قر ۇعا اكادەميگى, قازاقستاننىڭ ەنبەك سىنىرگەن عىلىم جانە تەحنيكا قايراتكەرى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور س.ءساتىبالديننىڭ «تاۋەلسىز قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە 25 جىل» اتتى عىلىمي ەڭبەگى 2016 جىلى كىتاپ بولىپ شىقتى.
بۇل عالىمنىڭ دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولىن زەرتتەپ, عىلىمي نەگىزدەۋگە باعىتتالعان 25 جىلدىق ەڭبەگىنىڭ قورىتىندىسى ىسپەتتى, قۇندى دۇنيە. اۆتور وسى ەڭبەگىن كسرو دەپ اتالعان الىپ دەرجاۆانىڭ قيراندىسىنان شاڭىراعىن كوتەرىپ, بۇل كۇندەرى دۇنيە ءجۇزى تۇگەل مويىنداعان جانە ىرعاقتى دا قارقىندى دامۋ جولىنا تۇسكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىن قۇرىپ, ونى جاسامپازدىق يدەيامەن بايىتقان, كورەگەن, كەمەل كوشباسشى – ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا ارناعان دەگەن العى سوزبەن باستالعان اۋقىمدى مونوگرافياسىندا «دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولىنىڭ» 25 جىلدىق بارىسىن ەگجەي-تەگجەيلى عىلىمي زەرتتەپ, نەگىزدەپ, وسىنىڭ بارلىعىن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ قىزمەتىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن ايقىندايدى. بۇل ەكونوميكا عىلىمى سالاسىنداعى اۆتوردىڭ ەرەكشە جانە تەڭدەسسىز جاڭالىعى. ساتىبالدين پرەزيدەنت قول قويعان جارلىقتار مەن ەلباسىنىڭ تىكەلەي ۇسىنىسى نەمەسە نۇسقاۋى بويىنشا پارلامەنت قابىلداعان زاڭدار, ۇكىمەت قابىلداعان قاۋلىلار مەن زاڭنامالىق اكتىلەر, اقىر اياعىندا ولاردىڭ حالىقارالىق ستاندارتقا ساي ۇيلەستىرىلۋى ەلدەگى ەكونوميكالىق رەفورمانىڭ تابىستى وتۋىنەن كورىنىس تاپقانىن نەگىزگە الىپ, «دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولىنىڭ» اۆتورى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ دەگەن قورىتىندى جاسايدى.
تسيكلدى عىلىمي ىزدەنىستىڭ سوڭعى نۇكتەسىندەي «تاۋەلسىز قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە 25 جىل» اتتى عىلىمي مونوگرافيا ءۇش تاراۋعا ءبولىنىپ, قاراستىرىلعان. ءبىرىنشى تاراۋ «تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ العاشقى جىلدارداعى ەكونوميكاسى: قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قيىن ورلەۋى» دەگەن اتاۋمەن بەكىتىلگەن. مۇندا اۆتور تاۋەلسىزدىك العان كەزدەگى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى تىرەلگەن تۇيىق, سونىڭ سالدارىنان ەل تۇرعىندارى باستان كەشكەن اۋىر الەۋمەتتىك جاعداي بولماي قويمايتىن تابيعي قۇبىلىس ەكەنىن دالەلدەۋگە, سونداي-اق, سول قيىنشىلىقتان شىعۋ جولىنداعى رەفورمالارعا, اقىر اياعىندا, قازاقستاننىڭ ىرعاقتى جانە قارقىندى دامۋ ارناسىنا ءتۇسۋىنىڭ سەبەپتەرىنە عىلىمي تالداۋ جاساعان.
ەكىنشى تاراۋدا 2000 جىلدان باستاپ قارقىندى جانە ىرعاقتى دامۋ ارناسىنا تۇسكەن قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ 2007 جىلعى الەمدە بولىپ وتكەن قارجىلىق داعدارىستىڭ سەبەپتەرى مەن سالدارى جانە ودان قازاقستان كورەتىن زالالىن مەيلىنشە ازايتۋعا قاتىستى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي نۇسقاۋىمەن اتقارۋشى بيلىك جاساپ, جۇزەگە اسىرعان داعدارىسقا قارسى كۇرەس شارالارى باعدارلاماسىنىڭ قاجەتتىلىگى مەن ناتيجەسى عىلىمي-زەرتتەۋدىڭ وزەگىنە اينالعان. وسى تاراۋدا س.ساتىبالدين الەمدىك داعدارىستىڭ سەبەپ-سالدارىن تۇسىندىرۋگە ارنالعان ماقالالارىندا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق ۆاليۋتا جانە دۇنيەجۇزىلىك قارجى جۇيەسىنە قاتىستى ايتقان سىن-ەسكەرتپەلەرىنىڭ عىلىمي تۇردە «ورىندى جانە ومىرشەڭ» باستاما ەكەنىن دالەلدەپ شىعادى.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنان – «ماڭگىلىك ەلگە» دەپ اتالاتىن ءۇشىنشى تاراۋدا عالىم-اۆتور پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «نۇرلى جول», «ءماڭگىلىك ەل», ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق, كەدەن وداعى, قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگە ستراتەگياسى سەكىلدى كەشەندى يدەيالارىنا ناقتى تالداۋ جاساپ, ونىڭ تۇپكىلىكتى جەمىسى قانداي بولاتىنىن دالەلدەپ شىققان. بۇل ورايدا 1994 جىلى م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋدىڭ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە جينالعان رەسەي استاناسى زيالى قاۋىمنىڭ الدىندا لەكتسيا وقىعان ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەۋرازيالىق وداق تۋرالى يدەياسى ءتۇپتىڭ-تۇبىندە بۇكىل ادامزاتتى بەيبىت ماقساتتا تۇتاستىراتىن ومىرشەڭ باستاما ەكەنىن, سوندىقتان دا, ول ەۋرازەق, كەدەن وداعى, ەركىن ەكونوميكالىق ايماق ارقىلى ومىرىمىزدەن كورىنىس تاۋىپ جاتقانىن, بۇل ورايدا, ەۋرووداقتىڭ ءوزى وسىنداي جولداردان وتكەنىن عىلىمي دالەلدەپ شىققان.
«تاۋەلسىز قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە 25 جىل» عالىم-اۆتوردىڭ ۇزاق جىلدار بويعى تىرنەكتەپ جيناعان ومىرلىك دەرەكتەرى مەن دايەكتەرى عىلىمي ەكشەۋدەن وتكەن قورىتىندىسى. اۆتور «كاپيتاليزمنەن سوتسياليزمگە ءوتۋدىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن جولى بولدى, ال سوتسياليزمنەن كاپيتاليزمگە ءوتۋدىڭ مۇنداي جولى بولعان جوق. سوندىقتان دا, ول جولدى كسرو دەرجاۆاسىنان ەنشى العان مەملەكەتتەر وزدەرىنشە سالدى. مۇنىڭ ىشىندە ەڭ دۇرىسى – «دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولى» ەكەنىن ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەپ بەردى, ال ونىڭ اۆتورى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ» دەگەن تۇجىرىمداما جاسايدى.
عىلىمي مونوگرافيا بولعانىمەن «تاۋەلسىز قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە 25 جىل» جاتىق, بارشاعا بىردەي تۇسىنىكتى تىلمەن جازىلعان قۇندى ەڭبەك. مونوگرافيا تۋرالى ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن عالىمدارى, جوعارى وقۋ ورىندارى, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى, شەتەلدىك ساراپشىلار جوعارى باعاسىن باسپاسوزدە جاريالاپ جاتىر. ول پىكىرلەردە «مونوگرافيا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكونوميكالىق بولمىس-ءبىتىمىنىڭ شەجىرەسى» دەگەن بايلام جاسالعان.
مونوگرافيا ناقتى كوزدەردەن الىنعان دەرەكتەر مەن دايەكتەرگە تولى.
كوپجاسار نارىباەۆ,
ۇعا اكادەميگى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن عىلىم جانە تەحنيكا قايراتكەرى