باق تۋرالى زاڭ
بالا قۇقىن قورعاۋ. جوبا الدەبىر جاعدايدا جابىرلەنىپ, زارداپ شەككەن بالا تۋرالى اقپاراتتى جاريالاۋعا جول بەرمەۋدى تالاپ ەتەدى. ياعني, جابىرلەنۋشى بالانىڭ جانە ونىڭ اكە-شەشەسىنىڭ اتى-ءجونىن, سۋرەتىن, ۆيدەوسىن, اۋديوعا جازىلعان داۋىسىن, سونىمەن قاتار, تۋعان ۋاقىتى, تۋعان جەرى, تۇراتىن جەرى, وقيتىن نەمەسە جۇمىس ىستەيتىن جەرى تۋرالى مالىمەتتەردى باق-تا نەمەسە بايلانىس جەلىلەرى ارقىلى تاراتۋعا تىيىم سالادى (2-باپ). باق جۇمىسىن توقتاتۋ. سوت شەشىمىمەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن قاتار, ينتەرنەت-باسىلىمداردىڭ جۇمىسىن دا توقتاتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرادى. «توقتاتۋ» دەگەندە قولدانىستاعى زاڭ باسىلىمنىڭ نەمەسە تەلە-راديوحاباردىڭ ءبىر نەمەسە بىرنەشە سانىن شىعارتپاۋ جانە تاراتقىزباۋدى ايتادى. جوبا ونى «توقتاتۋعا نەگىز بولعان سەبەپتەردى جويعانعا دەيىن» دەپ كەڭەيتۋدى ۇسىنادى (10-باپ). اقپارات قۇرالدارىن جانە بلوگەرلەردى تىركەۋ. قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىن گازەت-جۋرنالدار, مەملەكەتتىك سەكتورداعى سۋبەكتىلەردىڭ ينتەرنەت-سايتتارى جانە اقپارات اگەنتتىكتەرىنىڭ سايتتارى مىندەتتى تۇردە تىركەلۋى ءتيىس. جەلىلىك باسىلىمداردى تىركەۋ ەرىكتى تۇردە جۇرەدى («جەلىلىك باسىلىم» ۇعىمىنا ينتەرنەت-سايتتار جانە بلوگەرلەر كىرەدى). حاتتار. زاڭدارعا قايشى كەلەتىن وقىرمان حاتتارىن باق-تا جاريالاۋعا جول بەرمەۋ. وقىرمان حاتتارىنا ينتەرنەت-باسىلىمدا قولدانۋشىلار جازىپ قالدىرعان پىكىرلەر دە جاتادى (17-باپ). مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باق الدىنداعى مىندەتى. مەملەكەتتىك ورگاندار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا اقپارات بەرۋگە مىندەتتى. ەگەر ول مەملەكەتتىك قۇپيا بولماسا. بۇل تالاپ قولدانىستاعى زاڭدا دا بار. جاڭا تالاپ قابىلدانسا, اقپارات بەرۋ تۋرالى وتىنىمگە باق-تىڭ باس رەداكتورى نەمەسە باسقا دا وكىلەتتى ادامى قول قويۋى كەرەك بولادى (18-باپ). جۋرناليست كەي مالىمەتتەردى اۋىزشا سويلەسىپ بىلە الادى. ولار: 1) مەملەكەتتىك ورگاندار مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ جۇمىس كەستەسى; 2) مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ولارعا قاراستى بولىمشەلەردىڭ پوشتا, ەلەكتروندى پوشتا مەكەنجايلارى, انىقتاما قىزمەتىنىڭ تەلەفوندارى جانە ولاردىڭ باسشىلارى تۋرالى اقپاراتتار; 3) جەكە تۇلعالاردى جانە زاڭدى تۇلعالار وكىلدەرىن قابىلداۋ ءتارتىبى; 4) وتىنىشتەر مەن شاعىمداردى قاراۋ ءتارتىبى; 5) مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ءتارتىبى; 6) سوت ىستەرىن قاراۋ كەستەسى; 7) مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار, تەندەرلەر, اۋكتسيوندار وتكىزۋ ۋاقىتى مەن ورنى; 8) جەرگىلىكتى قوعامداستىقتىڭ جينالىس ۋاقىتى مەن ورنى, وندا قارالاتىن ماسەلەلەر; 9) لاۋازىمدى بوس ورىندار تۋرالى اقپارات الۋعا قاجەت تەلەفون نومىرلەرى (18-باپ). وزگەرىستەر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارىندە باق-پەن جۇمىس ىستەيتىن ءبولىم نەمەسە لاۋازىمدى قىزمەتكەر بولۋىن مىندەتتەيدى. بۇل قىزمەتكە جۋرناليستيكاعا قاتىسى بار سالادا ءبىلىمى بار ادام تاعايىندالادى. سونىمەن قاتار, مۇندا باق-پەن جۇمىس ءبولىمىنىڭ اتقاراتىن قىزمەتى مەن مىندەتى ناقتى كورسەتىلگەن (18-باپ). باق مىندەتتى تۇردە جانە تەگىن جاريالاۋى ءتيىس ماتەريالدار: بەلگىلى ءبىر باق-تىڭ وزىنە قاتىستى سوت شەشىمى; توتەنشە جاعداي ەنگىزىلگەنى تۋرالى جانە تەررور قاۋپىنە قاتىستى وكىلەتتى ورگانداردىڭ حابارلاماسى. تەرىستەۋ. وزگەرىستەر ار-نامىسقا تيەتىن اقپاراتتاردى تەرىستەۋ ءتارتىبىن بۇرىنعىدان گورى كەڭەيتۋدى جانە ناقتىلاي ءتۇسۋدى ۇسىنادى. مىسالى, وزىندە شىققان مالىمەتتەردى تەرىستەگەن كەزدە باق نەنىڭ شىندىققا ساي كەلمەيتىنىن انىق كورسەتۋى ءتيىس. باسپاسوزدە ول «تەرىستەۋ» دەگەن تاقىرىپپەن, تەرىستەلىپ وتىرعان ماتەريالدىڭ شريفتىمەن, سونىڭ ورنىنا جاريالانۋى كەرەك. تەلە-راديودا بولسا, تاۋلىكتىڭ سول تەرىستەلىپ وتىرعان حابار شىققان ۋاقىتىندا جانە سول حاباردا شىعۋى قاجەت (19-باپ). جۋرناليست مىندەتتەرى. جۋرناليست مىندەتتەرىنە الىنعان اقپاراتتاردىڭ راستىعىن تەكسەرۋدى قوسۋ. سونىمەن قاتار, اسىراپ الۋ قۇپياسى جانە دارىگەرلىك قۇپيا تۋرالى مالىمەتتەردى ازاماتتىڭ جازباشا رۇقساتىنسىز بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالاماۋ (ەگەر ول مالىمەتتەر بۇعان دەيىن زاڭدى تۇردە جاريالانعان بولسا, بۇل تىيىم جۇرمەيدى) (21-باپ). باق تۋرالى زاڭدى بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپقا تارتۋعا نەگىز بولاتىن ارەكەتتەر. جابىرلەنگەن بالا تۋرالى مالىمەتتەردى رۇقساتسىز جاريالاۋ (بالا 14 جاسقا تولعان بولسا ونىڭ ءوز كەلىسىمىمەن, 14-كە تولماعان بالا بولسا, ونىڭ زاڭدى وكىلدەرىنىڭ رۇقساتىمەن جاريالانادى. ال ەگەر بالانىڭ, يا ونىڭ وكىلدەرىنىڭ رۇقساتىن الۋ مۇمكىن بولماسا نەمەسە زاڭدى وكىلى قىلمىسقا كۇدىكتى نەمەسە ايىپتالۋشى بولسا, رۇقساتسىز جاريا ەتۋگە بولادى) (25-باپ). قاي جاعدايدا شىندىققا ساي ەمەس مالىمەت تاراتقانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلمايدى. ول مالىمەت رەسمي نەمەسە اقپاراتتىق حابارلامالاردا, ءتيىستى ورگاندا تىركەلگەن وزگە بۇقارالىق اقپارات قۇرالىنىڭ حابارىندا جاريا ەتىلگەن بولسا (جابىرلەنۋشى بالا تۋرالى مالىمەتتەردى قوسپاعاندا); باق-تىڭ سۇراۋلارىنا بەرىلگەن جاۋاپتاردا بار بولسا; مالىمەت اقپارات اگەنتتىكتەرىنەن, ينتەرنەت-باسىلىمداردان, جارناما بەرۋشىلەردەن جانە جارناما جاساۋشىلاردان الىنعان بولسا; ادامداردىڭ ءسوزىن وزگەرىسسىز جاريا ەتۋ ارقىلى بەرىلگەن بولسا; تىكەلەي حابارلارعا قاتىسۋشىلار ايتقان بولسا نەمەسە بۇل زاڭعا سايكەس وڭدەپ-وزگەرتۋگە جاتپايتىن ماتەريالداردا كەزدەسكەن بولسا (26-باپ).جارناما تۋرالى زاڭ
سىرا نەمەسە شاراپتىڭ جارناماسى. وزگەرىستەر سىرا مەن شاراپتىڭ جارناماسىن وتاندىق باق-تا بەلگىلى ءبىر كولەمدە كورسەتۋگە رۇقسات بەرۋدى ۇسىنادى. مىسالى, ولاردى تەلە-راديوارنالاردا تاڭعى ساعات 7 مەن تۇنگى ساعات 12 ارالىعىنان باسقا ۋاقىتتاردا كورسەتۋ. الايدا, دەمالىس جانە مەيرام كۇندەرى جارنامالاۋعا تىيىم سالۋ (8-باپ). گازەت-جۋرنالداردا (بالالارعا ارنالعان جانە ءدىني باسىلىمداردان وزگە) سىرا مەن شاراپتىڭ جارناماسىن بەرۋ. شەت ەلدەردە ءوندىرىلگەن سىرا مەن شاراپتىڭ جارناماسىن وتاندىق گازەتتەردىڭ ءبىرىنشى جانە سوڭعى بەتتەرىندە, جۋرنالداردىڭ مۇقاباسىندا جاريالاماۋ (9-باپ). سىرا نەمەسە شاراپ جارناماسىندا دەنە ەڭبەگى جانە اۆتوكولىك جۇرگىزۋدى كورسەتپەۋ, ول جارنامالارعا بالالار مەن ايەلدەر تۇسپەۋى (ونىڭ ىشىندە انيماتسيالىق جارنامادا); جارناما بالالارعا ارنالماعان بولۋى كەرەك. سونىمەن قاتار, ولار الكوگولدىڭ ەمدىك قاسيەتتەرى بار دەگەن پىكىر تۋعىزبايتىن نەمەسە الكوگولدى مولشەرمەن ىشۋگە شاقىرمايتىن; اراق-شاراپ ىشپەگەنى ءۇشىن سىناپ-ايىپتامايتىن بولۋى ءتيىس. جارنامادا سىرا نەمەسە شاراپتى كوپ ءىشۋدىڭ زيانى تۋرالى ەسكەرتۋ بولۋى, ول ەسكەرتۋگە جارناما كولەمىنىڭ كەمىندە 10%-ى بەرىلۋى كەرەك (13-باپ).بايلانىس تۋرالى زاڭ
جەلىلىك مەكەنجاي (سەتەۆوي ادرەس) – تەلەكوممۋنيكاتسيا جەلىسىندە جۇمىس ىستەيتىن قۇرىلعىنىڭ وزىنە ءتان يدەنتيفيكاتورى (جاڭا تۇسىنىك, 2-باپ). مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتى. مەملەكەتتىك ورگاندار تەلەكوممۋنيكاتسيا جەلىسى ارقىلى قازاقستاندا تىيىم سالىنعان اقپاراتتار تاراتىلعان جاعدايدا وكىلەتتى ورگانعا حابار بەرەدى. وندا اقپاراتتى تاراتۋشى ينتەرنەت-باسىلىمنىڭ جەلىدەگى مەكەنجايى, اقپارات باعىتتالعان مەكەنجايلار, زاڭسىز اقپارات تاراتۋ ءۇشىن قولدانىلعان ابونەنتتىك قۇرىلعىلاردىڭ يدەنتيفيكاتسيالىق كودتارى كورسەتىلەدى. بۇل ءمالىمەتتەردىڭ راستىعى ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاننىڭ باسشىسى نەمەسە ونىڭ ورىنباسارى جاۋاپ بەرەدى (8-باپ). بايلانىس قىزمەتىن پايدالانۋشى قۇقىن قورعاۋ. تۇرعىنداردى ينتەرنەتكە قوسۋشى وپەراتوردا بالالارعا زيان اقپاراتتاردى شەكتەي الاتىن تەحنيكالىق جانە باعدارلامالىق مۇمكىندىكتەر بولۋى ءتيىس. مۇنداي مۇمكىندىكتى وپەراتور ابونەنتتىڭ كەلىسىمىمەن ىسكە قوسادى. ال ينتەرنەت كوپشىلىككە ورتاق بولاتىن ورىنداردا اتالعان فۋنكتسيالار ابونەنتتىڭ كەلىسىمىنسىز, مىندەتتى تۇردە ورناتىلادى (36-باپ). بايلانىس وپەراتورلارى قازاقستانداعى ابونەنتتەر مەن قولدانۋشىلار جايلى قىزمەتتىك اقپاراتتى جيناپ, ساقتايدى. ول مالىمەتتەردى قازاقستان شەكاراسىنان شىعارۋعا بولمايدى (حالىقارالىق بايلانىس قىزمەتىن نەمەسە روۋمينگ قىزمەتىن كورسەتۋدە بەرىلەتىن قىزمەتتىك اقپارات بولماسا) (36-باپ). بايلانىس وپەراتورلارىنا قىزمەتتىك اقپاراتتى جيناپ, ساقتاۋ جۇيەسىنە ەنگىزىلمەگەن ابونەنتكە بايلانىس قىزمەتىن كورسەتۋگە تىيىم سالىنادى (40-باپ).تەلە-راديوحابارلارىن تاراتۋ تۋرالى زاڭ
بالالار تەلەباعدارلاماسى – 12 جاسقا دەيىنگى بالالار ءۇشىن جاسالعان, وسى توپتاعى بالالارعا لايىق سيۋجەتى بار تەلەباعدارلاما. ءبىلىم بەرەتىن باعدارلاما – كەڭ اۋقىمدى اۋديتورياعا ارنالعان, مازمۇنى تەلەكورەرمەندى وقىتىپ-ۇيرەتۋگە باعىتتالعان, قوعامنىڭ عىلىم مەن مادەنيەت, ونەر, ءوندىرىس سياقتى ءبىر سالاسى بويىنشا ناقتى ءبىلىم بەرۋدە وزىندىك ماڭىزعا يە تەلەباعدارلاما. وسى باپتا جارنامانىڭ تەلەباعدارلاماعا جاتپايتىنى ناقتىلانادى (1-باپ). ۇلتتىق تەلە-راديونىڭ ءمۇددەسىن قورعاۋ. وتاندىق تەلەارنالاردىڭ ءبىر اپتادا كورسەتەتىن حابارلارىندا وتاندىق تەلەحابارلاردىڭ ۇلەسى 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 50%-دان كەم بولماۋى. وتاندىق راديولاردا ءبىر اپتادا ەفيرگە شىعاراتىن حابارلارداعى وتاندىق حابارلار مەن قازاقستان اۆتورلارى شىعارعان نەمەسە ورىندايتىن ءان-كۇيلەردىڭ ۇلەسى 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 45%-دان كەم بولماۋى, ال 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 50%-دان كەم بولماۋى (28-باپ). تەلەديداردا مۇگەدەكتەر ءمۇددەسىن قورعاۋ. جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا ساعات 16.00 مەن 00.00 ارالىعىندا جاڭالىقتارعا ارنالعان كەمىندە ءبىر حابار سۋردواۋدارمامەن نەمەسە سۋبتيتر ارقىلى اۋدارمامەن بەرىلەدى. تەلەارنالاردا مىندەتتى تۇردە كورسەتىلۋى ءتيىس حابارلار سۋردواۋدارمامەن نەمەسە سۋبتيتر ارقىلى اۋدارمامەن بەرىلەدى (30-باپ).اقپاراتتاندىرۋ تۋرالى زاڭ
ينتەرنەت-باسىلىمداعى جەكە مالىمەتتەر. قولدانۋشى ينتەرنەت-باسىلىمدا اقپارات جاريالاۋى ءۇشىن ونىڭ يەسىمەن كەلىسىم جاساۋى ءتيىس. كەلىسىمنىڭ مىناداي تۇرلەرى ۇسىنىلادى: جازباشا قاعاز فورماسىندا, ەلەكتروندى قۇجات تۇرىندە («ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالىنداعى يدەنتيفيكاتسيا ارقىلى) نەمەسە تىركەلگەن ۇيالى تەلەفون نومىرىنەن سمس-حابارلاما جىبەرۋ جولىمەن. قولدانۋشى اقپاراتتى ءوز اتىنان دا, لاقاپ اتپەن دە ورنالاستىرۋىنا بولادى. ينتەرنەت-باسىلىم يەسى كەلىسىمدەگى مالىمەتتەردى ساقتاۋى جانە كەلىسىم بۇزىلعاننان كەيىن دە ءۇش اي ساقتاۋى كەرەك (36-باپ).اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋ تۋرالى كودەكس
وزگەرىستەر جاڭا تالاپتاردى ورىنداماعانى نەمەسە بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى قاراستىرادى. مىسالى, باق تۋرالى زاڭدا كورسەتىلگەن جابىرلەنۋشى بالا تۋرالى مالىمەتتەردى تاراتقانى ءۇشىن جەكە ادامدارعا – 20, لاۋازىمدى تۇلعالارعا – 25, شاعىن كاسىپكەرلىك ۇيىمدارى مەن كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارعا – 50, ورتا كاسىپكەرلىك ۇيىمدارىنا – 100, ءىرى كاسىپكەرلىك ۇيىمدارىنا 200 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە ايىپپۇل سالۋدى ۇسىنادى (451-باپ). P.S. جوبا, سونىمەن قاتار, اقپاراتقا قاتىستى زاڭداردان كوپتەگەن تارماقتاردى الىپ تاستاۋدى قاراستىرادى. بارلىق وزگەرىستەر ۇسىنىس رەتىندە. اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى بەدەلدى پىكىرلەردى ەسكەرۋ ماقساتىندا جوبانى قوعامنىڭ تالقىسىنا سالىپ وتىر. ەرجان ءابدىرامان, «ەگەمەن قازاقستان»