2017 جىلعى 2 ناۋرىزدا قر پرەمەر-ءمينيسترى كەڭسەسىنىڭ ءباسپاسوز ورتالىعىندا قر ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسى ءوتتى. ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا ۆەدومستۆو باسشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىندا بەلگىلەنگەن وتىن-ەنەرگەتيكالىق كەشەنىنە ارنالعان نەگىزگى مىندەتتەر تۋرالى ايتتى.
قر ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مۇناي-گاز سەكتورىندا, ونىڭ ىشىندە گەولوگيالىق بارلاۋ, مۇنايگازحيميا جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالالارىندا مىناداي شارالار كەشەنىن قابىلدايتىن بولادى.
1. كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ:
- مۇناي-گاز سەكتورىن دامىتۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن جەر قويناۋى تۋرالى كودەكس جانە سالىق كودەكسى جوبالارىندا جۇيەلى شارالار ۇسىنىلدى.
جەر قويناۋى تۋرالى كودەكسكە مىناداي ۇسىنىستار بەرىلدى:
- جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن الۋدى جەڭىلدەتۋ: ءوتىنىش بويىنشا اۋكتسيون, 2 ءتۇرلى كەلىسىمشارت – «بارلاۋ مەن ءوندىرۋ» جانە «ءوندىرۋ», قۇقىقتىق جانە ەكونوميكالىق ساراپتامالاردى قىسقارتۋ سياقتى;
- قورلار بويىنشا ەسەپتىلىكتىڭ حالىقارالىق جۇيەسىن ەنگىزۋ;
- اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ: نەگىزگى جوبالاۋ قۇجاتتارىنىن تىزبەسىن قىسقارتۋ, جەكەلەگەن رۇقساتتاردى الىپ تاستاۋ, راسىمدەر مەن قۇجاتتاردى قاراستىرۋدىڭ مەرزىمىن قىسقارتۋ.
سالىق كودەكسىندە سالىقتاردى ازايتۋ بويىنشا نورمالار:
- بارلاۋعا كەلىسىمشارت پەن وندىرۋگە كەلىسىمشارت اراسىنداعى سالىقتىق شەكارالاردى جويۋ – گەولوگيالىق بارلاۋعا جۇمسالعان شىعىنداردى وندىرۋگە ارنالعان باسقا كەلىسىمشارت ەسەبىنەن شەگەرۋگە, پايداعا جانە ۇستەمە پايداعا سالىقتار بويىنشا شىعىنداردى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى
- كوممەرتسيالىق تابۋ بونۋسىن الىپ تاستاۋ
- تەرەڭ (6000 مەتردەن استام) كەن ورىندارى مەن تەڭىز جوبالارى ءۇشىن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ارنايى تولەمدەرىن الىپ تاستاۋ جانە قارجى ناتيجەسى سالىعىنا كوشۋ
بارلاۋعا جاڭا كەلىسىمشارتتار ءۇشىن وقىتۋ, عزتكج, وڭىرلەردى الەۋمەتتىك دامىتۋعا اۋدارىمدار, تاريحي شىعىندار بويىنشا مىندەتتەمەلەر الىپ تاستالادى.
- مۇنايگازحيميا سالاسىندا مۇناي-حيميا زاۋىتتارىن ىسكە قوسۋ (پوليەتيلەن, پوليپروپيلەن ءوندىرۋ) ەكونوميكانىڭ ارالاس سالالارى ءۇشىن مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەردى قامتاماسىز ەتەدى, اتاپ ايتقاندا قۇرىلىس, مەديتسينا, اۆتوونەركاسىپ سالالارىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءۇشىن;
- ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىندا ەلەكتر ستانتسيالارى توپتارى بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىنا شەكتى تاريفتەردى تومەندەتۋ وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە ايتارلىقتاي قولداۋ بولادى.
2. ءونىمدى ەڭبەكپەن قامتىلۋ:
- تەڭىز كەن ورنىن بولاشاق كەڭەيتۋ جوباسىن دامىتۋ كەم دەگەندە 20 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرادى جانە كەم دەگەندە 32% (12 ملرد.دوللار) ينۆەستيتسيا قازاقستاندىق تاۋارلار, جۇمىستار جانە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە جۇمسالاتىن بولادى;
- ءىرى كومپانيالار جانە الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالارمەن مۇناي-گاز جوبالارىندا بىرلەسكەن جوعارى تەحنولوگيالىق كاسىپورىنداردى قۇرۋ مۇناي-سەرۆيستىك سەكتوردىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
3. تەحنولوگيالىق جاڭارتۋ. بۇل جوعارى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ بويىنشا سالالىق مىندەتتەردىڭ كەشەنى شەشىلەتىن مينيسترلىكتىڭ نەگىزگى باعىتى.
ءسوز سويلەۋ بارىسىندا قر ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ مۇناي-گاز سالاسىندا جوعارى تەحنولوگيالاردى قولدانۋ جولىندا ۆەدومستۆونىڭ ءۇش نەگىزگى مىندەتى تۋرالى تولىقتاي ايتىپ ءوتتى.
1-ءشى مىندەت - تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ (نەگىزگى سالالارعا جاڭا ساپا بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى):
- دەرەكتەردى اۆتوماتتاندىرىلعان تۇردە جيناۋ, وڭدەۋ, ساقتاۋ, پايدالانۋ ءۇشىن مۇنايدى ەسەپكە الۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىن (مەاج) ەنگىزۋ. مەاج مۇنايدى ءوندىرۋدىڭ جانە اينالىمىنىڭ كولەمىن ەسەپكە الۋدى, مۇناي اينالىمى كەزىندە تۋىندايتىن بارلىق تەحنيكالىق ىسىراپتاردى ەسەپكە الۋدى جاڭعىرتۋعا جانە اۆتوماتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
- «زياتكەرلىك كەن ورنى» باعدارلاماسىن جانداندىرۋ (تسيفرلىق كەن ورنى). بۇل ءوندىرىستى اۆتوماتتاندىرۋعا, مۇناي ءوندىرۋدى 2-5%-عا ارتتىرۋعا, ماتەريالدار مەن جابدىقتاردىڭ شىعىنىن 10%-عا دەيىن ازايتۋعا, ەنەرگيالىق تيىمدىلىكتى 20%-عا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.ۋاز كەن ورنىندا جۇيەنى ەنگىزۋدىڭ وڭ تاجىريبەسى قالىپتاسقان. وزەن, س.نۇرجانوۆ جانە اقشابۇلاق كەن ورىندارىندا ەنگىزىلىپ جاتىر.
- مۇناي-گاز كەن ورىندارىن جوبالاۋ جانە يگەرۋ كەزىندە تسيفرلىق گەولوگيالىق جانە گيدروديناميكالىق مودەلدەردى پايدالانۋ. بۇل يگەرۋدىڭ تيىمدىلىگىن كوتەرۋگە جانە اقىرعى مشك-نى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى (مۇنايدى شىعارىپ الۋ كوەففيتسيەنتى).
- سۇيىتىلعان گازدى وتكىزۋ ءۇشىن ەلەكتروندىق ساۋدا-ساتتىق الاڭدارىن ەنگىزۋ. بۇل سۇيىتىلعان گاز نارىعىن ىنتالاندىرۋعا, ۇلەستىرۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, كاسىپكەرلىككە مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىن ىقشامدايدى.
- گازبەن جابدىقتاۋعا ابونەنتتەردىڭ قوسىلۋىنا وتىنىمدەردى تىكەلەي جەلى تارتىبىندە قابىلداۋ جانە وڭدەۋ. بۇل ءراسىمنىڭ مەرزىمدەرىن قىسقارتۋعا جانە ءراسىمنىڭ بارلىق كەزەڭىندە اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
- اقپاراتتىق جۇيەلەردى جانە اشىق IT پلاتفورمالاردى بىرىكتىرۋ جولىمەن قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىندە ەسەپتىلىكتىڭ ەلەكتروندىق جۇيەسىن ەنگىزۋ. بۇل قورشاعان ورتانى قورعاۋ جۇيەسىندە دەرەكتەردى جيناۋ مەن وڭدەۋ پروتسەسىن جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
2-ءشى مىندەت – تەحنولوگيالىق قايتا قارۋلاندىرۋ:
- مۇناي بەرۋدى ارتتىرۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن قولدانۋ. بۇل ولاردى ءوندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن كوتەرۋگە جانە مشك-نى جوعارىلاتۋعا (مۇنايدى شىعارىپ الۋ كوەففيتسيەنتى) مۇمكىندىك بەرەدى.
- مۇناي ءوندىرۋدى كۇشەيتۋ كەن ورىندارىنىڭ مۇناي بەرۋىن 5-تەن 20%-عا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
- وندىرىلەتىن ىلەسپە مۇناي گازىن ۇتىمدى پايدالانۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن ەنگىزۋ, ونىڭ ىشىندە گازدى كەشەندى قايتا وڭدەۋ بويىنشا بىرىڭعاي تسيكلدە مۇناي پايدالانۋشىلاردىڭ قورلارىن بىرىكتىرۋ ارقىلى.
انىقتاما رەتىندە: ۇساق جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ وڭدەۋ قۋاتتارىن سالۋ ءۇشىن گاز ءوندىرۋ كولەمىنىڭ جانە ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەردىڭ جەتكىلىكسىز بولۋى, وسىعان وراي وندىرىلگەن گاز نە قات ىشىندەگى قىسىمدى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن قاباتقا ايدالادى, نە الاۋ ەتىپ جاعۋدى قوسا العاندا, تەحنولوگيالىق جانە ءوزىنىڭ مۇقتاجدىقتارىنا پايدالانىلادى. جاقىن ورنالاسقان كەن ورىندارىنىڭ رەسۋرستارىن «تۇپتەۋ قاعيداتى» بويىنشا بىرىكتىرۋ وسى پروبلەمانى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
مىسالعا, مينيسترلىك ۇسىنعان جانە ۆاك ماقۇلداعان سحەما بويىنشا اقتوبە وبلىسى قوجاساي كەن ورنىندا گازدى كەشەندى دايىنداۋ كوندىرعىسىن سالۋ جونىندەگى جوبا ىسكە اسىرىلۋدا جانە جىل سوڭىنا دەيىن ونى اياقتاۋ جوسپارلانۋدا. بۇل جوبا گازدى ەرىكسىز جاعۋدىڭ الدىن الۋعا جانە ءۇش جەر قويناۋىن پايدالانۋشىنىڭ («كازاقويل اقتوبە» جشس, «ارال پەترولەۋم كەپيتال» جشس, «كاسپي نەفت تمە»اق) گاز رەسۋرستارىن وڭدەۋ ءۇشىن ءتيىمدى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
- ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىندا زياتكەرلىك ەنەرگيا جۇيەسىن ەنگىزۋ;
زياتكەرلىك ەنەرگەتيكا ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ بارلىق قۇرامدى بولىكتەرىن قامتيدى.
ءبىرىنشى كەزەڭ – ەنەرگيا بەرۋشى ۇيىمداردىڭ سانىن قىسقارتۋ, ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ, بارلىق دەڭگەيلەردە اۆتوماتتاندىرىلعان كوممەرتسيالىق ەسەپكە الۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋ
ەكىنشى كەزەڭ – ەلەكتر ەنەرگياسى ساپاسىنىڭ كورسەتكىشتەرىن باقىلاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ, اۆارياعا قارسى اۆتوماتيكا جۇيەسىن جانە جيىلىك پەن قۋاتتى رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ.
3-ءشى مىندەت – باسەكەگە قابىلەتتى ەكسپورتتىق وندىرىستەردى دامىتۋ
- قايتا جاسالاتىن ءونىمدى شىعارۋ جونىندەگى مۇنايگازحيميا جوبالارىن ىسكە اسىرۋ (پوليپروپيلەن ءوندىرۋ – 500 مىڭ توننا, پوليەتيلەنتەرەفتالات ءوندىرۋ - 430 مىڭ توننا)
- قاراشىعاناق كەن ورنىنىڭ رەسۋرستىق بازاسىندا قوسىلعان قۇنى جوعارى گاز-حيميا ونىمدەرىن شىعارۋ مۇمكىندىگى, سونداي-اق وزگە دە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ رەسۋرستىق بازاسىندا بىرقاتار باسقا جوبالار, سونىڭ ىشىندە LNG-سۇيىتىلعان تابيعي گازىن ءوندىرۋ جانە GTL – گازدى سۇيىقتىققا اينالدىرۋ جوبالارى.
ۆەدومستۆو باسشىسى قانات بوزىمباەۆ ءسوز سوڭىندا: «جۇمىستى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا ءتاسىلىن قولدانۋ ماقساتىندا باستامالاردى ەنگىزۋدىڭ ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارىن پىسىقتاۋ ءۇشىن مينيسترلىكتە 100 كۇن كەزەڭگە «ازىرلەۋ توبى» جۇمىس ىستەيتىن بولادى. بۇل توپ جاڭعىرتۋ پروتسەستەرىن ەنگىزۋدىڭ ناقتى جوسپارىن ازىرلەپ شىعادى. ونىڭ قۇرامىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن سالالارداعى ۇيىمدار مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى, سونىڭ ىشىندە «اتامەكەن», «سامرۇق-قازىنا», «قازمۇنايگاز», «كازەنەردجي» قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى ەنگىزىلەدى»,- دەپ مالىمدەدى.