كەشە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ۇلتتىق مۋزەيگە قازاقتىڭ مادەني قۇندىلىقتارىن ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالارىنىڭ رەپرەزەنتاتيۆتىك تىزىمىنە قوسۋ جونىندەگى يۋنەسكو سەرتيفيكاتىن تاپسىردى.
«ءبىزدىڭ باي تاريحىمىزدىڭ ماتەريالدىق ەمەس مۇراسى تەرەڭ رۋحاني ماعىناعا يە جانە ول ۇلتتىڭ مادەني قۇندىلىقتارىنىڭ نەگىزى سانالادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ مادەني ەسكەرتكىشتەردى ساقتاۋعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ەل اۋماعىندا تۇراتىن حالىقتاردىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرپىنىڭ قايتا جاڭعىرۋىنا ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. 2003 جىلى پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلداندى. قازاقستان تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ وسىنداي اۋقىمدى جوبانى جۇزەگە اسىردى. باعدارلاما ورىندالعان 8 جىلدىڭ ىشىندە 78 تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىش قايتا قالپىنا كەلتىرىلىپ, ورتا عاسىرلارداعى كۇي, تاريحي اۋەن-سارىنداردى ارقاۋ ەتكەن قازاق مۋزىكاسى تەرەڭ زەرتتەلدى. «ماڭگىلىك سارىن: قازاقتىڭ 1000 كۇيى, 1000 ءانى» اتتى قازاق ءداستۇرلى اندەرىنىڭ انتولوگياسى شىقتى. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇراسىن ساقتاۋعا جانە دامىتۋعا باعىتتالعان «رۋحاني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا. تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى قازاقستاننىڭ ءبىر جەتىستىگى يۋنەسكو-مەن ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناستى ورناتۋ جانە نىعايتۋ بولىپ سانالادى. حالىقارالىق ۇيىممەن ىنتىماقتاستىق اياسىندا ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالاردى قورعاۋ سالاسىندا ءبىرشاما جۇمىستار اتقارىلدى. اتاپ ايتقاندا, ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالاردى قورعاۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميتەت قۇرىلدى, ادامزاتتىڭ رەپرەزەنتاتيۆتىك تىزىمىنە العاشقى قازاقستاندىق ۇسىنىمدار ازىرلەنىپ, ۇلتتىق ءتىزىم بەكىتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 2014-2015 جىلدارى ادامزاتتىڭ بۇكىلالەمدىك ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالار تىزىمىنە قازاقتىڭ كيىز ءۇيى, ايتىس جانە كۇي ونەرى ەنگىزىلدى. سونداي-اق, يۋنەسكو-نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالار تىزىمىنە قازاقستاننىڭ «ناۋرىز» كوپۇلتتى نوميناتسياسى, «سايات قۇستارىمەن اڭ اۋلاۋ» كوپۇلتتى نوميناتسياسى, «جۇقا ناندى دايىنداۋ ءداستۇرى: لاۆاش, قاتىرما, جۇپقا, يۋفكا» جانە «قازاق كۇرەسى» ۇلتتىق اتالىمدارى ەندى. «قازاقتىڭ قاسيەتتى كيىز ءۇيى», «سۋىرىپسالما ايتىسى» مەن «كۇمبىرلەگەن كيەلى كۇيى» ەندىگى جەردە قازاقتىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ادامزاتتىڭ رۋحاني مۇراسى سانالادى. وعان كۋا – بۇگىن مۇراجايعا تاپسىرىلىپ وتىرعان يۋنەسكو-نىڭ ارنايى سەرتيفيكاتتارى. ءسوز جوق, بۇل ەندى بىرنەشە كۇننەن سوڭ بۇكىل ەل بولىپ اتاپ وتەتىن تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا تاماشا تارتۋ ءارى لايىقتى ۇلەس دەپ بىلەمىن», – دەپ اتاپ ءوتتى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ.
وسىدان كەيىن ۆيتسە-پرەمەر يمانعالي تاسماعامبەتوۆ يۋنەسكو سەرتيفيكاتتارىن ەتنوگرافيالىق زالعا تۇراقتى تۇردە قويۋ ءۇشىن ۇلتتىق مۋزەي ديرەكتورى د.مىڭبايعا سالتاناتتى تۇردە تاپسىردى. ەكسپوزيتسيانىڭ اشىلۋىندا قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىرگەن ءارتىستەرى, كۇيشىلەر ايگۇل ۇلكەنباەۆا, سەكەن تۇرىسبەكوۆ, سونىمەن قاتار, ايتىسكەر اقىندار سارا توقتامىسوۆا, سەرىكزات دۇيسەنعازى ءسوز سويلەدى. سونىمەن بىرگە, ەلىمىز 2017 جىلى يۋنەسكو-نىڭ اتالعان تىزىمىنە «اسىق ۇلتتىق ويىنى» نوميناتسياسىن ەنگىزۋدى جانە «قورقىت مۇرالارى» كوپۇلتتىق نوميناتسياسىن ۇيلەستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
يۋنەسكو-نىڭ تىزىمىنە مۇرالاردى تىركەۋ قازاقستاننىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالارىن ەلىمىزدە جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا, سونداي-اق, ولاردى قورعاۋ بويىنشا ۇلتتىق دەڭگەيدە جۇيەلى شارالار قابىلداۋعا ىقپال ەتەدى.
راۋان قايدار,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ