسكەلەڭ بۋىنمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ, انا ءتىلىنىڭ تاعدىرى – ەل تاعدىرى ەكەندىگىن ۇعىندىرۋدى ماڭىزدى مىندەت سانايتىنى, ۇلتتىق الەۋمەتتىك, رۋحاني ۇمتىلىسىن بولاشاققا باعىتتاي وتىرىپ, ءتول قۇندىلىقتارىمىزعا نەگىزدەلگەن وزىق ءتىل وركەنيەتى ىرگەتاسىن بەكەمدەۋدى ماقسات تۇتاتىنى ايتىلادى.
ەلباسىنىڭ حالىققا ارناعان بيىلعى جولداۋىندا كورسەتىلگەن «ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – 2017 جىلعا قاراي مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلەتىن قازاقستاندىقتاردىڭ سانىن 80 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ. ال 2020 جىلعا قاراي ولار كەمىندە 95 پايىزدى قۇراۋى ءتيىس. ەندى ون جىلدان كەيىن مەكتەپ ءبىتىرۋشىلەردىڭ 100 پايىزى مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلىپ شىعاتىن بولادى» دەگەن ابىرويلى مىندەتتى ورىنداۋعا حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى بەلسەنە اتسالىسىپ, ونىڭ ىسكە اسۋىنا قوعامدىق باقىلاۋ جاسايتىنى, مەملەكەتتىك ءتىلدى قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىنا جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, قولدانىسقا كەڭىنەن ەندىرۋگە قامقورلىقتى جالعاستىرا بەرەتىنى دە ءسوز بولادى.
سونىمەن قاتار, ۇلتى قازاق ازاماتتاردى ءوز اتى-جوندەرىن قازاق ءتىلىنىڭ زاڭدىلىقتارىنا ساي رەسىمدەۋگە جانە دۇنيەگە كەلگەن سابيلەردىڭ, كامەلەت جاسقا تولىپ, جەكە كۋالىك الاتىن بالالاردىڭ اتى-جوندەرىن دە قازاق تىلىندە رەسىمدەۋگە ۇندەي وتىرىپ, قازاق ەلىنىڭ ءاربىر ازاماتىن ءوز وتباسىندا, ارالاساتىن ورتاسىندا, قىزمەت ورنىندا قازاقشا سويلەۋگە, قىزمەتتەردىڭ قازاق تىلىندە كورسەتىلۋىن تالاپ ەتۋگە, قازاق اتىنا ساي ساليقالىلىق سالتىن ساقتاۋ ارقىلى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قوعام ءومىرىنىڭ بار سالاسىندا كەڭىنەن قولدانىلۋىنا ۇلەس قوسۋعا شاقىرادى.
جيىن سوڭىنا قاراي دەلەگاتتار ۇعا اكادەميگى ومىرزاق ايتباي ۇلىن حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتتىگىنە ءبىراۋىزدان قايتا سايلادى. سونداي-اق, فورۋمدا پرەزيدەنتتىڭ ورىنباسارلارى دا سايلاندى.
قۇرىلتاي دەلەگاتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالقىنىڭ تىلدەرى كۇنىنە ارنالعان مەرەكەلىك كورمەنى تاماشالاپ, وقۋ ورىندارىنداعى, كىتاپحانالارداعى, گازەت رەداكتسيالارى مەن وبلىستىق تەلەديدارداعى كەزدەسۋلەرگە قاتىستى. فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ارناپ ءبىرجان سال, اقان سەرى, ۇكىلى ىبىرايدىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارى كونتسەرتتىك باعدارلامالار ۇسىندى.
قۇرىلتايعا قاتىسۋشىلار لەبىزى
ماحمەتقالي سارىبەكوۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى:
قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەسى زامان تالابىنان تۋىنداپ وتىر. بۇگىن رەسپۋبليكا پارلامەنتىندە تالقىلانىپ جاتقان «ءبىلىم تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسى ۇلكەن مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى دەگەن ويدامىز. جالپى, 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا, قازاق تىلىندە ءدارىس بەرەتىن مەكتەپتەر سانى 1053-كە ارتىپ, 3821 مەكتەپتى قۇرادى. ونداعى بالالار سانى 1,5 ميلليوننان استى. ال, جوعارى وقۋ ورىندارىندا انا تىلىمىزدە ءبىلىم الۋشىلار 52,9 پايىزعا جەتتى. ءبىلىم وشاقتارىندا قازاق ءتىلىن وقىتۋدىڭ 5 دەڭگەيلى ساتىسى ەنگىزىلىپ, ءتاجىريبەدەن ويداعىداي وتۋدە.
ءبىلىم كوزى – وقۋلىقتا. رەسپۋبليكامىزدا وقۋلىقتار شىعارۋعا 137,7 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, ول ماقساتتى تۇردە يگەرىلۋدە. بۇل باعىتتا جۇزەگە اسىرىلاتىن شارۋالار جەتكىلىكتى. ال تەحنيكالىق, كاسىپتىك ءبىلىم وقۋلىقتارى مەن كورنەكى قۇرالدارى سۇرانىستان كەمشىن سوعۋدا. سوعان قاراماستان, مەكتەپتەردىڭ, ءتىلدى وقىتۋ مەكەمەلەرىنىڭ وقۋلىقپەن, سوزدىكتەرمەن قامتىلۋى, ونىڭ مازمۇندىلىعى, ءتىلىنىڭ جاتىقتىلىعى كوڭىلدەن شىعادى دەپ ويلايمىز. سوڭعى كەزدەرى مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ماڭىزدى باعدارلامالار قابىلداندى. بۇل قۇجاتتار نەگىزىندە ەل كۇتكەن ەلەۋلى مىندەتتەر جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. ماسەلەن, 2012-2014 جىلدارعا ارنالعان «عىلىمي قازىنا» باعدارلاماسىنىڭ بەرەرى تولىمدى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتكىم كەلەدى. مۇندا شەت مەملەكەتتەردەگى قازاق دياسپوراسىنىڭ وتىنىشتەرى مەن مۇقتاجدىقتارى ايرىقشا نازاردا ۇستالادى.
ءابساتتار قاجى دەربىسالى, قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارما-سىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي:
جالپى, ءتىل مەن ءدىن ماسەلەسىن ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى. رۋحانياتتىڭ وزەگى – ءدىن. سوندىقتان, ءدىن مەن دىلدەگى ءتىل ادەبى وسىناۋ باعا جەتپەس قۇندىلىعىمىزدىڭ اياسىن كەڭىتە تۇسەتىنى بەلگىلى.
مادەنيەتتىلىكتەن وزەك الاتىن شارۋامىزدىڭ بارلىعى سىيلاستىققا, ءوزارا قۇرمەتكە كەلىپ تىرەلەدى. مەن بۇل جەردە ۇزاق پالساپالىق بايانعا بارماي-اق قويايىن. ءتىلدىڭ تۇعىرىن داۋرىقپامەن, ميتينگىلەتۋمەن كوتەرە المايتىنىمىزعا كوز جەتتى. ءتيىمدى ارەكەتتەردەن ءبىر عانا مىسال كەلتىرەيىن. ءبىزدىڭ مۇفتياتقا امەريكادان حات كەلدى. بىزدە ءىس قاعازدارى تەك قانا قازاق تىلىندە جۇرگىزىلەتىندىكتەن, ول ايلاپ قارالماي جاتتى. اقىرىندا, سوناۋ مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى ەلدەن, قازاق تىلىندە جازىلعان ءدال سول ماعىناداعى حات كەلىپ ءتۇستى. ءبىز وعان بار ىجداعاتىمىزبەن تولىققاندى جاۋاپ قايتاردىق.
ءىس قاعازدارىن انا تىلىندە جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعى مىنادان دا كورىنەدى. بىردە كەڭسەمىزگە فرانتسۋزدىق جۋرناليستەر كەلىپ, تىرشىلىگىمىزبەن تانىسپاق بولدى. ادەپپەن قارسى الدىق. بىراق ورىس اۋدارماشى ارقىلى سويلەسپەك بولعانىنا ادەپپەن جايىمىزدى تۇسىندىردىك. ەرتەڭىنە-اق قازاق اۋدارماشىسىن الىپ كەلدى. ايتپاعىم, قازاقتىڭ ماسەلەسى – قازاقتىڭ وزىندە. قوعام قوزعالىسقا ءتۇسۋى كەرەك. سوندا ناتيجە دە بولادى.
نۇرلان ورازالين, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى:
سايكەستىكتى قاراڭىز. وسىدان تۋرا 22 جىل بۇرىن, ءدال ءبۇگىنگى كۇنى, ياعني 1989 جىلعى 22 قىركۇيەكتە قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك مارتەبە الدى. بۇل ۇسىنىستى قازىر قۇرىلتاي تورىندە وتىرعان قۇرمەتتى اقساقالىمىز ءابدۋالي قايدار قاسقايىپ تۇرىپ قورعاپ قالعانى ەسىمىزدە. بۇل رۋحاني توڭكەرىس ءدارەجەسىندەگى وقيعا بولدى. ايتپاعىم, باستى قۇندىلىعىمىزدى قورعاپ قالۋ ماسەلەسى. قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى قالىڭداپ قالعان ەدى. ول رەانيماتسيانىڭ الدىندا تۇر ەدى. قازىر جاعداي جاقساردى. بىراق كوڭىل توعايماۋدا.
ءتىل الدىنداعى پارىز بەن قارىزدى بەزبەندەي الىپ ءجۇرمىز بە؟ تولىق مانىندەگى قاناعاتتانۋشىلىق جوق ەكەندىگى داۋسىز. بۇگىنگى قۇرىلتايدا دا وتكىر پىكىرلەر ايتىلىپ جاتىر. كەلىسەمىز, ارينە. كەدەرگىنى بەل شەشىپ كۇرەسۋ ارقىلى جەڭەتىنىمىزدى دالەلدەۋ دە ارتىق. ءبىرازىمىزدىڭ وشاعىمىزدا اتاسى تازا, اكەسى ىسكەرلىك, بالاسى ءشۇلدىر قازاق تىلىندە سويلەيتىنى ءجيى كەزدەسەدى. ەلباسىمىز وسىعان قىنجىلىس ءبىلدىردى. «قازاقپەن قازاق قازاق تىلىندە سويلەسىڭدەر» دەدى, باسقا ۇلت وكىلدەرىنە دە «قازاق ءتىلىنىڭ الدىندا قارىزدارسىزدار» دەدى. بۇدان ارتىق قالايشا جەتكىزىپ ايتۋعا بولادى؟!
جازۋشى رەتىندە كىتاپقا, ءوتىمدى كىتاپقا سۇرانىستىڭ ارتۋىن قالايمىز. كىتاپ – قوزعاۋشى كۇش, ءىلىم-ءبىلىمنىڭ قاينارى. بۇگىنگى كۇننىڭ شىندىعىنان قاراساڭ, باسپالاردىڭ نانتابارلىق پيعىلىنا قارنىڭ اشادى. جاسىنا قاراماستان ادەبي ورتانى قالىپتاستىرۋ قاجەت. ءتىل جاسايتىن, ءسوز جاسايتىن قالامگەرلەرگە قولداۋ جاساۋ كەرەك. وسى تۇرعىدان العاندا, «قازاق ءتىلى» قۇرىلىمى قوعامنىڭ سەنىمدى تىرەنىشى بولاتىنى انىق.
اللا پلاتونوۆا, ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى:
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا, رەسپۋبليكامىزدىڭ «ءتىل تۋرالى» زاڭىندا جانە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ۇسىنىلعان «ءتىلدىڭ ءۇشتۇعىرلىعى» مادەني جوباسىندا مەملەكەتتىك ءتىل باستى نازاردا تۇر. ويتكەنى, قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى جانە ۇلتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى وسى مەملەكەتتىك ءتىل بولىپ تابىلادى. وسىعان وراي, جەرلەستەرىمىز ادالدىق, ادامگەرشىلىك, ءتوزىمدىلىك, تاتۋلىق, دەموكراتيالىق جانە جالپىادامزاتتىق ىزگىلىك ۇستانىمىن باسشىلىققا العىسى كەلسە, ونى مەملەكەتتىك ءتىلدى قۇرمەتتەۋدەن باستاۋى كەرەك دەپ سانايمىن.
مەن پەيىلى كەڭ قازاق حالقىن ءوز ۇلتىمنان كەم كورمەيمىن. وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق ءتىل سايىستارىنا قاتىسىپ, جۇلدەلەرگە يە بولىپ ءجۇرمىن. بولاشاقتا بارشامىز مەملەكەتتىك تىلدە ءسويلەيتىنىمىز انىق. بولاشاق دەگەنىمىزدىڭ ءوزى وسى. بۇل – وركەنيەتتى ءومىر تالابى. وزگەرىستەردىڭ, ۇلى ماقساتتاردىڭ ورتاسىندا, ءبىز, جاستار ءجۇرۋىمىز كەرەك.
ءسوزىمنىڭ سوڭىندا ەگەمەندى ەل بولىپ, ەڭسەسىن كوتەرگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلىنىڭ ءمارتەبەسىن وركەندەتۋگە ءبىر كىسىدەي اتسالىسايىق! ەلگە, جەرگە دەگەن ىستىق ىقىلاسىمىزدى ىسىمىزبەن دالەلدەيىك. جۇرەكتەن شىققان جىلى ءسوز جاڭاشا ءومىردىڭ جارقىن باستاۋىنا نۇر بولىپ قۇيىلسىن دەگىم كەلەدى.
باقبەرگەن امالبەك, كوكشەتاۋ.