مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا ءتيىستى مەكەمەلەر مەن مينيسترلىكتەر, ونىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋگە جاۋاپتى ادامدار الماتىداعى «دوستىق ءۇيى» عيماراتىنداعى دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا توعىستى. وندا «تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2001-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ» ورىندالۋى ءسوز بولدى.
باسقوسۋدى مادەنيەت ۆيتسە-ءمينيسترى عازيز تەلەباەۆ جۇرگىزىپ وتىرسا, جيىنعا ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى مۇحامەدقالي سارىبەكوۆ تە قاتىسىپ وتىردى.
الدىمەن ءسوز كەزەگىن العان «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى ومىرزاق ايتباي ۇلى سوڭعى باعدارلاما مەن وعان دەيىن بولعان باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋ جاي-جاپسارىنا قىسقاشا توقتالىپ وتكەننەن كەيىن ى.التىنسارين اتىنداعى پەداگوگيكا اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى اسقاربەك قۇسايىنوۆ ءوز ءسوزىن وسى ەلدىڭ ازاماتىمىن دەپ ەسەپتەيتىن ءاربىر ادام «مەملەكەتتىڭ ءتىلدىڭ مارتەبەسىن دامىتۋعا قانداي ۇلەس قوستىم» دەپ ايتا الادى دەگەن ساۋالمەن باستاپ, ودان ءارى وسى ون جىلدا قىرۋار ىستەر اتقارىلعانىن ناقتى دەرەكتەرمەن دايەكتەۋگە ۇمتىلدى. وسىدان ون جىل بۇرىن مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگىسى كەلەتىندەر «مەتوديكالىق وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارى مەن سوزدىكتەر جوق» دەگەن ءۋاجدى العا تارتاتىن بولسا, ەندى ول ولقىلىقتاردىڭ ورنى تولعانىن اتادى. تەك سوڭعى جىلداردىڭ وزىندە تەرمينولوگيا كوميتەتى 600-دەن استام تەرميندى بەكىتىپ, ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارى العاش رەت 31 تومدىق تەرمينولوگيالىق سوزدىك شىعارعانىن مالىمدەدى. ونى جاساۋعا 500-گە تارتا سالالىق ماماندار تارتىلىپتى.
سونداي-اق ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى شەرۋباي قۇرمانباي عالىمداردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا قوسىپ جاتقان ۇلەسىنە دە, كەمشىلىگىنە دە توقتالسا, دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سۇلتانالى بالعاباەۆ مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى ەڭ ۇلكەن قول جەتكەن جەتىستىگىمىز ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, اقمولا مەن قوستاناي وبلىستارىندا قازاقتار قاتارى 70-80 پايىز بولسا دا ءالى كۇنگە دەيىن مەملەكەتتىك ءتىلدە مەكتەپتەر اشپاعان اۋىلدار بار ەكەندىگىن, قازىر دە ماسەلە سول كۇيىندە قالىپ وتىرعانىن قىنجىلا ءمالىمدەدى. قازاقستاندا قازاق مەكتەبى جوق اۋىلداردىڭ ءتىزىمىن جاساپ, ماسەلەنى زەرتتەۋ كەرەكتىگىن, وبلىستىق ءتىل باسقارمالارى مەن وبلىستىق ءبىلىم باسقارمالارى بىرلەسە وتىرىپ, ءاربىر اۋداندا قانشا ەلدى مەكەن بار, ونىڭ قانشاسىندا قازاق مەكتەبى ءالى اشىلماعانىن انىقتاۋ جانە نەگە اشىلمادى دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابىن ىزدەۋ قاجەتتىگىن كوتەرگەن ول ءتىل كوميتەتى مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋدە بىرلەسە ارەكەت ەتۋ ماسەلەسىن دە باسا ايتتى.
– قازىر ءتىل كوميتەتى مادەنيەت مينيسترلىگىنە قاراعانىمەن, كوپ ماسەلەلەر – بالاباقشا مەن مەكتەپتەر دە, جوو دا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە تيەسىلى. سوندىقتان بۇل جەردە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ىقپالىن, بەدەلىن كۇشەيتۋ كەرەك. ءۇشىنشى ماسەلە – مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتى بىلىمگە بەرىلە مە, بولىمگە بەرىلە مە, – دەگەن بالعاباەۆ قازاق مەكتەپتەرىن بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلدانۋى قيىن ەكەندىگىن ناقتى مىسالدارمەن اتادى.
ءتىل ماسەلەسىن ەشۋاقىتتا نازاردان تىس قالدىرمايتىن اقىن مۇحتار شاحانوۆتىڭ, اسىلى وسماننىڭ سوزدەرى دە كوپ ادامنىڭ كوكەيىندەگىسىن تاپتى.
سونداي-اق ءماجىلىس بارىسىندا «الاش ءۇنى» قبو قۇرمەتتتى توراعاسى سوۆەتحان عابباسوۆ پەن ا.سارسەنباەۆ اتىنداعى قوردىڭ جەتەكشىسى ايدوس سارىمنىڭ سوزدەرى مەن ۇسىنىستارىنىڭ دا قاپەرگە الاتىن, كەلەشەكتە كادەگە اسىراتىن تۇستارى بار ەكەندىگىن جينالعاندار قۋاتتاپ وتىردى.
ءتۇيىپ ايتقاندا, ماجىلىسكە جينالعان زيالى قاۋىمنىڭ ويى – مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى زاڭ قابىلدانباي, قازىرگى كەمشىلىكتەردىڭ وڭعا بەت بۇرماسىن العا تارتادى. ولاردىڭ ويىنشا, ءالى كۇنگە دەيىن ءىس-قاعازدارىن قازاق تىلىنە كوشىرمەگەن مەكەمەلەردى تارتىپكە شاقىرىپ, ۇلتتىق كومپانيالاردى باسقارىپ وتىرىپ تا, انا تىلىنەن ماقۇرىم قالعان لاۋازىم يەلەرىنەن مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋدى تالاپ ەتۋ قاجەت دەيدى.
جيىندا «ادام قانشا بيىك بولسا دا – زاڭ استىندا, تال قانشا بيىك بولسا دا – كۇن استىندا» دەيتىن تيبەت ءتامسىلى دە ايتىلدى. «ءتىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2001-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ» ورىندالۋىندا ولقى تۇستار بولسا – بۇل شەنەۋنىكتەردىڭ سولقىلداقتىعىنان دەيتىن دە پىكىرلەر بولدى.
ال جيىندى وتكىزۋگە مۇرىندىق بولعان مادەنيەت مينيسترلىگى اتىنان دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا ايتىلعان بارلىق ۇسىنىستار مەن پىكىرلەردى جەردە قالدىرماۋعا ۆيتسە-مينيستر عازيز تەلەباەۆ جينالعاندارعا ۋادە بەردى.
ايناش ەسالي, الماتى.