ەرلى-زايىپتى عۇمىردىڭ سونشاما ادەمى ۇلگىسى, اسەرلى شۋاعى كورنەكتى جازۋشى-جۋرناليست, ادەبيەت زەرتتەۋشى عالىم, بەلگىلى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى ساپار بايجانوۆتىڭ اياۋلى جارى كۇلاش بەيسەنبىقىزى ايتقان اڭگىمەدەن ايقىن كورىنىس تابادى.
– كۇلاش اپاي, سىر-سۇحباتىمىزدىڭ وزەگى بولاتىن جاتتاندى ساۋالدان مەن دە قاشپايىن, 17 جاستاعى ۇلبىرەپ تۇرعان بويجەتكەندى سول كەزدەگى «لەنينشىل جاس» گازەتى رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى قالاي قولعا ءتۇسىردى ەكەن؟
– مەن ساپەكەڭدى العاش جەكجاتىمىز جۋرناليست مولدابەك شولپانباەۆ دەگەن ازاماتتىڭ ۇيىندە كوردىم. ول كەزدە مەن قازپي-دە وقيتىن ەدىم.
– ءبىر-ءبىرىڭىزدى بىردەن-اق ۇناتىپ قالدىڭىزدار ما؟
– مەن ول كەزدە ساپەكەڭدى ۇيلەنگەن, ەرەسەك ادام عوي دەپ ءجۇردىم. ول كىسىنىڭ مەنەن جەتى جاس ۇلكەندىگى بار. كەيىننەن اقجارقىن مىنەزى, ادەمى قالجىڭى, ءاسىرەسە, سالعان ءانى ءالى قۇلاعىمنان كەتپەيتىن بولدى. سونىمەن كينوعا, تەاترعا بارىپ جۇردىك. ەكىنشى كۋرستى بىتىرگەن سوڭ پاۆلودارعا جۇمىسقا بارۋىمىز كەرەك ەدى, ساپەكەڭ: «ءمالىك عابدۋلليننەن رۇقسات الىپ بەرەيىن, اۋىلعا قايتا بەرەسىڭ بە؟» دەدى. قۋانىپ كەتتىم. «سۇمبەدە» اۋىلدا جۇرسەم, ءبىر كۇنى اۋداننىڭ ورتالىعىندا تۇراتىن ۇلكەن اپكەم: «الماتىدان كۇلاشقا قۇدا تۇسۋگە كىسىلەر كەلدى», دەپ كەڭسەگە تەلەفونداپتى. اكەم سول كولحوزدى كوپ جىلدار باسقارعان, ول كەزدە زەينەتكە شىققان كەزى. سول كۇنى كەڭسەگە بارسا, قۇدا كەلە جاتىر دەپ ەستيدى. ءسويتىپ, ول بۇل حاباردى شەشەمە ايتادى. ءبىر كەزدە شەشەم شاقىرىپ الىپ: «ءاۋ, سەنى ءبىز وقۋعا جىبەرسەك, مىناۋىڭ نە», – دەسىن. ءوزىم تاڭعالدىم. «ۇيلەنىپ, شاڭىراق قۇرامىز» دەگەن ەشقانداي كەلىسىم بولعان جوق قوي, سونى اناما ايتتىم دا, «بۇل قالاي بولدى» دەپ, تەلەفون شالۋدى ويلاستىرىپ, ەسىكتىڭ الدىندا بايلاۋلى تۇرعان اكەيدىڭ تور جورعاسىنا مىنە سالا, كورشى پودگورنىي اۋىلىنا قاراي تارتتىم. ونداعىم, اۋىلداعى كەڭسەدەن تەلەفون شالسام, ەل ەستىپ قويماسىن دەگەنىم عوي. ساپەكەڭە تەلەفون شالىپ: «سىزبەن قاشان بيىل ۇيلەنەمىز دەپ كەلىستىك. ماعان ايتپاي, اكەڭىزدى قۇدا تۇسۋگە جىبەرىپسىز. مەنىڭ ءالى ءۇش جىل وقۋىم كەرەك», – دەدىم. سوندا ساپەكەڭ نە دەدى دەيسىز عوي. «كۇلاشجان, مەن جاس ەمەسپىن, ۇيلەنەتىن كەزىم كەلدى. مەنىڭ اكەم جەردىڭ ۇستىمەن بارىپ, استىمەن قايتپاسىن, اقىلىڭ بار عوي» دەگەندە, نە دەرىمدى بىلمەي, ۇندەمەي قالدىم. ءسويتىپ, ءسولبىرەيىپ ۇيگە قايتتىم. كەلسەم, ۇيدە قۇدالار ابىر-دابىر. اكەم قويىن سويعىزىپ, شەشەم دە قام-قارەكەتىن جاساپ جاتىر. سودان قۇدالاردى جاقسىلاپ كۇتتى. ءسويتىپ, قۇدالار 15 تامىزدا توي بولادى دەپ كەلىسىپ كەتتى. وسىلايشا, شاڭىراق كوتەردىك. قالعان ءۇش جىلدا ەكى بالالى بولدىق. ۇلان مەن نۇرلان ستۋدەنت كەزىمدە دۇنيەگە كەلدى.
– ءبىر ءتىلشى اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆتىڭ زايىبى, مارقۇم گۇلزيا اپايعا «اتا-ەنەڭىز قولدارىڭىزدا تۇردى ما؟» دەگەن ساۋال قويعان عوي. سوندا ول كىسى: «قالاي, قولدارىڭىزدا تۇرا ما, قايتا ءبىز اتا-انامىزدىڭ قولىندا تۇردىق», دەگەن عوي...
– ءبىز دە 6 جىل اتا-ەنەمىزدىڭ قولىندا تۇرىپ, وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىقتىق. وقۋىمدى جالعاستىرىپ, ءتىپتى ستيپەنديا الىپ, ونى ەنەمە بەرەتىنمىن. سوعان ۇيرەنگەن مارقۇم ەنەم عاينيجامال: «بالام, پەنسياڭدى الدىڭ با؟» – دەپ سۇراۋشى ەدى. قيىندىقتار بولدى عوي. بىراق, قانداي كەزدە دە ساپەكەڭنىڭ اقىلىمەن جۇرۋگە تىرىستىم. شىنىمدى ايتسام, مەنى بالاشا تاربيەلەدى. ەنەمنىڭ مىنەزى قاتالداۋ, تالابى كۇشتى بولدى. سوندا ساپەكەڭ: «ول كىسى قيىندىقتى كوپ كوردى. ەگەر مەن وسى ومىردە تىرشىلىك ەتىپ جۇرسەم, ول – سول كىسىنىڭ ارقاسى. اكەمىز سوعىسقا كەتتى, بەس بالانى اش-جالاڭاش ەتپەي اسىراعان انامىز. سوندىقتان, نە ايتسا دا كوتەرۋگە, كونۋگە تۋرا كەلەدى», دەپ اقىل قوساتىن. ساپەكەڭنىڭ تاربيەسى بار, ونىڭ ۇستىنە اۋىلدا ءوسىپ, تىرشىلىككە بەيىم بولعاننىڭ ماعان كوپ پايداسى ءتيدى. ەشقانداي ەرىنۋ جوق. ساباقتان كەيىنگى ۋاقىتىم وتباسىنا, ۇلكەن كىسىلەردى, ودان قالسا قوناق كۇتۋگە جۇمسالادى. ءسويتىپ ءجۇرىپ, ينستيتۋتتى بىتىردىك. بۇگىنگىدەي ءۇي تۇرمىسىنا قاجەتتى تەحنيكالار جوق. ساپەكەڭ ەرتە ەسىك الدىنا سۋ شاشىپ, ۇيدەگى قۋىس ىدىستىڭ ءبارىن سۋعا تولتىرىپ كەتەتىن. ونىسى ماعان كومەكتەسكەنى. ونىڭ ۇستىنە اعايىن-تۋىستىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ۇيگە توقتايدى. كەي كەزدە اس ىشەتىن ۇستەلدىڭ استىنا دا توسەك سالعان كەزىمىز بولدى عوي. قازىر, ينشاللا, تۋىستاردىڭ بارىندە ءۇي بار. مىنە, سونىڭ بارىنە قىنجىلماي, قيىن بولسا دا توزدىك. ويتكەنى, بەرەكە-بىرلىك, سىيلاستىق بار جەردە – باقىت سوندا. كوڭىل-كۇيىڭ ورنىندا بولسا, دەنساۋلىعىڭ دۇرىس بولسا ىستەگەن ءىسىڭ دە ناتيجەلى. مەن ساپەكەڭنىڭ قاس-قاباعىنا قارادىم. انام ۇزاتۋ تويىندا: «بالام, كۇيەۋ بالا جامان ادام ەمەس سياقتى. جۇمىسقا كەتەردە الدىندا تاماعى, كيەتىن كيىمى دايىن تۇرسىن. كەشكە دە سولاي. ەڭ الدىمەن ءوزىڭنىڭ جولداسىڭدى كۇت. سوندا ءوزىڭ دە باسقالارعا سىيىمدى, سىيلى بولاسىڭ», دەپ اقىلىن ايتقان ەدى. شەشەمنىڭ وسى ءسوزدەرىن قۇلاعىما قۇيىپ الىپ, قانداي قيىنشىلىق بولسا دا ەڭ الدىمەن ساپەكەڭدى كۇتۋدى باستى مىندەتىم سانادىم. سول كىسىنى سىيلاي ءجۇرىپ, كۇتە ءجۇرىپ, ءوزىم دە قۇرمەتكە يە بولا باستادىم. اسىرەسە, اتام مەنى جاقسى كوردى. قاشاندا قولداپ, قورعاشتاپ وتىراتىن.
– قازاقتا اتا-اجەسى تۇڭعىش نەمەرەسىن باۋىرىنا سالاتىن ادەت بار. ول قانشالىقتى دۇرىس, بۇرىس ەكەنىن بىلمەيمىن, بىراق, تۇڭعىشتارىڭىز ۇلاننىڭ ءبىزدىڭ گازەتتەگى اكەسىنە دەگەن ساعىنىشىن وقىپ, كوڭىلىمىزدىڭ بوساعانى بار..
– مەن بايجانوۆتار اۋلەتىنە كەلىن بولىپ تۇسكەن كۇننەن, ءوزىمدى وسى ءۇيدىڭ ادامىمەن دەپ سەزىندىم. قازىر بايقايمىن, قازىرگى كەلىندەر كەلگەن جەرىنەن گورى, ءوزىنىڭ توركىنىن جاقىن كورىپ تۇراتىن سياقتى. بىزدە «سەنىڭ, مەنىڭ تۋىسىم» دەگەن ءبولىنۋ بولعان جوق. تۋىستاردىڭ ءبارى كەلىپ-كەتەتىن, كۇتىپ جاتاتىنبىز. قازىر سول تۋىستار جاقسى كورىپ, سىيلايدى. نەگە؟ ءبىر كەزدەرى وزدەرىنە كورسەتكەن سىيىم, قۇرمەتىم, ەڭ اياعى ءبىر شاۋگىم شايدى جىلى قاباقپەن بەرسەڭ, سونىڭ ءوزى كەيىن سەنىڭ قادىرىڭدى اسىرادى ەكەن. ۇلانعا كەلسەك, اتا-ەنەم بىرگە تۇرىپ جاتقان سوڭ, بۇل ماسەلەگە ويلانباپپىز. بايقايمىن, نەمەرەلەرىن دالاعا شىعاراردا ەكەۋى بايەك بولىپ, بىرەۋى ءبىر اياعىن, ەكىنشىسى ءبىر اياعىن كيىندىرىپ, اينالىپ-تولعانىپ جاتادى. ول كەزدە نەمەرەسىن جاقسى كورەدى عوي دەپ ويلادىم. التى جىلدان كەيىن ءۇي الىپ, بولەك شىعاتىن كەزدە ۇلكەن كىسىلەردىڭ كوڭىلىنە قاراپ, بالاعا تيىسپەدىك. ءبىز سەنبى سايىن بارىپ تۇردىق. ۇلان دا كەلىپ-كەتىپ, ءجۇردى. بىراق, بالاعا اكە-شەشەنىڭ سونشاما ارداقتى ەكەنىن, اتا-اجەسى قانشا بايەك بولىپ, جاقسى كورىپ جاتسا دا, ءوز اتا-اناسىنا جەتپەيتىنىن ۇلاننىڭ ماقالاسىن وقىپ, ويعا قالدىم.
– ساپەكەڭە سونشالىقتى ۇقىپتىلىق, ىشكى ءمادەنيەتتى يگەرۋ, ەڭبەكقورلىق ءتان ەدى دەيدى ول كىسىنى جاقسى بىلەتىندەر.
– ساپەكەڭنىڭ ءون بويى تۇنىپ تۇرعان ءتاربيە-ءتىن. ۋاقىتتىڭ ءبارىن قولمەن قويعانداي ەسەپتەپ, ءبولىپ قوياتىن. قوناققا بارعاندا بوس ءسوز, كارتا ويناۋدى جاراتپايتىن. وعان ۋاقىت قىمبات بولىپ تۇراتىن. جىگىتتەر كارتا ويناپ جاتسا, كەلىنشەكتەردىڭ اراسىنا كەلىپ, ءان ايتىپ, قالجىڭداپ, ك ۇلىپ, بيلەپ ارامىزدا جۇرەتىن. كارتا ويناۋدى ۋاقىتتى بوسقا سارپ ەتۋ دەپ ەسەپتەيتىن. ۋاقىتتى وتە باعالادى, ءبىزدى دە سوعان ۇيرەتتى. بۇگىنگى نارسەنى ەرتەڭگە قالدىرماۋ, قاي نارسەنى ويلاعان كەزدە ىسكە اسىرۋ دەگەنى سول. قازىر جاسىمىز ۇلعايعان كەزدە بىردەڭەنى ويلاعانمەن, ارتىنشا ۇمىتىپ قالاسىڭ. سول كەزدە ساپەكەڭنىڭ وسى ءسوزى ەسىمە تۇسەدى. ماعان بارلىق ايتقان ءسوزى, تالابى قاعيدا سياقتى ەدى.
– ساپار اعاي ءبىراز ۋاقىت باسشى قىزمەت اتقاردى. باسشىلىق قىزمەتتىڭ, وتىرعان ورىنتاقتىڭ ادامعا جاقسىلىق جاساۋعا مۇمكىندىگى كوپ. ول كىسى سول مۇمكىندىكتى قانشالىقتى پايدالاندى؟
– مەنىڭ ءبىر بىلگەنىم, ول كىسى جاقسىلىعىن جۇرتتان اياعان ەمەس. ءتىپتى بىرەۋدىڭ جاقسى ماقالاسىن وقىسا دا, سوعان قۋانىپ, سول ادامدى تاۋىپ الىپ, سوعان تەلەفون سوعىپ, ونىڭ دا كوڭىلىن كوتەرىپ تاستايتىن. سوعان قاراعاندا, جاراتىلىسىنان جاقسىلىق جاساۋعا جاراتىلعان ادام سياقتى, قامقورلىق جاساماسا ءبىر نارسەسى جەتپەيتىندەي كورىنەدى-اۋ دەيمىن. سونداي-اق, ساعان جاقسىلىق جاساپ ەدىم-اۋ, سەن ماعان ءبۇيت دەيتىن ول كىسىدە ۇعىم بولمايتىن. ماعان دا, بالالارىنا دا قولدان كەلسە ادامعا جاقسىلىق جاساۋ كەرەكتىگىن, ويتكەنى جاقسىلىق جاساساڭ دا, جاماندىق جاساساڭ دا اللاتاعالا وزىڭە, بولماسا بالا-شاعاڭا قايتاراتىنىن ءجيى ەسكەرتەتىن. بۇل ءسوزىنىڭ راستىعىنا قانشا جىل بولدى, كوزىمىز جەتىپ كەلەدى. ساپەكەڭدى ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا كوشەنىڭ دە, مەكتەپتىڭ دە اتى بەرىلىپ, وندا مۇراجايىن اشتىق. تۇرعان ۇيىمىزگە تاقتا ورناتىلدى. مىنە, وسىنىڭ ءبارىن ەلگە جاساعان جاقسىلىعىنىڭ قايتارىمى دەپ تۇسىنەمىن.
– كۇلاش اپاي, ءوزىڭىز بىلەسىز, كەزىندە جۋرفاكتا قىز-كەلىنشەكتەردىڭ وقۋىنا دەگەن بىرجاقتى كوزقاراس بولدى. بىراق, ساپار اعاي جۋرناليستيكاعا قىزداردىڭ كەلۋىنە وتە ىقىلاستى بولىپ, وسى ماسەلەنى كوتەرگەن ەدى.
– ساپەكەڭ ورتالىق كوميتەتتە رەسپۋبليكانىڭ باسپاسوز قىزمەتىنە باسشىلىق جاساپ وتىرعاندا, جازاتىن قىزداردىڭ ازدىعىن, باسشى قىزمەتتە ءا.جاكەتوۆادان باسقا بىردە-ءبىر ايەل جوقتىعىن, سوندىقتان ايەل كادرلارعا كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن كوتەردى.. سودان ءبىر ءبولىمدەگى ساپەكەڭ, ك.قازىباەۆ, ش.ەلەۋكەنوۆ ۇشەۋى ايەل كادرلارىن كوبەيتۋدى اقىلداسىپ, «لەنينشىل جاستىڭ» اتىراۋداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى فاريزا وڭعارسىنوۆانى «قازاقستان پيونەرى» گازەتىنە رەداكتور ەتىپ تاعايىندايدى. سول كەزدە قازمۋ-دە ت.اماندوسوۆ پەن ت.قوجاكەەۆ ەكەۋىنىڭ جۋرناليستيكاداعى قىزدار جايلى كەلىسە الماي جۇرگەن كەزى. ءسويتىپ, ساپەكەڭ جۋرناليستيكا سالاسىنداعى قىزدارعا قامقورلىق جاساۋعا نازار اۋدارادى. ون جىل «سق-نىڭ» رەداكتورلىعى جىلدارىندا مەملەكەتتىك ەمتيحاننىڭ توراعالىعىن پايدالانىپ, قىزداردىڭ جازعانىنا, كونكۋرستاردا جاناشىرلىقپەن قارادى. سونداي شاپاعاتى تيگەن قىزدىڭ ءبىرى بۇگىندە «ەگەمەننىڭ» پاۆلودار وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى فاريدا بىقاي بىرنەشە جىلدان كەيىن ساپەكەڭە حات جازىپ, راحمەتىن بىلدىرگەنى بار. سول كەزدە رەداكتسيادا جالعىز ءتىلشى قىز سايراش ابىشقىزىنا دا قامقورلىعىن كورسەتتى. الايدا جوعارى جاقتان وزىنە كوپ ەشتەڭە سۇرامادى. تەك ءتورت بالا بىرىنەن كەيىن ءبىرى ەدەل-جەدەل ۇيلەنىپ, ءتورت نەمەرە قاتار دۇنيەگە كەلگەندە عانا, ون ەكى ادامعا ءۇي تارلىق جاساعانىن ديمەكەڭە ايتىپ, ءۇي سۇراپ, قوسىمشا ءبىر بولمە الدى.
– مەن دە ساپەكەڭنىڭ كادرىمىن. ءبىز بىلەتىن ول كىسى جايىمەن سويلەيتىن, سابىرلى, مىنەزگە باي, ادام ەدى. سوندا بىزدەرگە: «ەڭبەكتى بەينەتكە اينالدىرۋعا بولمايدى» دەپ ايتاتىن. ول كىسىنىڭ جۇمىس ىستەۋ ءستيلى قانداي ەدى؟
– جوعارىدا ايتتىم عوي, ۋاقىتتى وتە ۇنەمدى پايدالاناتىن. بوس ءجۇرۋ جوق. ول كىسى ويانىسىمەن التى جارىم, جەتىدە بالبىراپ ۇيىقتاپ جاتقان بالالاردى وياتاتىن. ءارى ولارعا «ءتارتىپتىڭ اتى – ءتارتىپ» دەپ ايتاتىن. بالالاردى كىشكەنە كۇنىنەن سپورتقا جاقىن ءوسىردى. تاڭەرتەڭ ءبارىمىز سپورت كيىمىن كيىپ, ستاديونعا بارامىز. العاش ەكى اينالىم جۇگىرىپ, گيمناستيكا جاسايمىز. بالالار فۋتبول, ءبىز بادمينتون وينايمىز. سودان مەنى بوساتادى, ءويتكەنى بالالار ساباققا بارۋى كەرەك, ولاردىڭ تاڭعى اسىن ازىرلەيمىن. تۇستە جارتى ساعات ۇيىقتاپ, دەمالاتىن. ويتكەنى, تۇنىمەن جۇمىس. كەشكىسىن بالالارعا دا كوڭىل بولەدى. ەرەسەك بالالار 11-دە, باقشاعا باراتىن كىشكەنەلەرى ساعات 9-دا جاتۋى كەرەك. مىنە, وسىنىڭ ءبارىن ءبىز بۇلجىتپاي ورىندايتىنبىز. ودان كەيىن بالالاردىڭ كوكجيەگىن ءوسىرىپ, ءتىلىن جاتتىقتىراتىن ويىندار باستالادى. ماسەلەن, ءبىر ارىپكە كەلەتىن قالانىڭ, وزەننىڭ اتتارىن ايتقىزاتىن. تاقپاق جاتتاتىپ, ءوزى كۇيساندىقتا ويناپ, ءان سالاتىن. ءسويتىپ, كۇنىنە ءبىر ساعاتىن بالالارعا بولەتىن. بالالار دا راحاتتانىپ, دەمالىپ قالاتىن. مىنە, وسى ءتارتىپتىڭ ءبارى, مەنىڭشە, بالانىڭ بوس سەڭدەلباي بولماۋىنا, بەتىمەن كەتپەۋىنە, جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋىنە ۇيرەتتى. سوسىن كىتاپ ماسەلەسى, بىزدە دۇنيەجۇزىلىك بالالار جانە دۇنيە جۇزىلىك ادەبيەت بولدى. وندا كىتاپ كوپ, سونىڭ ىشىنەن ساپەكەڭ تاڭداپ «سەن مىنانى, سەن مىنانى وقى» دەپ ءبولىپ بەرەتىن, ال بالالار تالاسىپ-تارماسىپ وقيتىن. سوندا ەرلان ەڭ كوپ وقيتىن نۇرلانعا: «كىتاپتىڭ بارلىعىن ۇندەمەي جۇتىپ جاتىر», دەپ ايتقانى بار. شىنىندا دا, ول كوپ سويلەمەيتىن, ۇندەمەي كىتاپ وقي بەرەتىن. كورگەن فيلمدەرىن تالقىلايمىز, وندا بالالار پىكىرلەرىن بىلدىرەدى. كوردىڭىز بە, مۇنىڭ ءبارى تاربيە.
– «ەر مەن ايەل تەڭ بولسا, ايى كۇندەي وتەدى, ءبىر-بىرىمەن تەڭ بولماسا, ىشتەي تىنىپ ويمەن وتەدى» دەگەن. ەندەشە, ايەل باقىتىنىڭ نەگىزى نەدە؟
– جاڭا ايتتىم عوي, ساپەكەڭنەن ءبىر ءمىن تاپپايمىن دەپ. سونداي اداممەن ءومىر ءسۇرۋ راحات قوي. اتىمدى «كۇلاشجان» دەپ ءبىرتۇرلى اندەتە سوزىڭقىراپ, سۇيسىنە اتايتىن. كەيدە: «كۇندە جاڭادان ۇيلەنگەندەي بولىپ تۇرۋ, قانداي باقىت, قانداي راحات», دەپ ايتاتىن. مۇنىسى, كوڭىلىنەن ءبارى شىعىپ تۇرعان سوڭ, سوعان كوڭىلى ماسايرايتىن بولۋى كەرەك. كەيىن اۋىرعان كەزىندە: «كۇلاشجان, مەنى وزىڭە كەزدەستىرگەن تاڭىرىمە, كوڭىلىمنەن شىققان بالالارىما ريزامىن. وزدەرىڭمەن ءبىر كىسىدەي-اق باقىتتى عۇمىر كەشتىم, ابىرويلى دا ايتۋلى بەلەستە ءجۇرىپ, ءونىمدى ەڭبەك ەتتىم, ومىرگە وكپەم جوق», دەدى. مەن ەشقاشان ول كىسىنىڭ ورىنسىز مازاسىن الىپ, قىزعانىپ, بوس ءسوز ايتىپ قاجاعان ەمەسپىن. كوڭىلىمە بىردەڭە ۇناماسا, قاعازعا جازىپ الدىنا قويامىن. ول كىسى وقىپ الىپ «حا-حا-لاپ» كۇلەدى دە, جازباشا جاۋاپ بەرەدى. ءبىز سونى داستۇرگە اينالدىرىپ العان ەدىك.
– بۇلارىڭىز كەرەمەت ءادىس ەكەن...
– ساپەكەڭ قوناقتا, دوستارىمەن كەزدەسكەندە, جيىن-تويدا بارىنشا كوڭىلدى بولۋعا تىرىسىپ, ءازىل-قالجىڭ, ءان ايتىپ, بيلەپ دەگەندەي, ەركىن دەمالۋعا بوي الدىراتىن. اسىرەسە, قىز-كەلىنشەكتەردىڭ ورتاسىندا ءتىپتى وزگەشە كۇيگە تۇسەتىن. كەيدە مەن دە ايەل ەمەسپىن بە, تىم ارتىقتاۋ كەتكەنىن كوڭىلىمە ءتۇيىپ, الايدا ەلدىڭ كوزىنشە سىر بەرمەي, ۇيگە كەلگەن سوڭ قالام-قاعازىمدى الىپ: «ساپەكە, بۇگىن تىم قاتتى «تويتاڭداپ» كەتتىڭىز عوي» دەپ جازىپ قويامىن. ونى وقي سالىپ, الدىمەن اق- جارقىن كۇلكىسىمەن ساڭقىلداپ ك ۇلىپ الادى دا: «ونى ءوزىم دە سەزدىم. كۇلاشكا, مەن سونداي كەزدەردە دەمالىپ, راحاتتانىپ قالامىن عوي, كەشىرشى» دەپ جازىپ قويادى. سونىمەن بار ماسەلە شەشىلەدى. سوندىقتان, ءبىزدىڭ وتباسىندا ىرىڭ-جىرىڭ, ۇرىس-كەرىس بولمايتىن. مىنە, ايەل باقىتىنىڭ نەگىزى وسىلار. وسىندايلىق تاتۋ-ءتاتتى, ءبىر-ءبىرىمىزدى سىيلاپ عۇمىر كەشكەن سوڭ دا, ول كىسى دۇنيەدەن وتكەندە, ماعان وتە اۋىر بولدى. بىراق, امال قانشا, اللانىڭ جازعانىنا كونۋگە تۋرا كەلەدى.
– ايەلدىڭ جەڭىسى مەن جەڭىلىسى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– وتباسىڭداعى جاعدايىڭ, جارىڭمەن قارىم-قاتىناسىڭ, بالالارىڭنىڭ ادەپتى, تاربيەلى بولۋى, ءوزىڭنىڭ كوڭىل-كۇيىڭنىڭ ورنىندا بولۋى, جۇرگەن ورتاڭدا سىيلى-قۇرمەتتى بولۋىڭ, ىستەگەن ءىسىڭنىڭ جەمىستى بولۋى – سونىڭ ءبارى ايەلدىڭ جەڭىسى. ءبارىن دە اقىل-ويمەن, پاراساتپەن ءىس-ارەكەت جاساعاندىقتان, كوبىنە جەڭىس مەنىڭ جاعىمدا بولدى عوي دەپ ويلايمىن. ەڭ باستىسى, مەنىڭ باعىم ساپەكەڭدەي ازاماتقا جولىققانىم. ايەلدىڭ جەڭىلىسى دەگەنگە جاۋاپ بەرە المايمىن. ويتكەنى, ونداي ءساتتى باسىمنان وتكىزبەگەن ەكەنمىن.
– كۇلاش اپاي-اۋ, كۇيەۋدىڭ ءبارى ساپەكەڭدەي ەمەس قوي, وندا قايتەمىز؟
– مەنىڭشە, ەر ازاماتتى ەڭ الدىمەن ايەلى قۇرمەتتەۋ كەرەك. ايەل قۇرمەتتەمەي, ايەلى سىيلاماي - ونى ەشكىم سىيلامايدى. ونىڭ مەرەيىن ۇستەم ەتىپ وتىرعان ابزال. اللانىڭ ماڭدايىما جازعانى دەپ, بارىنە شىداپ, قاناعات جاساۋ كەرەك...
– ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ءبىر ماماندىق يەسى بولۋىنا قالاي قارايسىز؟
– وزگەلەرىن بىلمەيمىن, شىعارماشىلىقپەن اينالىساتىن ماماندىق يەلەرىنە ونىڭ پايداسى زور. كازپي-ءدىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسكەن سوڭ, مالىك عابدۋللين قازاق سوۆەت ادەبيەتىنەن ءدارىس وقىدى. ساباقتىڭ العاشقى كۇنى «مەنىڭ نەگە ۇستاز بولعىم كەلدى؟» دەگەن تاقىرىپقا شىعارما جازدىردى. كەلەسى ساباققا كەلە سالا: «بەيسەنبيەۆا دەگەن قايسىسىڭ؟» دەدى. ورنىمنان تۇردىم. «سەن نەگە قازمۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكاسىنا بارمادىڭ؟» دەگەنى. وندا كونكۋرستىڭ تىم جوعارى بولعانىن ايتتىم. ال ساپەكەڭە كەزدەسكەننەن كەيىن جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن بىتىرمەسەم دە, ۇيدە وتىرىپ ساپار بايجانوۆتىڭ ۋنيۆەرسيتەتىن ءتامامدادىم دەپ سانايمىن. ويتكەنى, وقىعان ماقالانى, كىتاپتى ەكەۋمىز بىرگە تالقىلايتىنبىز. كوبىنە پىكىرىمدى تىڭداۋدى دۇرىس كورەتىن. سونداعىسى «قالاي ويلايدى, قالاي قابىلدايدى. وي ءورىسى قانداي ەكەن؟» دەپ مەنى بايقاۋ ەكەن عوي. قاشاندا ءوزىمدى ەمتيحان تاپسىرعالى تۇرعان ۇستازدىڭ الدىنداعى شاكىرتتەي سەزىنەتىنمىن. ساپەكەڭ تاقىرىپتى قالاي تاڭداۋدى, ءجۋرناليستىڭ جانىنا جاقىن الىپ جۇرەتىن نەگىزگى تاقىرىبى بولۋى كەرەكتىگىن ايتاتىن. مەن سوندا تاربيە, وتباسى تاقىرىبىن قالادىم. «اق بوساعا» كىتابىم وسى ويدان كەيىن دۇنيەگە كەلدى دەۋگە بولادى. ساپەكەڭ ءبىرىنشى جازعان دۇنيەسىن ماعان وقىتىپ, مەنىڭ دە پىكىرىمدى تىڭدايتىن. ال جازعانىمدى قاراپ بەرشى دەسەم, «كۇلاشكا, رەنجىمە, بۇگىن قاراپ بەرسەم, ەرتەڭ سوعان يەك ارتىپ كەتەسىڭ. ول ساعان زيان بولادى. ءجۇز رەت قايتا جازساڭ دا, ءوزىڭ جاز» دەيتىن. كەيدە ماقالامدى وقىسا: «مىنا وبرازدى اشپاعانسىڭ, مىنانى بۇيتپەگەنسىڭ, ءوزىڭ ويلانشى» دەپ پىكىرىن عانا بىلدىرەتىن. سودان قايتا جازاتىنمىن. مىنە, وسى ماعان ۋنيۆەرسيتەت ەمەي, نەمەنە؟
– ادەمى اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن گۇلزەينەپ سادىرقىزى.