تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى ءبىر كۇندە اتاپ وتىلە سالاتىن كوپ شارانىڭ ءبىرى ەمەس. ەنشىسى بولەك ەل بولعالى بىتكەن ىستەردى تۇگەندەپ, وتكەنگە ەسەپ بەرىپ, كەلەشەكتىڭ مۇنان دا كەمەل بولۋىن ويلاستىراتىن ۋاقىت جەتتى. وسىعان وراي كەشە الماتىداعى دوستىق ۇيىندە مەملەكەتتىك حاتشى قانات ساۋداباەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى» جىلىن اتاپ ءوتۋدىڭ جاي-جاپسارىن تالقىلاعان مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ كوشپەلى وتىرىسى بولىپ ءوتتى.
كەلەلى جيىنعا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى, ۇكىمەت مۇشەلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, الماتى قالاسى مەن بىرنەشە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى قاتىستى. كوميسسيا وتىرىسىندا مەرەيتوي جىلىن الماتى قالاسىندا وتكىزۋ جونىندە جوسپارلانعان ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جايى قوزعالدى.
وتىرىس تىزگىنىن قولعا العان قانات ساۋداباەۆ:
– ەلباسى قاڭتار ايىنداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا مەرەيتويلىق ءىس-شارالاردىڭ جالپىۇلتتىق جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ جالپىحالىقتىق سيپاتقا يە بولۋى قاجەت ەكەندىگىنە ەرەكشە توقتالدى. ءبىز ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ءوز بويىندا, ءوز وتباسىندا تاۋەلسىزدىك الىپ كەلگەن يگى ءوزگەرىستەردى سەزىنۋى ءۇشىن, ەلىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋىنا, قازاقستان حالقى بىرلىگىنىڭ نىعايۋىنا ۇلكەن بەلسەندىلىكپەن اتسالىسۋى ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمساۋىمىز قاجەت. وعان قوسا, جاقىندا عانا وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تەڭدەسسىز جەڭىسىنەن كەيىن قازاقستان ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, قوعامدىق-ساياسي دامۋىنىڭ, حالىق بىرلىگىن ودان ءارى نىعايتۋىنىڭ, حالىقارالىق بەدەلىنىڭ جاڭا, ساپالى كەزەڭىنە اياق باسىپ وتىر, – دەدى.
مەرەيتوي جىلى, مەرەكەلەردىڭ شارىقتاۋ شەگى تاۋەلسىزدىكتىڭ التىن بەسىگى بولعان – الماتى قالاسىندا اتاپ وتىلەتىنىن ەسكەرەتىن بولساق, وڭتۇستىك استاناعا ارتىلاتىن مىندەتتەردىڭ دە وراسان ەكەندىگى كورىنۋدە. وسى تۇرعىدان العاندا مەملەكەتتىك حاتشى:
– الماتى – ەرەكشە قالا. ەلىمىزدە وتكەن نەبىر ايتۋلى وقيعالار دا وسى قالامەن تاعدىرلاس. وعان قوسا, مەملەكەت باسشىسى ەڭ قيىن-قىستاۋ جىلداردا دا وسى قالانىڭ ورنىن ەشقاشان ۇمىتقان ەمەس. تاۋەلسىزدىكتىڭ ونە بويىندا الماتى ادام تانىماستاي وزگەردى, كوركەيدى. جانە وسى جىلى دا بۇل قالادا مەرەكەلىك احۋال سالتانات قۇرۋى ءتيىس, – دەدى.
وسىدان كەيىن مەملەكەتتىك حاتشى ءسوز كەزەگىن الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك سەيدۋمانوۆقا بەردى.
– ەگەمەندىكتىڭ ماڭىزىن ايشىقتاۋدا تاۋەلسىزدىكتىڭ التىن بەسىگى – الماتىنىڭ ورنى ايرىقشا. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇساۋى وسىندا كەسىلدى. ەلدىگىمىزگە تياناق بولعان يگىلىكتى ىستەردىڭ ءبارى وسى الماتىدان باستاۋ الدى. ەلباسىنىڭ 27 قاڭتارداعى №1144 «2011 جىلدى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى جىلى دەپ جاريالاۋ تۋرالى» جارلىعىنا سايكەس, قالا اكىمىنىڭ قاۋلىسى قابىلداندى. اتالمىش قۇجات 170 الەۋمەتتىك-ماڭىزدى شارالاردى وتكىزۋدى قاراستىرادى. ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى 27 ميلليارد 671 ميلليون 124 مىڭ تەڭگە كولەمىندەگى قارجى كوزدەرى جوسپارلانعان», – دەدى سەرىك تۇرار ۇلى.
سەرىك سەيدۋمانوۆ اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارلىعىن ناقتى شارالارمەن دايەكتەي كەلە, بيىل دا جاڭا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردىڭ اشىلاتىنىن, ەمحانالار سالىناتىنىن اتاپ ءوتتى.
ەڭ باستىسى, ەل بيۋدجەتىنىڭ 28 پايىزىن بەرەتىن, قازاقستاننىڭ باستى شيكىزاتتىق دونورى بولىپ تابىلاتىن الماتىدا بيىل مەترو حالىقتىڭ يگىلىگىنە بەرىلمەك. مەتروعا وتىراتىن كۇندى الماتىلىقتار دا جيىرما جىلدان استام ۋاقىت كۇتىپ كەلەدى.
قالا اكىمى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ءىس-شارالاردىڭ قۇرىلىمى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ تۇجىرىمداماسىنا تولىعىمەن سايكەس كەلەدى. جىل باسىنان بەرى وسى ارناداعى جۇمىستارعا ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى, قوعامدىق ۇيىمدار كەڭىنەن تارتىلىپ, «نۇر وتان» حدپ-مەن بىرلەسكەن شارالار كەڭىنەن ۇيىمداستىرىلعان. ءتۇرلى پىشىندەگى شارالار بارىسىندا قالا جۇرتشىلىعىنىڭ ماقساتتى توپ وكىلدەرىن كەڭىنەن قاتىستىرۋعا جانە اۋقىمدى شارالار ۇيىمداستىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان.
وسىدان كەيىن ەسەپ بەرۋ كەزەگى «نۇر وتان» حدپ حاتشىسى ەرلان قارينگە كەلدى. بيلىك پارتياسىنىڭ بەلدى وكىلى دە ءبىرىنشى كەزەكتە بارلىق شارا ەلباسى قاداپ تاپسىرعانداي, مەرەكەلىك ءىس-شارالارمەن شەكتەلىپ قالماي, الەۋمەتتىك سالا ماسەلەلەرىن شەشۋگە جانە قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتا تۇسۋگە باعىتتالاتىنىن اتادى.
بىرىنشىدەن, تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن مەرەكەلەۋگە ارنالعان جۇمىستاردى جۇيەلى جانە ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا پارتيا ارنايى ءىس-ارەكەت جوسپارىن جاساعان. وسى جوسپار شەڭبەرىندە وبلىس ورتالىقتارى, قالالار, اۋداندار مەن اۋىلداردا حالىقتىڭ بارلىق توپتارىن – جاستار, قاريالار, بيزنەس-قاۋىمداستىق, عىلىمي جانە شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم, ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتور ءجانە باسقا دا ازاماتتاردى قامتيتىن 7 مىڭنان اسا ءىس-شارا وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. الدىن الا ءجۇرگىزىلگەن ەسەپ بويىنشا 5 ميلليونعا جۋىق ازامات قامتىلاتىن بولادى, دەدى ەرلان قارين. پارتيانىڭ جوسپارى جالپىرەسپۋبليكالىق جوسپارمەن ۇيلەستىرىلگەن. ەكىنشىدەن, 10 قاڭتار كۇنى ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا ءبىر مەزگىلدە رەسپۋبليكالىق «تاۋەلسىزدىك جەتىستىكتەرى» اتتى پارتيالىق اكتسيا باستالىپ, جىل اياعىنا دەيىن سوزىلماق. ءارتۇرلى پىشىندەگى ءىس-شارالاردى قامتيتىن بۇل اكتسيانىڭ ەرەكشەلىگى – ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا ءبىر مەزگىلدە وتكىزىلۋى. ۇشىنشىدەن, پارتيا باستامالارى ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەن كەيىنگى كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ تاريحىندا بولعان ايتۋلى ۇدەرىستەردى تەرەڭ ۇعىنۋعا باعىتتالعانىن ايتا كەتۋگە بولادى. وتاندىق جانە شەتەل ساراپشىلارىنىڭ, تالداۋ ءجانە زەرتتەۋ قۇرىلىمدارىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان تاريحىنداعى 20 جىلدىق كەزەڭنىڭ ءناتيجەلەرىن تالقىلاۋعا, ودان ءارى دامىتۋ باعىتىن ايقىنداۋعا, رەسپۋبليكانىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق ءجانە ساياسي جەتىستىكتەرىن, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ قازاقستاننىڭ ساياسي باستامالارىن قولدايتىنىن كورسەتۋگە باعىتتالعان ءتۇرلى فورۋمدار مەن ءماجىلىستەر ءوتكىزىلىپ جاتىر جانە ول جالعاسادى, دەدى «نۇر وتان» حدپ حاتشىسى.
مۇنان كەيىنگى ايلارعا جوسپارلانعان وسىنداي حالىقارالىق كونفەرەنتسيالاردى اتاپ وتكەن ە.قارين «نۇر وتان» پارتياسى ابىلاي حاننىڭ 300 جىلدىعى مەن جەلتوقسان وقيعاسىنىڭ 25 جىلدىعىن دا ۇمىت قالدىرماي, اتاپ وتۋگە اتسالىساتىندىقتارىن مالىمدەدى.
قازاقستان ازاماتتىق اليانسىنىڭ پرەزيدەنتى ايگۇل سولوۆەۆا دا وزدەرىنىڭ الدىمەن ءاۋىزبىرشىلىككە قىزمەت ەتۋگە كۇش سالىپ وتىرعاندىعىن, اليانستىڭ ىنتىماققا قوسقان ۇلەسىن ءسوز ەتتى. ول, اسىرەسە, ايماقتاردى دامىتۋعا باعىتتالعان اكتسيالاردى ساپالى وتكىزۋگە كۇش سالاتىندىقتارىن ءجانە وعان اۋىلدىق جەرلەر مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار تارتىلاتىنىن اتاپ كورسەتتى.
مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى جاننا قۇرمانعاليەۆا مەرەكەلىك جوسپاردا كوزدەلگەن بارلىق تىرلىكتەر جىل باسىنان بەرى رەتىمەن, ءوز دەڭگەيىندە اتقارىلىپ جاتقانىن ايتا كەلە, وزىمىزگە بەلگىلى بولىپ وتىرعانداي, قاڭتار ايى ازيادا اياسىندا وتكەنىن ەسكە سالدى. بۇل كەزەڭنىڭ بارلىق باستاماسى سپورتقا, وسى سالاداعى جەتىستىكتەرىمىزگە ارنالدى. ايدىڭ باستى وقيعاسى 7-ءشى قىسقى ازيا ويىندارى – الاۋ شەرۋى جانە ويىنداردىڭ سالتاناتتى اشىلۋى بولدى, دەدى مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ وكىلى. ازيادا – ايتسا ايتا جۇرەرلىكتەي وتكىزىلگەنى بارشامىزعا ايان. وسىدان كەيىن دە ەلىمىزدىڭ مادەني ومىرىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالىپ اتقارىلىپ جاتقان شارالار لەگىن قىسقاشا ءتىزبەكتەپ وتكەن ج.قۇرمانعاليەۆا ءبىتكەن ىستەرمەن قاتار, كەيىنگى كۇندەردىڭ ەنشىسىندەگى تىرلىكتەردى اتادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ەسەبى قىسقا بولسا دا تۇششىمدى شىقتى. ءار ءسوزىن ناقتى ىسپەن ەكشەۋگە ۇمتىلعان مينيستر ساليدات قايىربەكوۆا مەرەيلى جىلدىڭ ونە بويىندا – وعان دەيىن دە, ودان كەيىن دە ەلدىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان باعدارلامالار جالعاسا بەرەتىندىگىن كولدەنەڭ تارتتى.
قانات ساۋداباەۆ وسى جيىن بارىسىندا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرلى بولۋىنا قىزمەت ەتكەن بارلىق سالا ماماندارىنىڭ ەڭبەگى اتاۋسىز قالماۋى ءتيىس ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ, ەڭ باستىسى – ەلباسى ايتقانداي اتقارىلاتىن ءىس-شارالاردى سىباي-سالتاڭ سالتاناتتارعا اينالدىرماۋدىڭ جايىنا ورالىپ, جاستار ءۇشىن وسى باستامالاردى تەرەڭ ءتۇسىندىرەتىن ۇلاعاتتى تىرلىكتەردى ۇلاستىرۋدىڭ جايىن قوزعادى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىنا وراي, الماتى نەمەسە استانا قالالارىندا اۋقىمدى تۇردە جاستار فورۋمىن وتكىزەمىز, دەپ مالىمدەگەن ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بارلىق اتقارىلاتىن مەرەكەلىك ءىس-شارالاردىڭ 25 پايىزى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە جۇكتەلگەن. ياعني, بۇل مينيسترلىك 18 ءىرى جوباعا جاۋاپتى. ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن تەك العاشقى توقساندا 114 شارا اتقارىلعان. قاڭتار مەن ناۋرىز ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق ومىرىنە قاتىستى 28 عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلعان.
ءبىلىم سالاسىنىڭ باسشىسى مەرەكەنى اتاپ وتۋگە الدىمەن جاستاردىڭ كوپتەپ تارتىلۋىنا ۇلكەن نازار اۋدارىلۋ قاجەت ەكەندىگىن قايتالادى. كەلەشەك جاستاردىكى, ەگەمەندىكتىڭ ەرتەڭى – كەيىنگىلەرگە امانات دەيتىن بولساق, ءمينيستردىڭ دە ءسوزىنىڭ جانى بار.
مەملەكەتتىك حاتشى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ ەسەبىن قۋاتتاي وتىرىپ, اقيقاتىندا مەرەكەلىك اۋقىمدى شارالارعا ۇلتتىق-مادەني بىرلەستىكتەر مەن جاستاردى بەلسەندى تارتۋدىڭ قاجەتتىگىن ايتتى.
– بارلىعى بولىپ-تولىپ تۇر دەۋدىڭ قاجەتى جوق. سوندىقتان تاۋەلسىزدىكتى اتاپ ءوتۋ جونىندەگى بارشا جۇمىس توپتارى وزدەرىنىڭ ۇيلەستىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتە ءتۇسۋى ءتيىس, – دەدى وسى ورايدا قانات ساۋداباەۆ.
– بۇل ءسوز الماتى قالاسىنا دا تيەسىلى. ويتكەنى, بۇل قالا ءاۋ باستا جاستار قالاسى, مادەنيەت وشاعى دا بولىپ كەلگەن. ونىڭ ۇستىنە الاتاۋدىڭ بوكتەرىندە بارلىق دەرلىك ۇلتتىق-مادەني بىرلەستىكتەر شوعىرلانعان. وسىنىڭ ءبارىن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بايانداپ, اتالعانداردىڭ الەۋەتى مەن بەلسەندىلىگىن پايدالانۋدىڭ قاجەتتىگىن اتاعان مەملەكەتتىك حاتشى:
– ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار دا مەملەكەتتىڭ باستى سەرىكتەسى. ولار ارقىلى دا ءبىز حالىقتىڭ بارلىق الەۋمەتتىك توپتارىن قامتي الامىز, – دەدى.
مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ ءبولەك تە ماڭىزدى مىندەتىنىڭ ءبىرى – جالپىۇلتتىق جوسپار اياسىندا ءوتكەن شارالاردى اقپاراتتىق تۇرعىدا ناسيحاتتاۋ ەكەندىگى مالىمدەلدى.
– مەنىڭشە, تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىن جوعارى دەڭگەيدە اتاپ وتۋگە بارلىق مۇمكىندىگىمىز بار. بۇل ماسەلەدە الماتى باسقا وڭىرلەرگە ۇلگى بولۋى ءتيىس, – دەپ ءسوزىن قورىتىندىلادى ق.ساۋداباەۆ.
قىسقاسى, مەملەكەتتىك كوميسسياسىنىڭ كوشپەلى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءتيىستى شەشىمدەر قابىلدانىپ, مۇددەلى ۇيىمدارعا ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى جانە ولاردىڭ ورىندالۋ مەرزىمى بەلگىلەندى.
ايناش ەسالي.
الماتى.
_______________________
سۋرەتتى تۇسىرگەن ايتجان سالىق ۇلى.