قازاقستانداعى مال شارۋاشىلىعىنىڭ قازىرگى جاعدايى ءسۇت باعىتىنداعى اسىل تۇقىمدى مال وسىرۋمەن اينالىساتىن شارۋاشىلىقتاردىڭ جەكە اسسوتسياتسياسىن قۇرۋدى قاجەت ەتىپ وتىر. بۇل جايىندا جۋىقتا «قازاگروفينانس» ليزينگتىك كومپانياسى ۇيىمداستىرعان سەمينار كەزىندە كوپ ايتىلدى.
وسى جيىنعا قاتىسقان ءىرى قارا مالىنىڭ گولشتيندىك اسىل تۇقىمىن ءوسىرۋ جونىندەگى ۆەنگرلىك مامان ءارى ساراپشى ميحاي مەساروشتىڭ مالىمدەۋىنشە, اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا كۇتىمىن ءتيىمدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مىنە وسىنداي ۇيىم قاجەت.
ميحاي مەساروش ءوز ەلىندەگى گولشتيندىك تۇقىمدى وسىرەتىن شارۋاشىلىقتار اسسوتسياتسياسىنا جەتەكشىلىك جاسايدى. سوندىقتان ول وزدەرىندە جيناقتالعان ءتاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, قوعامدىق نەگىزدە جۇمىس ىستەيتىن وسىنداي وداقتى قۇرۋدىڭ پايدالى جاعى مول ەكەندىگىن ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, ءسۇت باعىتىنداعى اسىل تۇقىمدى مال وسىرەتىن شارۋاشىلىقتار ءوز بەتتەرىنشە جەكە دارا جاقسى دامي المايدى. ولاردىڭ باسىن قوسىپ ءبىر ارنادا بىرىكتىرىپ وتىراتىن, پروبلەمالارىن شەشۋدىڭ ورتاق جولدارىن قاراستىراتىن ۇيىمنىڭ پايدا بولۋى ىسكە سەرپىن بەرەدى. ونىڭ ۇستىنە ول مەملەكەتتىك ەمەس, قوعامدىق ۇيىم بولۋى كەرەك تە, مەملەكەت وسى ۇيىمعا وزىنە ءتان بىرقاتار قۇقىقتاردى ۇسىنۋى ءتيىس. وسى رەتتە ميحاي مەساروش مۇنداي ءتاجىريبە ەڭ العاش 1888 جىلى امەريكادا پايدا بولعاندىعىن ەسكە سالدى. سودان بەرى امەريكادا گولشتيندىك ءىرى قارانى ءوسىرۋمەن شۇعىلداناتىن جەكە اسسوتسياتسيا تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەيدى. «مۇنداي ۇيىمدى قازاقستانداعى اسىل تۇقىمدى مال ءوسىرۋمەن شۇعىلداناتىن شارۋاشىلىقتار نەمەسە وسىنداي جەتىستىككە قول جەتكىزگىسى كەلەتىن شارۋاشىلىقتار بىرگە وتىرىپ وزدەرى قۇرۋ قاجەت», دەدى ميحاي مەساروش.
1972 جىلعا دەيىن ۆەنگريادا دا ءبىزدىڭ قازاق دالاسىندا سەكىلدى جەرگىلىكتى مال تۇقىمدارى ۇلكەن باسىمدىققا يە بولىپ كەلگەن. ولاردىڭ ونىمدىلىگى تومەن بولعاندىقتان, ءسۇت ءوندىرۋ دەڭگەيى دە تومەن بولعان. 1970 جىلداردان باستاپ ەلدىڭ ىشكى رىنوگىندا ءسۇت تۇتىنۋ كولەمى بۇرىنعىعا قاراعاندا ارتا تۇسەدى. تۇتىنۋشىلاردىڭ سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن ءسۇت وندىرۋشىلەردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ, ولارعا مەملەكەتتىك قولداۋدى ۇيىمداستىرۋ قاجەت بولادى. ۇكىمەت ونىڭ جولدارىن قاراستىرا كەلە, ەڭ دۇرىسى, سول كەزدەگى ەڭ كوپ مولشەردە ءسۇت بەرە الاتىن تۇقىمداردى ىزدەستىرىپ, ولاردى ۆەنگرياعا تارتۋ قاجەت دەپ شەشەدى. ءسويتىپ, 1972 جىلى بۇل ەلدە ءسۇت وسىرۋمەن اينالىساتىن شارۋاشىلىقتاردى دامىتاتىن جاڭا باعدارلامالار جاسالادى. وسى باعدارلاما بويىنشا ەلگە 1972-1980 جىلدار ارالىعىندا 21 مىڭ باس اسىل تۇقىمدى مالدار اقش پەن كانادادان جەتكىزىلەدى. سول كەزدەن باستاپ وسى اسىل تۇقىمدى مالداردى جەرگىلىكتى تۇقىمدارمەن شاعىلىستىرۋ ناتيجەسىندە گولشتيندىك اسىل تۇقىمدى مالداردىڭ ۆەنگرلىك ءتۇرى پايدا بولا باستايدى.
«ءبىز بۇگىن وسى اسىل تۇقىمدى مالداردىڭ 7-8-ءشى ۇرپاقتارىمەن جۇمىس ىستەۋ ۇستىندەمىز. بۇگىنگى كۇنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى بارلىق ءىرى قارا مالداردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن وسى تۇقىم قۇراپ وتىر. وسى رەتتەگى ءبىر ۇلكەن جەتىستىگىمىز رەتىندە ءار سيىردان ساۋىلاتىن ءسۇت كولەمىن ءۇش ەسە ارتتىرعاندىعىمىزدى ايتۋعا بولادى», دەدى ميحاي مەساروش.
سەمينار بارىسىندا شەتەلدىك ماماننىڭ بۇل پىكىرىنە اقتوبە وبلىسىنداعى «ايس» جشس وكىلى ريم ابىشەۆ تە قولداۋ ءبىلدىردى. ريم ابىشەۆ ەڭبەك ەتەتىن اتالعان فيرما ءىرى قارا وسىرۋمەن شۇعىلدانادى. قازىرگى كۇنى بۇل فيرما «قازاگروفينانس» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ليزينگتىك نەسيە جەلىسى ارقىلى وزدەرىنىڭ تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن قالىپتاستىرىپ وتىر.
«ءسۇت باعىتىنداعى اسىل تۇقىمدى شەتەلدىك مالداردى ءوسىرۋ ىسىمەن شۇعىلداناتىن شارۋاشىلىقتاردىڭ قاي-قايسىسى بولماسىن ءبىر بىرلەستىك اياسىندا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەمەيىنشە, ءوز بەتتەرىمەن جەكە-دارا دامي المايدى. ويتكەنى, شەتەلدەن كەلگەن مال شارۋاشىلىعىنداعى جاڭا تەحنولوگيامەن تاجىريبەنى يگەرۋ ءۇشىن ءبىز بىرلەسە وتىرىپ, حالىقارالىق جۇيەگە بارىپ قوسىلۋىمىز كەرەك. ايتپەسە, اكەلىنگەن اسىل تۇقىمدى شەتەلدىك مالداردىڭ كۇتىمىن كەلىستىرىپ ۇستاۋدىڭ قيىندىقتارىمەن جەكە-دارا بەتپە-بەت قالاتىن بولامىز. ونداي جاعدايدا دامۋدىڭ ورنىنا, قولدا باردى ۇقساتا الماي قۇرتىپ الۋىمىز دا ابدەن مۇمكىن», دەدى ريم ابىشەۆ.
«ءسۇت باعىتىنداعى اسىل تۇقىمدى مالداردى ءوسىرۋ ىسىنە كىرىسكەن كەزىمىزدە ءبىزدىڭ الدىمىزدا كوپتەگەن جاڭا ماسەلەلەر پايدا بولدى. بۇل مالداردى قالاي ازىقتاندىرامىز, قانداي كۇتىمدە ۇستايمىز, اۋىرا قالعان جاعدايدا قانداي ەم قولدانامىز دەگەن سۇراقتار پايدا بولدى. ءبىز بۇرىن جەرگىلىكتى مال تۇقىمىمەن عانا جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىمىزدە ءبىزدىڭ الدىمىزدان مۇنداي سۇراقتار تۋىنداماپ ەدى. ەندى تالاپ تا, جاعداي دا وزگەردى. ويتكەنى, وسىرەتىن مالدارىمىز وتە جوعارى ءونىمدى تۇقىمعا جاتادى. ولاردان جوعارى ءونىم الۋ ءۇشىن وسى مالداردى ءوسىرۋدىڭ امال-ايلالارىن دا مەڭگەرۋ قاجەتتىگى الدىمىزدان كولدەنەڭدەپ شىقتى. مىنە, وسى تۇستا ماعان مال دارىگەرى رەتىندە حالىقارالىق تاجىريبەنىڭ كوپ كومەگى ءتيدى. دەمەك, قازىرگى ءوتىپ جاتقان سەميناردىڭ ماماندار ءۇشىن پايداسى وتە زور. تەك بارىنشا زەيىن قويىپ, ونىڭ بەرەتىنىن الا ءبىلۋ قاجەت», دەدى ريم ابىشەۆ.
ارينە, ەلىمىزدە باستالىپ جاتقان ءاربىر جاڭا ءىس ونى بارىنشا مەڭگەرۋدى قاجەت ەتەدى. بەلگىلى ءبىر جاڭا جوبا جۇزەگە اسىرىلا باستاعان كەزدە ونىڭ الداعى ومىرگە قاجەت بولاتىن بارشا جاڭالىقتارىن وقىپ-ءۇيرەنىپ, مەڭگەرۋدىڭ دە قاجەتتىلىگى پايدا بولادى. ويتكەنى, شەتەلدىك تاجىريبەگە نەگىزدەلگەن جاڭا تەحنولوگيانى ەنگىزگەن كەزدە, ەسكىشە جۇمىس ىستەۋ ونىڭ جولىن بوگەيدى. اسىرەسە, مال شارۋاشىلىعى جاعدايىندا وسىلاي دەپ ايتۋعا تۋرا كەلەدى. شەتەلدەن اكەلىنىپ جاتقان ءاربىر اسىل تۇقىمدى مالدىڭ وزىنە ءتان كۇتىمى بار. سونى كەلىستىرمەسە بولمايدى. سوندىقتان «قازاگروفينانس» اكتسيونەرلىك قوعامى ۇيىمداستىرعان وسى سەميناردىڭ ماڭىزدىلىعىن وعان قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى ءتۇسىندى جانە ونىڭ بەرەتىن پايداسىن اتاپ كورسەتتى. دەمەك, مۇنداي سەمينارلار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تاباتىن بولادى.
سۇڭعات ءالىپباي.