مەملەكەتتىك ءتىل بۇگىندە قوعامدىق-ساياسي ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنا ەنىپ كەلەدى. وسى ورايدا قازاقستاننىڭ شەت مەملەكەتتەرمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن جاساساتىن شارتتارىنىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى ءماتىنىنىڭ ايرىقشا ماڭىزدى ەكەنىن ەسكەرۋ قاجەت.
حالىقارالىق كەلىسىمدەر تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلداندى. مىنە, وسى زاڭدا ەكىجاقتى حالىقارالىق شارتتاردىڭ ادەتتە قاتىسۋشى تاراپتاردىڭ مەملەكەتتىك تىلدەرىندە جاسالاتىنى بەكىتىلگەن. ءسويتىپ, ءتىلىمىزدىڭ حالىقارالىق كەڭىستىككە وتۋىنە زاڭدىق نەگىز جاسالعان. ەندىگى ماسەلە – وسى مۇمكىندىكتى مەيلىنشە ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلگەن تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2001-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا «مەملەكەتتىك ەگەمەندىكتىڭ اسا ماڭىزدى اتريبۋتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە مەملەكەتتىك ءتىل ەلدىڭ حالىقارالىق قىزمەتىندە لايىقتى كورىنىس تابۋى كەرەك. رەسمي حالىقارالىق كەزدەسۋلەر مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزىلۋگە ءتيىس» دەپ اتاپ كورسەتىلدى. تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا ارنالعان باعدارلاماسىندا وسى قاعيدات ودان ءارى دايەكتەلگەن.
قوس پالاتالى پارلامەنت قىزمەتىنە كىرىسكەلى بەرى, ياعني 1996 جىلدان باستاپ 2011 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنا دەيىن ءارتۇرلى 770 حالىقارالىق قۇجات راتيفيكاتسيالانىپ, تيىسىنشە سولارعا سايكەس وسىنشا زاڭ قابىلدانىپتى, ال ونىڭ ىشىندە 227-ءسى پارلامەنتتىڭ قازىرگى ءتورتىنشى سايلانىمىنىڭ ۇلەسىندە. وسى ارادا ازىراق اريفمەتيكاعا جۇگىنسەك, وسى كەزگە دەيىن, ياعني 15 جىلدىڭ ىشىندە قابىلدانعان 1883 زاڭنىڭ 40 پايىزىنا جۋىعى راتيفيكاتسيالار ەكەن. ال ءبىر عانا ءتورتىنشى سايلانىمدا قابىلدانعان زاڭداردىڭ 50 پايىزىنان استامى – حالىقارالىق قۇجاتتاردى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭدار.
الايدا پارلامەنتتىڭ راتيفيكاتسيالاۋىنا ۇسىنىلاتىن حالىقارالىق قۇجاتتاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى اۋدارماسى سىن كوتەرمەيتىنىن اشىق ايتۋ قاجەت.
بەكىتىلىپ, قولدانىسقا ەنگەن زاڭ تەرميندەرىنىڭ ءبىرىزدى الىنباۋى, بۇرمالانىپ قاتە اۋدارىلۋى, سويلەم قۇرىلىمىنىڭ جولما-جول اۋدارمانىڭ وراشولاق دەڭگەيىندە جاسالۋى, ءتىپتى ءماتىننىڭ ىشىندە ءورىپ جۇرگەن گرامماتيكالىق, ەمىلە قاتەلەرى وسى قۇجاتتاردى ازىرلەۋشى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ مەملەكەتتىك تىلگە ءمان بەرمەۋىنىڭ, جاۋاپسىزدىعىنىڭ سالدارى دەمەسكە لاج جوق. جاۋاپسىزدىقتىڭ مۇنداي كورىنىسى ءارى-بەرىدەن سوڭ ءتىل تۋرالى, حالىقارالىق كەلىسىمدەر تۋرالى زاڭنامانى ورەسكەل بۇزۋشىلىق.
كوپ جىلعى تاجىريبەمنەن بىلەمىن, راتيفيكاتسيالاردىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى ءماتىنىنە پارلامەنت قابىرعاسىندا جاسالاتىن ساراپتاما جۇرگىزۋ بارىسىندا, ارينە, ولاردىڭ ورىسشادان اۋدارىلاتىندىعى ەسكەرىلەدى. وكىنىشكە قاراي, ءبىز ءوز انا تىلىمىزدە زاڭ جازۋ تۇگىلى, كەڭسەنىڭ رەسمي قۇجاتتارىن جازۋعا دا ءالى تولىقتاي كوشە قويعان جوقپىز. كوپ جۇك ءالى تۇگەلدەي دەرلىك اۋدارمانىڭ موينىندا. سوندىقتان ۇعىمداردىڭ ورىسشامەن دالدىگى, جەكەلەنگەن سوزدەردىڭ ماعىنالىق بۇرمالانۋى, راتيفيكاتسيالاناتىن قۇجات تاقىرىپتارىنىڭ مازمۇنىنا سايكەس بولۋى, تەرميندەردىڭ دۇرىس الىنۋى سياقتى جايتتارعا باستى نازار اۋدارىلادى.
مەملەكەتتىك تىلدەگى حالىقارالىق قۇجاتتى اۋدارۋشىلاردىڭ باستى كەمشىلىگى – راتيفيكاتسيا مازمۇنىنا ورايلاس زاڭ ماتىندەرىنىڭ نورمالىق, تەرميندىك قولدانىستارىن ەسكەرمەۋى. ايتالىق, ەكونوميكا, قارجى, سالىق, كەدەن, قىلمىستىق, ازاماتتىق ىستەر ماسەلەلەرىن قوزعايتىن كەلىسىمدەردە وسى سالاداعى زاڭنامانىڭ نورماتيۆتىك لەكسيكاسى مۇلدە ەسكەرىلمەيدى. جاۋاپتى دايىنداۋشى قۇجاتتى مەملەكەتتىك تىلدە دايىنداۋ بارىسىندا زاڭنامالىق بازامەن مۇلدەم جۇمىس ىستەمەيتىن سياقتى اسەر قالدىرادى. ماسەلەن, نەگىزدەمەلىك زاڭداردا (راموچنىي زاكون) قولدانىلاتىن, قالىپتاسىپ, جۇيەگە تۇسكەن بەلگىلى تەرميندەر حالىقارالىق قۇجاتتاردىڭ دەنىندە دۇرىس, ءبىرىزدى الىنبايدى, ءتىپتى مۇلدەم بۇرمالانعان ماعىناسىندا الىنادى. ءسوزىمىزدى دايەكتەۋ ءۇشىن بىرەر مىسالعا جۇگىنسەك تە جەتكىلىكتى.
«كەدەن وداعىنىڭ سانيتاريالىق شارالار جونىندەگى كەلىسىمنىڭ» 7-بابى ءتورتىنشى ابزاتسىنداعى «كەدەن وداعىنىڭ جوعارى ورگانى» دەگەن تىركەس «كەدەن وداعىنىڭ جوعارعى سوتى» دەپ الىنسا, ال «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ساۋد ارابياسى كورولدىگىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى استانا قالاسىندا ساۋد ارابياسى كورولدىگى ەلشىلىگىنىڭ وبەكتىلەرىن سالۋ ءۇشىن جەر ۋچاسكەسىن بەرۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ 2-بابىندا «ەلشى» (پوسول) دەگەن ءسوز «وكىل» دەپ قازاقشالانعان. مۇنداي كەلەڭسىزدىك قۇجاتقا جاۋاپتى ادامنىڭ مۇلدەم ساۋاتسىزدىعىن كورسەتەدى. مىنە, انا تىلىمىزدەگى وسىنداي كەلىسىمدەرگە رەسمي كەزدەسۋلەر بارىسىندا قول قويىلىپ كەتكەندىكتەن, امالسىزدان حالىقارالىق نوتا ارقىلى رەسمي تۇردە ساۋاتسىزدىعىمىزدى تۇزەتۋگە ءماجبۇرمىز.
كوپتەگەن حالىقارالىق قۇجاتتاردىڭ ءماتىنى جولما-جول اۋدارىلادى دا, سوزدەردىڭ ماعىنالىق ۇيلەسىمى جويىلادى. ايتالىق, «سىرتقى ساۋدا ستاتيستيكاسى مەن ءوزارا ساۋدا ستاتيستيكاسىنىڭ دەرەكتەرىن بەرۋ ءتارتىبى تۋرالى حاتتامانىڭ» 2-بابى ءبىرىنشى ابزاتسىندا «شارالار قابىلدايدى» دەگەن ءسوز ءتىركەسى ءوزىنىڭ قيسىنسىزدىعىمەن بىردەن كوزگە ۇرادى. شارالاردى قالايشا قابىلداۋعا بولادى؟ ماتىندىك دۇرىس ۇيلەسىمى «شارالار جۇزەگە اسىرىلادى» نەمەسە «شارالار قولدانىلادى» ەمەس پە! ءبىرىن-ءبىرى كەرى تەپكەن ەكى ءسوزدىڭ باسى ءبىر قازانعا سىيىپ تۇرعان جوق, ارينە. ال وسى باپتىڭ ەكىنشى ابزاتسىنداعى «وزەكتىلەندىرىلگەن» دەگەن انىقتاۋىشتى قازاقشا دەۋگە اۋىز بارمايدى, بۇل اراداعى ۇعىمنىڭ انىقتاۋىشى «تولىقتىرىلىپ, جاڭارتىلعان» دەگەنگە سايىپ تۇر.
«تاڭبالاردى حالىقارالىق تىركەۋ تۋرالى مادريد كەلىسىمى حاتتاماسىنىڭ» 8-بابى ءماتىنىندە «ۇستەمە باج» تەرمينى «قوسىمشا باج» (دوباۆوچنايا پوشلينا) دەپ جولما-جول الىنادى دا, زاڭ اكتىسىنىڭ نورماسى بۇرمالانادى.
وسى سياقتى كەمشىلىكتەردى پارلامەنتتە قاراۋ بارىسىندا تۇزەۋ كوپتەگەن قيىندىقتار تۋعىزاتىنى بەلگىلى. «زاڭ شۇعىل قاجەت, قازاقشاداعى ونى-مۇنى ولقىلىقتاردى تۇزەپ جاتۋدى ۋاقىت كوتەرمەيدى. ورىسشاسى, ايتپەسە اعىلشىنشاسى دۇرىس جازىلعان, سوعان جۇگىنەمىز دەگەن ۋاجبەن كەيبىردە كوزجۇمبايلىق تاۋەكەلگە بارۋ – تىلىمىزگە قيانات ەكەنىن ەسكەرە بەرمەيتىن جاعدايلار دا بولىپ جاتادى. قازاقشا ءماتىننىڭ, ءوز تىلىمىزدەگى حالىقارالىق قۇجاتتىڭ ساپالى بولۋىنا باسقا ەمەس, الدىمەن ءوزىمىز مۇددەلى بولۋىمىز كەرەك ەمەس پە؟!
راتيفيكاتسيالاناتىن قۇجاتتاردىڭ ءماتىندەرىندە زاڭ تەرميندەرىنىڭ بىرىزدىلىگى كوپ جاعدايدا ساقتالمايدى. وسىدان كەلىپ قالىپتاسقان بەلگىلى ءبىر ۇعىمنىڭ ماعىناسى بۇزىلادى. ماسەلەن, زالال, زيان, نۇقسان, قاتەر, قاۋىپ, بىلىكتى, قۇزىرلى («شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى حالىقارالىق اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم»), ۋاكىلەتتى, وكىلەتتى («قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن يسپانيا كورولدىگىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى تابىس پەن كاپيتالعا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كونۆەنتسيانى جانە وعان حاتتاما»), عالامدىق, جاھاندىق («بالالاردى قورعاۋ جانە بالانى شەتەلدىك اسىراپ الۋعا قاتىستى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كونۆەنتسيا») دەگەن تەرميندەر ءار قۇجاتتا ءارتۇرلى قولدانىلادى. ال شىن مانىسىندە بۇلار سينونيمدەر ەمەس, ارقايسىنىڭ زاڭدىق تۇرعىدا كوتەرىپ تۇرعان نورمالىق جۇگى بار تەرميندەر.
قازاق تىلىندەگى ماتىنگە جاۋاپسىز قاراۋدىڭ نەبىر سوراقى مىسالدارى ماعىنالىق اۋىتقۋلارعا جول بەرەتىن سويلەمدەردىڭ ستيلدىك قاتەلەرىنەن دە كوپ كورىنىس بەرەدى. «بالالاردى قورعاۋ جانە بالانى شەتەلدىك اسىراپ الۋعا قاتىستى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ» كىرىسپەسىنەن «شەتەلدىك بالا اسىراپ الۋدىڭ» دەگەن سوزدەردى وقيمىز. قۇجاتتى ازىرلەۋشى تىم بولماسا كونۆەنتسيانىڭ تاقىرىبىنداعى «بالانى شەتەلدىك اسىراپ الۋعا قاتىستى» دەگەن تىركەسكە دە كوڭىل اۋدارماعان. ستيلدىك وراشولاقتىقتان «شەتەلدىك بالا اسىراپ الۋ» دەگەن ۇعىم ەنگىزىلىپ, قۇجاتتىڭ نورمالىق ماعىناسى بۇزىلىپ تۇر. وسى كونۆەنتسيادا «قابىلداۋشى اتا-انا» دەپ جولما-جول بەرىلگەن ۇعىمنىڭ دا ستيلدىك دۇرىس ماعىناسى: «اسىراپ الۋشى اتا-انا», ال «شىققان مەملەكەتىنىڭ» دەگەن ءدۇبارا تىركەستىڭ جاتىق, تۇسىنىكتى قازاقشاسى: «بالانى اسىراۋعا بەرىپ وتىرعان مەملەكەتتىڭ» بولۋعا ءتيىس.
ماسەلەن, مىنا ءبىر كونۆەنتسيانىڭ تاقىرىبىنا كوڭىل اۋدارايىق: «اقپاراتقا كىرۋ, شەشىمدەر قابىلداۋ پروتسەسىنە جۇرتشىلىقتىڭ قاتىسۋى جانە قورشاعان ورتاعا قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا سوت ءادىلدىگىنە قول جەتكىزۋ تۋرالى كونۆەنتسيا». وسىنداعى وزىمەن-ءوزى جالقى تۇرعان «اقپاراتقا كىرۋ» تىركەسىنە كوزىڭىز امالسىزدان ءسۇرىنىپ, ءمۇدىرىپ قالاسىز. بۇل ارادا كەز كەلگەن ءبىر اقپاراتقا كىرۋ ەمەس, قورشاعان ورتاعا قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا اقپاراتقا قول جەتكىزۋ, سول بويىنشا شەشىمدەر قابىلداۋ پروتسەسىنە جۇرتشىلىقتىڭ قاتىسۋى ءسوز بولىپ وتىرعان جوق پا؟ سوندىقتان دا دۇرىسىندا كونۆەنتسيا: «قورشاعان ورتاعا قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا اقپاراتقا قول جەتكىزۋ, شەشىمدەر قابىلداۋ پروتسەسىنە جۇرتشىلىقتىڭ قاتىسۋى جانە سوت ادىلدىگىنە قول جەتكىزۋ تۋرالى» ماسەلەنى كوتەرىپ وتىر.
ال كەيدە اۋدارمانىڭ ىقپالىمەن تەرميندەردىڭ ماعىناسى اسىرە اۋىتقۋشىلىققا دا ۇرىنادى. حالىقارالىق تەرميندەردىڭ ساناتىنا ەنگەن لاتىن, گرەك, اراب, پارسى تىلىندەگى اتاۋلاردىڭ ارنايى بەكىتىلگەن قازاقشا وڭتايلى بالاماسى بولماسا, مۇنى پۋريزمگە سالىنىپ, اسىرە اۋدارىپ الەكتەنۋدىڭ قاجەتى جوق.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن يسپانيا كورولدىگىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى تابىس پەن كاپيتالعا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كونۆەنتسيانى جانە وعان حاتتاما تۋرالى» قۇجاتتىڭ 15-بابىنىڭ اتاۋى مەن ماتىنىندەگى «گونورارى» دەگەن ءسوز «قالاماقىلارى» دەپ قازاقشالانادى, شىعارماشىلىق ەڭبەككە بەرىلەتىن اقىنى «قالاماقى» دەسەك قۇبا-قۇپ, ال وسى قۇجاتتاعى كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلەدە كومپانيا ديرەكتورىنا قالاماقى نە ءۇشىن بەرىلەدى, وسى ورايدا «گونورار» دەگەن حالىقارالىق ۇعىمداعى ورتاق تەرميننەن قاشۋدىڭ قاجەتى بار ما؟!
حالىقارالىق قۇجاتتاردىڭ كوپشىلىگى پارلامەنتكە لينگۆيستيكالىق ساراپتاۋدان وتپەي, ماتىندەر الا-قۇلا, شالا, جولما-جول اۋدارمانىڭ دەڭگەيىندە كەلەدى دەسەك, اسىرىپ ايتقاندىق بولماس ەدى. سونىڭ سالدارىنان ماتىندەر قايتا-قايتا تۇزەتىلىپ, نوتا ارقىلى كەلىسىم جاساۋشى تاراپتارعا نەمەسە ۇكىمەتكە قايتارىلىپ جاتادى. حالىقارالىق دەڭگەيدە ءماتىن تۇزەتۋ جۇمىسىنىڭ, بىلايشا ايتقاندا كوررەكتورلىق, رەداكتسيالىق جۇمىستاردىڭ ۇنەمى جۇرگىزىلۋى ونشا قولايلى بولماسا كەرەك. بۇل جونىندە وسى تاياۋدا ۇكىمەت ماجىلىسىندە دە قاتاڭ ايتىلدى. بۇل وتكىر ماسەلەنىڭ دۇرىس تياناعىن قالايشا تابۋعا بولادى؟ مينيسترلىكتەردەن كەيىن زاڭ ماتىندەرىنىڭ مەملەكەتتىك جانە رەسمي تىلدەگى سايكەستىگىن ۇيلەستىرىپ وتىراتىن ورتالىققا بۇل مىندەتتى جۇكتەۋ قانشالىقتى زاڭدى؟ ولاردىڭ لينگۆيستيكالىق ساراپتاماسىنىڭ ناتيجەسى پارلامەنتتەگى, ۇكىمەت كەڭسەسىندەگى مامانداردىڭ پىكىرىمەن ۇيلەسسە جاقسى, ال ولاي بولماعان جاعدايدا نە ىستەۋ كەرەك, تاعى دا سول مەملەكەتتىك تىلدەگى ءماتىندى دۇرىستاۋ جونىندەگى ايتىس پەن پىكىرتالاستىڭ يىرىمىندە ۇيىرىلە بەرۋ كەرەك پە؟ ونىڭ ۇستىنە بۇل ورتالىق زاڭ ينستيتۋتىنىڭ قۇرىلىمدىق ءبولىمشەسى عانا شىن مانىسىندە لينگۆيستيكالىق ورتالىق تاۋەلسىز ءارى وعان ايرىقشا مارتەبە بەرۋ كەرەك.
بۇل ورايدا ەڭ باستى شەشىم – قۇجات دايىندايتىن جوعارعى دارەجەدەگى مەكەمەنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ءوز سالاسىندا ساۋاتتى ورنىقتىرۋدىڭ ساياساتىن دۇرىس جولعا قويا ءبىلۋى. قازاقشا قۇجات جازۋ (تەك قانا اۋدارما جاساۋ ەمەس) تاپسىرىلعان ماماننىڭ ءوز ءتىلىن مەڭگەرىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتى اتقارۋ بىلىكتىلىگى باستى ولشەم مەن تالاپ بولۋى كەرەك. بۇل ۇدەدەن شىعا المايتىن ماماننىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى كاتەگورياسى مىندەتتى تۇردە تومەندەتىلەتىندىگى باستى شارت ءارى شارا رەتىندە ورنىقتىرىلۋى قاجەت. تالاپ قاتاڭ, بىراق مۇنسىز ناتيجەگە, ساپاعا جەتۋ مۇمكىن بولمايدى دەگەن پىكىردەمىن. ءتىلىمىزدى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە يگەرۋدىڭ ۋاقىتى بۇگىنگى تاڭدا ابدەن ءپىسىپ-جەتىلدى, وسىلايشا اكىمشىلىك تۇرعىداعى ناقتى شارالار ارقىلى عانا شارۋامىزدى بۇتىندەي الامىز. ايتپەسە ەڭبەك نورماسىن بۇزىپ, كۇنىگە ون-ون ەكى ساعاتتاپ جۇمىس ىستەيتىن اۋدارماشىمەن عانا ءتىلىمىزدىڭ قولدانىسىن مەملەكەتتىك تۇرعىدا جولعا قويۋ – ءونىمسىز تىرلىك.
حالىقارالىق ءارتۇرلى ماسەلەلەرگە قاتىستى قۇجاتتاردى انا تىلىمىزدە ساۋاتتى جازا المايتىندىعىمىز – ۇلتتىق نامىسىمىزعا سىن. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلىندا مەملەكەتتىك تىلدە قۇجات ازىرلەۋىمىزدىڭ دەڭگەيى وسى بولسا, ءتىلىمىزدىڭ كوسەگەسى قاشان, قايتىپ كوگەرەدى دەگەن ساۋال ءتىل ۇشىنا ەرىكسىز ورالادى.
دامىپ, وركەندەۋىمىزگە قاتىستى الەم ەلدەرىمەن ءارتۇرلى وزەكتى بايلانىستار ورناتۋ ىسىندە مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى مارتەبەسى ءالى سىن كوتەرمەيتىن دارەجەدە ەكەنى اششى دا بولسا, شىندىق. مۇنىڭ باستى سەبەبى, انا ءتىلىمىزدى ءبىز ءالى ءوزىمىز تولىق مويىنداپ بولعان جوقپىز, ونىڭ كونستيتۋتسيالىق بيىك مارتەبەسى تۋرالى بۇلجىماس قاعيدانى سانامىزعا ءبىرجولا ءسىڭىرە الماي كەلەمىز. جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ بۇدان ءبىر عاسىرعا جۋىق بۇرىن ايتقان «ەستەرىڭىزدە بولسىن, قارا حالىقتىڭ مادەنيەتتى بولۋىنان مادەنيەتتى كىسىنىڭ قازاق بولۋى قيىن. بالاسىنا وسى باستان ۇلت رۋحىن ءسىڭىرىپ, قازاق ومىرىنە جاقىنداتىپ ءتاربيەلەۋ كەرەك. ورىس تاربيەسىن العان بالا ۇلت قىزمەتكەرى بولا المايدى» دەگەن كورەگەندىك پايىمى ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن بۇگىندە دە جويعان جوق.
قۇدايعا شۇكىر, ءتىلىمىزدىڭ اسىل قازىناسى سارقىلعان جوق, ۇلتتىق بولمىس-ءبىتىمى ۇلان-عايىر باي ءتىلىمىز ءداستۇرلى دە جاڭا سيپاتتى مادەنيەتىمىز, ادەبيەتىمىز بار. قازىرگى جاڭا يننوۆاتسيالىق زاماننىڭ تالابىنا وراي تىلىمىزگە وزگە تىلدەردەن جاڭا ۇعىمدار مەن اتاۋلار ەنىپ, ول ءوزىنىڭ پروگرەسسيۆتىك بەلگىلى ءبىر دامۋ ساتىسىنا اياق باستى. قوعام ءومىرىنىڭ جاڭارۋى ءتىلدىڭ قولدانىلۋ سيپاتىنا اسەر ەتپەي قويمايدى, بىراق بۇدان ۇلتتىق لەكسيكامىزدىڭ بوياۋ-ناقىشى, ءومىرشەڭ ءورىسى كوركەيە, كەڭەيە تۇسەتىنى اقيقات.
بەلگىلى ەتنوگراف جاعدا بابالىقوۆتىڭ پايىمداۋىنشا, قازاق تىلىندە جىلقى مالىن ءبىر عانا سىرتقى ءتۇر-تۇسىنە قاراي ءۇش ءجۇز اتاۋمەن اتاپ بەرۋگە بولادى ەكەن. ال ىسمەرلىك ونەرگە قاتىستى 80-گە جۋىق اتاۋ بار ەكەن. قاي ەلدىڭ تىلىندە وسىنشاما كول-كوسىر بايلىق بار؟! انا ءتىلىمىزدىڭ وسىنداي كاۋسار تۇنىعىن لايلاماي, دۇرىس قولدانا بىلسەك, ارينە, ءومىرىمىزدىڭ بارلىق سالاسى بويىنشا وڭتايلى دا جاتىق, قازاقشا ۇعىنىقتى اتاۋلاردى, تەرميندەردى تىرىلتۋگە ابدەن بولار ەدى.
بۇگىنگى كۇنى ءبىرشاما جاڭا زاڭ تەرميندەرى دە قولدانىسقا ەندى, ورنىقتى دەپ ايتۋعا ءتيىسپىز. ءوزىم جۇمىس ىستەگەن جىلدارى سەنات اپپاراتى رەداكتسيالىق-باسپا ءبولىمىنىڭ باستاماشىلىعىمەن «زاڭداردا ءجيى قولدانىلاتىن تەرميندەر مەن ءسوز تىركەستەرىنىڭ» 5 مىڭ اتاۋدان تۇراتىن قازاقشا-ورىسشا, ورىسشا-قازاقشا سوزدىگى قۇراستىرىلىپ جانە ءار جىلدارى تولىقتىرىلىپ ءۇش رەت شىعارىلدى. جوعارى بيلىك ورگاندارى مەن مينيسترلىكتەرگە تەگىن تاراتىلىپ بەرىلدى. ادىلەت مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ شىعارىلعان «زاڭ تەرميندەرىنىڭ سوزدىگى» دە بىرنەشە باسىلىممەن جارىق كوردى. سەنات اپپاراتىنداعى زاڭگەرلەر مەن ەكونوميستەر بىرىگىپ, ەكونوميكالىق سوزدىك قۇراستىرىلىپ, جارىق كوردى. بۇدان باسقا دا ءارتۇرلى سالالىق تەرميندەر سوزدىكتەرى جىل سايىن شىعارىلىپ كەلەدى. بۇعان قوسا زاڭنىڭ ەلەكتروندىق بازاسى دا بار, مۇنى ادىلەت مينيسترلىگى جانىنداعى ارنايى ورتالىق كۇن سايىن جاڭعىرتىپ, تولىقتىرىپ وتىرادى. مەملەكەتتىك تىلدە ساۋاتتى جۇمىس ىستەيمىن دەگەن ادامعا دەرەك تە, قۇرال دا جەتكىلىكتى. تەك تالاپ پەن ىنتا, ال ەڭ نەگىزگىسى انا تىلىمىزگە دەگەن ءوزىمىزدىڭ ازاماتتىق, ۇلتجاندى كىرشىكسىز قۇرمەتىمىز قاجەت.
ال ءتىلىمىزدىڭ ەلدىڭ حالىقارالىق قىزمەتىنە لايىقتى كورىنىسىن تابۋى ءۇشىن ساننان ساپاعا ءوتىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇلتارالىق جانە حالىقارالىق ارەناعا شىعارۋ مىندەتىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كۇن ءتارتىبىنە قويۋدىڭ مەزگىلى ابدەن جەتتى.
ءمادي ايىمبەتوۆ, جازۋشى.