قاراسورا ءشوبى قاپتاعان اتاقتى شۋ القابىن بۇگىندە بىلمەيتىندەر كەمدە-كەم. كولەمى ەكى ميلليون گەكتاردى قامتيتىن شۋ القابىنىڭ 140 مىڭ گەكتارعا جۋىق جەرىندە جىل سايىن قاراسورا (كەندىر) ءشوبى گۇلدەپ, قاپتاپ وسەدى. جامبىل وبلىسىنداعى اۋداننىڭ شاتقالدارى مەن ساي-سالاسىن, قۇمدى وڭىرلەرىنە دەيىن تۇگەلدەي جايلاعان, جامان اتىمەن اتى شىققان قاراسورامەن كۇرەس, اسىرەسە ەلىمىزدەگى ءتارتىپ ساقشىلارىنان ۇلكەن قاجىر-قايراتتى تالاپ ەتۋدە. بۇل پىكىردى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس كوميتەتىنىڭ توراعاسى, گەنەرال-مايور اناتولي ۆىبوروۆ تا جوققا شىعارمايدى. شۋ القابىنداعى ەسىرتكى دايىنداۋشىلارمەن جانە ەسىرتكى ساۋداسىمەن اينالىساتىن قىلمىستىق توپتارعا قارسى جىل سايىن جۇيەلى تۇردە اۋقىمدى دەڭگەيدەگى «كەندىر» وپەراتسياسى جۇرگىزىلەدى.
– الەمدەگى كوپتەگەن ەلدەر سياقتى قازاقستان ءۇشىن دە ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ باستى پروبلەمالاردىڭ بىرىنە اينالۋدا. استانادا جاقىندا عانا وتكەن شىۇ-نىڭ ونىنشى سامميتىندە مەملەكەت باسشىلارى شىۇ-نىڭ 2011-2016 جىلدارعا ارنالعان ەسىرتكىگە قارسى ستراتەگياسىنا جانە ونى جۇزەگە اسىرۋ باعدارلاماسىنا قول قويعانى بەلگىلى. ەندى سىرتقى شەكارا ارقىلى ەسىرتكى ترافيگىنىڭ وتۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن ونىمەن كۇرەس ىقپالدىلىعىن ارتتىرۋ قاجەت. قازاقستان ەسىرتكى تاسىمالىمەن كۇرەستە جوعارى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزىپ, الدىڭعى شەپتەن كورىنۋدە. ماسەلەن, الىس جانە جاقىن شەتەلدەرگە شىعارىلاتىن ەسىرتكى جانە ەسىرتكى زاتتارىنىڭ توقسان پايىزى وزىمىزدە قۇرىقتالىپ, ۇستالۋدا. شۋ القابىندا وسەتىن قاراسورادان دايىندالاتىن ەسىرتكى بارلىق باعىتتارعا تارايتىندىعى بەلگىلى, – دەيدى ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس كوميتەتىنىڭ توراعاسى, گەنەرال-مايور اناتولي ۆىبورنوۆ ءوز ويىن ورتاعا سالىپ.
ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس باعىتىنداعى ىقپالدى ءىس-شارالاردىڭ اراسىندا رەسپۋبليكادا جىل سايىن جۇيەلى تۇردە وتكىزىلەتىن «كەندىر» وپەراتسياسىنىڭ الاتىن ورنى زور. رەسپۋبليكادا جىل سايىن ماۋسىم ايىنان باستاپ قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن وتكىزىلەتىن كەڭ اۋقىمدى وپەراتسيانىڭ باستى ماقساتى – ەسىرتكى ساۋداسىنا ماماندانعان ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتاردىڭ, قاۋىمداستىقتاردىڭ قىلمىستىق ارەكەتتەرىن دەر كەزىندە انىقتاۋ جانە جولىن كەسۋ بويىنشا ماقساتتى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل وپەراتسيا جازدىڭ العاشقى ايىنان باستاپ, قوڭىر كۇزدىڭ قارا سۋىعى باستالىپ, ءشوپ سارعايىپ قۋراعانعا دەيىن جالعاسادى.
ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس كوميتەتىنىڭ توراعاسى اناتولي ۆىبوروۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزەڭدە ءىىم, كەدەن كوميتەتى مەن قر بقك-ءتىڭ شەكارا قىزمەتىنە – ءبىزدىڭ ەلىمىزگە وڭتۇستىك ايماق ارقىلى وتەتىن اۋعاندىق گەروين ترافيگى مەن باسقا دا ەسىرتكىلەردىڭ جولىن كەسۋدە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلۋدە. سوندىقتان دا اتاعى جەر جارعان شۋ القابىندا التى ستاتسيونارلىق بەكەت قويىلىپ, جول بويىنداعى اۆتوكولىكتەردىڭ قوزعالىسى دا قاتاڭ باقىلاۋعا الىنۋدا. «كەندىر-2011» وپەراتسياسىنىڭ العاشقى جيىرما كۇنىندە-اق ءۇش تونناعا جۋىق ماريحۋانا زاڭسىز اينالىمنان الىندى. مۇنىمەن قوسا, جامبىل وبلىسىنىڭ ءىىد «دەلتا-دولينا» ايماقارالىق ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس ءبولىمى قىزمەتكەرلەرى جابايى قاراسورا وسەتىن جەرلەردى جانە ەسىرتكىنى دايىنداۋ فاكتىلەرىن انىقتاۋ ماقساتىندا اپتا سايىن «ان-2» ۇشاعىمەن جانە «مي-2» تىكۇشاعىمەن شۋ القابىن ءجىتى باقىلاۋدا. كوميتەت باسشىسى بۇل وڭىردە جىل سايىن 20-30 تونناعا جۋىق ماريحۋانا الىناتىندىعىن دا حابارلادى.
قاراسورا تۋرالى تۇسىنىگى جوق ادام ونىڭ قانداي ءشوپ ەكەندىگىن بىردەن انىقتاپ, تانىپ-بىلمەۋى دە ابدەن مۇمكىن. شۋ القابىندا ساي-سايدى جايلاپ, شوعىرلانىپ, قاپتاپ وسەتىن, ۇزىندىعى ادام بويىنا جۋىقتايتىن, ساپ-سارى گۇلدەرى كۇنمەن شاعىلىسقان قاراسورانى وسى سالانىڭ «بىلگىرلەرى», ياعني «ەسىرتكى ساۋداسىمەن» اينالىسۋشىلار عانا كوزىن جۇمىپ تۇرىپ تابا الادى. ولاردىڭ كوپشىلىگى بۇل القاپقا جاز شىعا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن, ءتىپتى الىس جانە جاقىن شەتەلدەردەن قاراسورا, ياعني كەندىر وسىمدىگىنەن ەسىرتكى دايىنداۋ ءۇشىن ات سابىلتىپ كەلەتىندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. كۇننىڭ اپتاپ ىستىعىندا, اينالادا ءولى تىنىشتىق ورناعان, ۇشى-قيىرى جوق كەڭ القاپتا باسقا وسىمدىكتەرگە قاراعاندا تەك قاراسورا عانا ءوزىنىڭ قويۋ جاسىل ءتۇسىن ساقتاپ قالىپتى.
اسپان جەرگە تۇسكەندەي اپتاپ ىستىقتا دا اسقان توزىمدىلىك تانىتىپ, جاپ-جاسىل ءوڭىن وزگەرتپەگەن قاراسورا ءشوبىنىڭ تەك ەسىرتكى دايىنداۋ ءۇشىن عانا جاراتىلماعاندىعى ايداي اقيقات. بۇل ءشوپتى پايدالانا بىلگەن ادامعا ونىڭ بەرەرى دە, پايداسى دا وراسان. كەڭەس وكىمەتى داۋىرلەپ تۇرعان كەزەڭدە, وتكەن عاسىردىڭ قىرقىنشى جىلدارى شۋ القابىندا جابايى قاراسورا ءشوبىنەن مىقتى كەندىر ءجىپ جانە ساپاسى جوعارى ءارى باعاسى دا وتە قىمبات كەندىر مايىن دايىندايتىن وداقتىق دەڭگەيدەگى ءىرى زاۋىتتار بولعان. ءبىر كەزدەردەگى الىپ وداقتىڭ كەرەگەسى ىدىراپ, قۇلاعاننان كەيىن كەندىردەن حالىققا ارنالعان پايدالى ءونىم وندىرەتىن ءوندىرىس ورنى دا ءوز جۇمىسىن امالسىزدان توقتاتقان ەدى. ارينە, كەڭەس وداعىنىڭ تەڭىزشىلەرىن, الىپ كەمەلەرىن كەندىردەن جاسالعان ارقانمەن قامتاماسىز ەتكەن زاۋىتتىڭ ىستەن شىعۋى وكىنىشتى. بۇگىندە سول ءوندىرىستى قايتادان قالپىنا كەلتىرسە ونىڭ رەسپۋبليكا ءۇشىن, ءبىزدىڭ بۇگىنگى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز ءۇشىن پايداسى كول-كوسىر بولاتىندىعى ءسوزسىز. سەبەبى, قاراسورا وسىمدىگى جايلاعان جەردى مۇلدەم قۇرتىپ جىبەرۋ ويلاستىرىلىپ, قانشاما رەت ورتەلسە دە ونىڭ جويىلاتىن ءتۇرى جوق ەكەندىگىنە كوپتىڭ كوزى انىق جەتتى.
اۋقىمدى دەڭگەيدەگى ءىس-شارادا قوماقتى كومەكسىز, ىقپالدى قولداۋسىز جۇمىستىڭ العا باسپايتىندىعى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سالا باسشىلارىنىڭ تۇجىرىمداۋىنشا, ەلىمىزدە ەسىرتكى ساۋداسىن قۇرىقتاۋ, قىلمىسكەرلەرگە توسقاۋىل قويۋداعى ىقپالدى ادىستەردىڭ ءبىرى – جامبىل وبلىسىنىڭ باستى ماگيسترالىندەگى باقىلاۋ بەكەتتەرىنىڭ سانىمەن قوسا, جۇمىستىڭ دا ساپاسىن ارتتىرۋ.
– شۋ اۋدانىنداعى ارناۋلى وپەراتسيانىڭ تەك العاشقى ايىندا ءۇش جۇزگە جۋىق قىلمىس انىقتالىپ, تىركەۋگە الىندى. نەگىزگى كۇرە جولدان ونداعان كيلومەتر قاشىقتىقتا ورنالاسقان, ونىمەن قوسا اۋىز سۋى نەمەسە ەلەكتر قۋاتى جوق, ءتىپتى ۇيالى بايلانىسى دا جوق, بىراق قاراسورا ءشوبى قاپتاعان جەرگە جەڭىل اۆتوكولىكپەن, انىعىراق ايتقاندا, دجيپپەن, موتوتسيكلمەن, اتپەن عانا جەتۋگە بولادى. استىندا كولىگى جوقتار بولسا جاياۋ-جالپىلاپ جەتەدى. شۋ ەسىرتكىلەرى نەگىزىنەن رەسەيگە تاسىمالدانىپ, سودان سوڭ ەۋروپاعا جەتكىزىلەدى. ارناۋلى وپەراتسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ تۇپتەپ كەلگەندە كوزدەگەن ماقساتى – ەسىرتكى ترافيگىنىڭ ارنالارىن جابۋ, ەسىرتكىنى وتكىزۋ فاكتىلەرىنىڭ جولىن كەسۋ بولىپ وتىر,– دەيدى پوليتسيا پولكوۆنيگى شوپىرحان جاپاباەۆ.
سالا باسشىلارى ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەستە سوڭعى ۇلگىدەگى تەحنيكالىق جابدىق – ينسپەكتسيالىق باقىلاۋ كەشەنى جۇمىسىنىڭ جوعارى دەڭگەيى توڭىرەگىندە دە ءسوز قوزعادى. شۋ اۋدانىنىڭ تولە بي سەلوسىنان شىعار جەردە ورنالاسقان بۇل عاجايىپ تەحنيكا ءبىر تاۋلىكتە 40 جۇك ماشيناسىن تەكسەرۋدەن ءوتكىزدى. ينسپەكتسيالىق باقىلاۋ كەشەنىندە ورناتىلعان رەنتگەن اپپاراتى ارقىلى كولىككە تيەلگەن جۇكتى عانا ەمەس, سونداي-اق ونىڭ اراسىنداعى تىعىلعان زاتتاردى دا انىقتاپ, كورۋگە ابدەن بولادى. ينسپەكتسيالىق باقىلاۋ كەشەنىنىڭ قىزمەتكەرى سەرگەي كوروبوۆسكيدىڭ ايتۋىنشا, ەسىرتكى ساۋداسىمەن اينالىسۋشىلاردىڭ قۋلىق-سۇمدىعى, امال-ايلاسى دا كوپ. ولار ەسىرتكىنى پيازدىڭ, كاپۋستانىڭ نەمەسە كارتوپتىڭ اراسىنا جاسىرادى. بىراق, سوڭعى وزىق ۇلگىدەگى تەحنيكانىڭ ناتيجەسىندە بۇل باعىتتاعى قىلمىس شۇعىل تۇردە اشكەرەلەنۋدە.
جاڭادان قۇرىلعان كەدەن وداعى اياسىندا قازاقستانعا ارىپتەستەرى الدىندا رەسەي اۋماعىنا جانە ەۋروپا ەلدەرىنە ەسىرتكى جىبەرمەۋ, ياعني ونىڭ جولىن جابۋ باعىتىندا قوسىمشا جاۋاپكەرشىلىك تە جۇكتەلىپ وتىرعاندىعى ءسوزسىز. بۇل ورايدا ەلىمىزدەگى شەكارالىق جانە كەدەندىك ورگانداردىڭ, اسىرەسە وڭتۇستىك ءبولىمشەلەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعىنان جوعارى دەڭگەيدە جابدىقتالۋى ءوز ناتيجەسىن بەرۋدە. بۇل, اسىرەسە ەسىرتكى قىلمىسىنا, سونداي-اق ەسىرتكىنى شەكارادان جاسىرىن وتكىزۋگە قىلمىستىق سانكتسيانى قاتايتۋعا تىكەلەي قاتىستى. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدە ءوتكەن جىلى ەسىرتكى تۇتىنۋشىلار سانىنىڭ سەگىز پايىزعا ءتومەندەۋىنىڭ ماڭىزى زور. بيىلعى جىلدىڭ 1 ءساۋىرىندەگى جاعداي بويىنشا رەسپۋبليكا دەنساۋلىق ساقتاۋ ورگاندارىنىڭ ەسەبىندە 49195 ادام تۇرادى. ولار نەگىزىنەن العاندا پسيحوتروپتىق ءجانە ۋىتتى زاتتاردى قولداناتىندار. قىنجىلارلىعى, مۇنداي سىرقاتتار اراسىندا 3962 ايەل جانە كامەلەت جاسقا تولماعان 2714 جاسوسپىرىم بار.
جابايى قاراسورانىڭ مەكەنى – شۋ القابى ورنالاسقان جامبىل وبلىسىنىڭ نەگىزگى ماگيسترالدى تاس جولدارىندا قوسىمشا بەكەتتەر اشىلىپ, جەرگىلىكتى اۆتوموبيل جولدارى مەن قۇمدى ايماقتار جۇمىلعىش توپتارمەن كۇزەتىلۋى, ءارينە قۇپتارلىق ءجايت. وعان قوسا, ارناۋلى جاساقتالعان وپەراتسيانى وتكىزۋ كەزىندە اسكەريلەردىڭ كاسىبي شەبەرلىگى مەن ىسكەرلىگىنىڭ ارتۋى جانە ارنايى دايىندالعان قىزمەتتىك-ىزدەستىرۋ يتتەرىنىڭ كەڭىنەن پايدالانىلۋداعى كومەگى ايتارلىقتاي ەكەندىگى اقيقات. سونىمەن, ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەستە كەڭىنەن قولدانىلاتىن الۋان ءتۇرلى ادىستەر مەن تاسىلدەر ۋاقىت وتكەن سايىن ودان ءارى جەتىلدىرىلىپ, ونىڭ تيىمدىلىگى دە ارتا تۇسۋدە. دەگەنمەن, كوپ قىرلى ءارى وتە كۇردەلى ماسەلە – ناشاقورلىقتى ءتۇپ تامىرىمەن جويۋ ازىرگە وڭايعا تۇسپەي وتىر.
باقىت بالعارينا.
الماتى – شۋ – الماتى.