بۇگىن جۇمىستا وتىرعانىمدا ماعان ءبىر ازامات تەلەفون سوقتى. سالەمدەسكەننەن كەيىن, «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» باسشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ: «تۇماعا, سىزگە ءبىر قولقا سالايىن دەپ وتىرمىن. شىلدەنىڭ 6-سى ەلوردامىزدىڭ دا, ەلباسىمىزدىڭ دا تۋعان كۇنى ەكەنىن جاقسى بىلەسىز. وسى وقيعاعا ارنالاتىن ارناۋلى نومىردەگى ماقالانى ءسىز جازسا دەگەن ويعا كەلىپ وتىرمىز», دەدى. مەن كوڭىلىمدەگى قۋانىشىمدى جاسىرا الماي: «ءسوزسىز جازامىن, بىراق ماقالانىڭ ورنىنا ءوزىم بالا كۇننەن ماشىقتانعان ولەڭ جازسام قايتەدى؟» دەدىم. ماقالادان گورى ولەڭ جازۋدى قۋانىش كورەتىن كوڭىلىمدى جاسىرا المادىم. «بىزگە كەرەگى ماقالا», دەدى ءىنىم. مەن كەلىستىم. ايتپەسە, «بالىققا قارا سۋدان تەرەڭ وڭاي, اقىنعا قارا سوزدەن ولەڭ وڭاي», دەپ كەنەن اتا ايتقانداي, قالامىما جىر جولدارى الدىمەن ورالىپ تۇراتىنى راس تا عوي.
پرەزيدەنت تۋرالى ماقالا جازۋ سەنىمىنە يە بولعانىما ءوز ىشىمنەن قۋانىپ تا قالدىم. الىستان دا, جاقىننان دا ءوز قيالىممەن ءجيى كورەتىن نۇرەكەڭ تۋرالى ماقالامدى باستاپ تا كەتتىم.
1962 جىلى كوكتەم ايلارىنىڭ بىرىندە الماتىدا وتكەن قازاقستان كومسومولىنىڭ سەزى مەنىڭ ەسىمدە قالىپتى. سەزدىڭ ەكىنشى كۇنى عوي دەيمىن, ۇمىتپاسام. مىنبەگە تەمىرتاۋ قالاسىنان كەلگەن بولاتشى جىگىت كوتەرىلدى. ول ونشا قىسىلىپ, قىمتىرىلعان جوق. وزىنە-ءوزى وتە سەنىمدى جىگىت: «دوستار, ءبىزدىڭ تەمىرتاۋدا وڭكەي ونەرلى سۇلۋ جىگىتتەر تۇرادى, ولار ءاندى وتە جاقسى ايتادى, ءبيدى دە كەلىستىرىپ بيلەيدى. بولاتتى دا وتە جاقسى قورىتادى. جالىنداعان جاس جىگىتتەرگە ءبارى دە جەتەدى, بىراق جەتپەيتىن ءبىر نارسە بار, ولار – سەندەرسىڭدەر, قىزدار, سەندەردىڭ كۇن سەكىلدى سۇلۋ بەينەلەرىڭ ولاردىڭ ارمانىن, قيالدارىن الىس كۇندەرگە, باقىتتى شاقتارعا الىپ ۇشادى. سەنىمدى سەرىك, ارداقتى انا بولامىن دەسەڭدەر, بۇگىننەن باستاپ تەمىرتاۋعا اتتانىڭدار», دەگەن جاس جىگىتتىڭ اۋزىنان شىققان سوزگە تەبىرەنبەگەن, قۋانباعان سول زالدا ەشكىم جوق ەدى. سەزد ءوتىپ جاتقان اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترى جاستار سوققان شاپالاقتان تەربەلىپ, تەڭسەلىپ كەتكەندەي بولدى. سەزد پرەزيديۋمىندا وتىرعان قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ءدىنمۇحامەد قوناەۆ اعانىڭ كوزىندەگى قۋانىش وتىن كورۋ باقىت ەدى باسقاعا. مۇمكىن, ديمەكەڭ وسى سويلەگەن جاس جىگىتتىڭ ۇلى بولاشاعىن سول ساتتە ۇلكەن زەيىنمەن اڭعارعان دا بولار, كىم بىلەدى.
بۇكىلوداقتىق كومسومولدىڭ سول كەزدەگى ماسكەۋدە وتكەن 14-ءشى سەزىنە نۇرسۇلتان باۋىرىممەن بىرگە بارعانىمدى ءالى كۇنگە ماقتانىش ەتەمىن مەن. قازان ۆوكزالىندا ارقا جاقتان بارعان دەلەگاتتار اتىنان بولاتشى جىگىت نۇرسۇلتان سويلەسە, ەكىنشى كۇنى الماتى جاقتان بارعان دەلەگاتتار اتىنان ءوزىمنىڭ سويلەگەنىمدى ءجيى-ءجيى ەسىمە الامىن.
جىلدار ءوتىپ جاتىر. نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيلىك بيىگىنە تەز كوتەرىلە باستادى. ۇمىتپاسام, 1979 جىلى جاسى 40-قا تولماعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان كومپارتياسىنىڭ ورتالىق كوميتەتىنە ونەركاسىپ سالاسىن باسقاراتىن حاتشى بولىپ كەلدى. مەنىڭ نۇرەكەڭمەن جەكە كەزدەسۋلەرىم وسى كەزدەردەن باستالدى. ونىمەن كەزدەسكەن كەزدەردەگى جۇرەگىمدە پايدا بولاتىن ۇلى سەزىمدەر مەنى ءالى كۇنگە دەيىن ءوز گ ۇلىمەن, ءوز نۇرىمەن ايالايدى. 1995 جىلى نۇرەكەڭمەن پاريجگە بىرگە بارعانىم, مەنىڭ ءومىر كۇنىمنىڭ جارقىراي اشىلعان كەزى دەسەم, ءتىپتى دە ارتىق ايتپاعانىم بولار. ۇشاققا بىزدەن كەيىنىرەك كىرگەن پرەزيدەنتتى ول كىسىمەن بىرگە پاريجگە باراتىن جۇرت تىك تۇرىپ قارسى الدى. ءبىر كەزدە پرەزيدەنت ءسال جىميىپ كەلىپ, مەنىڭ دە قولىمدى الدى: «ءسىزدىڭ اتاقتى الپىسىڭىزدى پاريجدە بىرگە تويلايمىز. ءومىرىڭىزدىڭ وسى ءبىر نۇرلى شاعىندا ماعان ءبىر تىلەك ايتىڭىز, مەن ورىنداۋعا تىرىسىپ كورەيىن», دەدى. «ايتار تىلەگىم جوق دەسەم, سەنەسىز بە, سەنبەيسىز بە, بىلمەدىم. دەگەنمەن, جۇرەگىمدە ءبىر تىلەك ويانسا, پاريجدەن ەلگە قايتار جولدا ايتارمىن», دەدىم. ءبىرتۇرلى ساسقالاقتاعانىمدى پرەزيدەنتىمە سەزدىرگىم كەلمەدى. نۇرەكەڭ اسا ءبىر مەيىرىممەن قارادى ماعان. پاريجدە فرانتسۋز كاسىپكەرلەرىمەن كەزدەسۋدەگى سوزىنە ول كىسىنى تىڭداعان ءبىز دە, فرانتسۋز كاسىپكەرلەرى دە اسا ءبىر تەبىرەنىس قۇشاعىندا بولىپ ەدىك. مەن سول ساپارىمىز جايلى جازعان ءبىر ولەڭىمدە «ناعىز اقىن مەن ەمەس, سەن ەكەنسىڭ, نۇرەكەم» دەپ جازىپ ەم.
« ۇلى, ۇلى جولدا كەلە جاتقان ەر,
شۋاعىڭدى باقىت كۇتكەن باققا بەر.
كۇندىز-ءتۇنى سەنىڭ قامىڭدى ويلايتىن
ءدال وسىنداي باسشىڭا سەن ماقتان, ەل.
ءدال وسىنداي وت ارمانى بار ۇلىڭ
بەرەدى ەلگە كوكتە كۇننىڭ جارىعىن.
الدا شاۋىپ بارا جاتىر اق اتپەن
ونى سولاي جاراتقان سوڭ ءتاڭىرىم –
دەگەن جولدار تۋدى كەيىن.
پاريجدەن قايتقان ساپارداعى اڭگىمەمىزگە قايتا كوشەيىن. ءبىر كەزدە نۇرەكەڭنىڭ كومەكشىسى ماعان كەلىپ: «ءسىزدى ۇلكەن كىسى شاقىرىپ جاتىر», دەدى. دەرەۋ نۇرەكەڭ وتىرعان سالونعا كىردىم, داستارقان جايۋلى تۇر ەكەن. نۇرەكەڭ مەنى جاقسى كوڭىلمەن قارسى الدى: «مىنە, پاريجدەن ەلگە قايتىپ بارا جاتىرمىز, ايتامىن دەگەن تىلەگىڭىزدى ايتسىن دەپ شاقىردىم», دەدى نۇرەكەڭ. «بارىنە دە راحمەت, وسى پاريجگە اكەلگەنىڭىزگە مىڭ-مىڭ العىس. مەنىڭ ايتار تىلەگىم: ەل باقىتىنا ۇزاق جاساڭىز. وسى جەر بەتىندە ءسىزدى جاقسى كورەتىن جۇرەكتەردىڭ بىرەۋى تۇمانباي باۋىرىڭىزدىڭ كەۋدەسىندە سوعىپ تۇرعانىن اندا-ساندا بولسا دا ەسكە الا ءجۇرىڭىز. مەن سوعان وتە ريزا بولامىن». نۇرەكەڭ ورنىنان تۇردى: «ولەڭىڭىزدى جازىپ, ءسىز دە امان-ساۋ جۇرە بەرىڭىز», دەپ مەنىڭ بەتىمنەن ءسۇيدى. سول كەزدە جۇرەگىمنىڭ قۋانىشتان, باقىتتان نەگە جارىلىپ كەتپەگەنىنە مەن وسى كۇنگە دەيىن قايرانمىن. كەزىندە وسى ويلارىمدى قاعازعا ولەڭ عىپ تۇسىرگەن دە بولاتىنمىن. ولەڭىمدى نۇرەكەڭنىڭ وقىعان-وقىماعانىن بىلمەدىم بىراق.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن ونىڭ قازاقستانى جاقسى كورەدى. بىلتىر قازاقستاندا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك سامميت نۇرسۇلتاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىن اسا بيىككە كوتەردى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەرەكشە تۇلعا ەكەنىنە دۇنيەنىڭ كوزى جەتتى. ەلگە سۇيكىمدى بولۋىڭ ءۇشىن سول ەلدى ءوزىڭ دە ەرەكشە ءسۇيۋىڭ كەرەك. نۇرەكەڭدى كەيدە تەلەديداردان, كەيدە راديودان تىڭداپ جۇرەمىن. ونىڭ ۇلى بەينەسىنە, ۇلى ىستەرىنە ىلعي دا باسىمدى يەمىن.
وتكەن جىل نازارباەۆ ءۇشىن ۇلى ەمتيحان جىلى بولدى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز ءوزىن كۇتكەن سول سىناقتاردان ابىرويمەن ءوتتى. مەن نۇرەكەڭنىڭ سول ەرلىكتەرىنە ارناپ وتكەن جىلى ءبىر توپ ولەڭ جازدىم. سونىڭ بىرەۋىن بۇگىن وقىرماندارعا ۇسىنىپ كورەيىن.
حالقىنىڭ بويعا جيعان ماحابباتىن,
بايگەدەن تاعى كەلدى, ءىنىم, اتىڭ.
ەشقاشان اينىمايتىن ايتقانىنان
جۇرەك بار قازاعىڭدا سەنى ۇعاتىن.
اسىلىم, اجىراما ءبىر دە ەلىڭنەن,
ارمانشىل تۇندەرىڭنەن, كۇندەرىڭنەن.
سول جۇرەك سەنى قولداپ كەلە جاتىر,
اتىڭا تىزگىن تارتىپ مىنگەنىڭنەن.
جايلاعان مىڭ سان حالىق وتانىڭدى
اسىردى اسقارلاردان اتاعىڭدى
جەڭگەنگە بەرىلەتىن ارقاشاندا,
قادادى كوكىرەگىڭە اتا گۇلدى.
باسقا ءبىر اڭگىمەنىڭ قويدى ءبارىن,
وزىنشە باستاپ كەتتى وي دۋمانىن.
قازاق انا ەرەكشە مەيىرلەنىپ,
شىرقادى ءوزى كەلىپ تويدىڭ ءانىن.
بۇل تويعا تۇيە ءمىنىپ كەلدى دالاڭ,
تويلاپ ءجۇر ءوز باقىتىن ءاربىر ادام.
ءومىرى ۇستاماعان باقىت ەدى,
قولىما مەن دە بۇگىن دومبىرا الام.
باتىر بوپ بۇزىپ وتەم وي قامالىن,
اقىننىڭ اعىزامىن بويداعى ءانىن.
ولەڭدى اڭىراتىپ ايقايىن ساپ,
سول تويدىڭ جىرشىسىنا اينالامىن.
ءبىر جانسا لاپىلدايدى, دۋىلداپ وت,
جاينايدى جامبىل ايتقان ولەڭدەي بوپ.
الاتاۋ ءبىر جىميعان سياقتاندى,
«بايگەدەن بالام كەلدى» دەگەندەي بوپ.
بۇل سەنىڭ وزگەرمەيتىن دارا باعىڭ,
وشپەيدى كوكىرەكتەن تاۋداعى ءۇن.
قارا ەرتىس قارت ەسىلدى قۇتتىقتادى,
جەڭىسپەن قۇتتىقتادى بالالارىن.
اقتاۋدىڭ اق بوتاسى تايراڭدادى,
سارى التىن ءبىر ەرىدى سايرامداعى.
كەيۋانا ورىنىنان تۇرەگەلدى
بالاسى ۇيگە ورالىپ مايدانداعى.
كىرەم دەگەن جەرىنە باتىل ەنىپ
جەڭىستىڭ كورگەن ەمەس وتى كەمىپ.
اق جايىق اتىراۋدان ءسۇيىنشى الدى,
بايگەدەن بالاسىنىڭ اتى كەلىپ.
كەلدى دەپ بۇل زاماننىڭ ۇقتىق باعى,
باقىتتىڭ بال شارابىن جۇتتىق تاعى.
ورنىنان تۇرەگەلىپ قارت قاراتاۋ
قۇشاقتاپ الاتاۋدى قۇتتىقتادى.
تولتىرىپ قۋانىشقا تۋعان جەردى
كوك اسپان ايالادى كوڭىلدى ەردى.
اعامىز اقتارىلىپ ايتسىنشى دەپ
ماعان اقىن ىنىلەر جولىن بەردى.
بۇل تويعا تۇلپار ءمىنىپ كەلدى دالاڭ,
تويلاپ ءجۇر ءوز باقىتىن ءاربىر ادام.
«جاسسىڭ عوي مەنەن گورى, ايتا عوي», دەپ
باتاسىن مۇزاعام دا بەردى ماعان.
شابىتىم كەتتى شالقىپ بۇگىن مەنىڭ,
وت العان ۇشاق سىندى دۇرىلدەدىم.
كورىپ پە ەڭ قۋانىشقا قوينى تولىپ,
وزەننىڭ ورگە قاراي جۇگىرگەنىن.
دۇنيە, نەتكەن اسەم, كورىكتى ەدىڭ,
جۇرە بەر ارمانىما ەرىپ مەنىڭ.
قارا بۇلتتى باسىنان ج ۇلىپ الىپ,
تاۋدىڭ تويعا بارعانىن كورىپ پە ەدىڭ.
كورمەسەڭ, وسى جولى كورىپ قالعىن,
گ ۇلىنە قۋانىشتىڭ تولىپتى الدىڭ.
ەرتىستەي جانىڭ شالقىپ كەتسىن ءوزى
اراسىنا ءبىر ءتۇسشى جارىقتاردىڭ.
شىعاتىن ەردىڭ بۇگىن ءتورى بولەك,
ۇلىنا مەيىرلەندى ءتاڭىرى ەلەپ.
نۇرسۇلتان ابىلايدىڭ اق اتىنا
ءمىنسىن دە سالەم بەرسىن ەلىنە كەپ.
مەنىڭ ولەڭ جازۋدان باسقا ەشتەڭە قولىمنان كەلمەيتىنىن جۇرت ءوزى بىلەدى. اقىن جىرى ۋاقىتپەن بىرگە جاساي بەرەتىنىنە مەن ءبىر ءتۇرلى ىشىمنەن سەنەمىن. حالىق باقىتى ءۇشىن استىنا اق ات مىنگەن نۇرەكەڭ ۇزاق عۇمىر كەشسىن. ءوزى جاقسى كورگەن جامبىل اتاسىنىڭ جاسىنا جەتسىن. ءوزى سالدىرعان استانانىڭ داڭقى عاسىرلاردان عاسىرلارعا ءوتسىن.
تۇمانباي مولداعاليەۆ, اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى.
الماتى.