ايدىن ءسۇلەيمەنوۆ اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءساڭكىباي كيىكباەۆ اعاسىنا يمەنە كىردى. ارقالىق قالاسىنداعى ى.التىنسارين اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ ونەر فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ, مەڭدىعارا اۋدانىنا كەلگەن بەتى وسى ەدى. جازدىڭ ورتاسى اۋىپ قالعان. تابيعاتتىڭ تولىسقان شاعى. اينالا اق قايىڭ قورشاعان مەڭدىعارا جەردىڭ سۇلۋى ەكەن. ايدىنعا بۇل اۋدان كەلگەن بەتتە ۇنادى. الدىن الا وسى اۋدانعا باراتىنى ءسوز بولعاندا كوڭىلى شامالى قوبالجىپ بارىپ باسىلعان. ويتكەنى جاستىڭ اتى – جاس قوي. اقمولا وبلىسىنداعى جاقسى اۋىلى كوز الدىنا كەلدى. دەگەنمەن, الىسقا شىعىپ كورمەگەن ادامعا ءبارى دە تاڭسىق, ءبارى دە قىزىق.
ساڭكىباي اعاسى اقجارقىن, سوزشەڭ كىسى ەكەن. ايدىننىڭ قۋانعانى ساكەڭ «سىرەسىپ قالعان» شەنەۋنىك ەمەس, باۋىرىنا تارتا ءسويلەيدى ەكەن. «جىلقى كىسىنىسكەنشە, ادام ءتۇسىنىسكەنشە» دەگەن ەمەس پە. ايدىننىڭ كوڭىلى كوتەرىلىپ سالا بەردى. تەزىرەك جۇمىسقا بارعىسى, ءوزىن تەزىرەك كورسەتكىسى, ساكەڭنىڭ ايتىپ وتىرعان قامقورلىعىنا قاراي ونىڭ دا تەزىرەك سەنىمىنەن شىققىسى كەلەدى. ءاي, ۋاقىت-اي, ادامنىڭ يكەمىندە بولساڭشى. كەرەك كەزىندە وسىلاي جىلجىماي قالارىڭدى قايتەرسىڭ.
– سەن سياقتى مامان مۋزىكانت جىگىتتەر بىزگە كەرەك. اۋدان ورتالىعىنداعى مادەنيەت ءۇيىن كاسىبي ماماندارمەن جاساقتاماقپىز. اۋداندىق مادەنيەت ءۇيى مىقتى بولسا, اۋىلدارداعى كلۋبتاردىڭ دا جاعدايى وڭالادى دەپ ويلاي بەر. كىشكەنتاي عانا اۋدان ەمەس پە, كەيىن ءبارىن دە سەندەر تۇزەپ جىبەرەسىڭدەر, – دەيدى ساڭكىباي اعاسى.
كومپوزيتور ءارى ءانشى باقىتجان ساۋەكەنوۆ تە وسىندا. باكەڭ رەسپۋبليكاعا تانىمال اندەردىڭ اۆتورى. سونىمەن قاتار اۋىل ءمادەنيەتىن ورگە سۇيرەۋدە دە باقىتجاننىڭ ءسىڭىرگەن ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. تورعاي وڭىرىندە سوناۋ نۇرحان احمەتبەكوۆ باستاعان ونەرپازداردىڭ, كونسەرۆاتوريانى احمەت جۇبانوۆتاي مۋزىكا اۋليەسىنىڭ الدىنان ءبىتىرىپ, عاجاپ اندەرىن تورعايعا, تۋعان جەرىنە كەلىپ جازعان بولات حامزيندەي كومپوزيتوردىڭ سالعان ءداستۇرى دالاداعى جاۋقازىنداي دۇركىرەپ شىققان جاستارعا مەكتەپ بولعان. باقىتجان ساۋەكەنوۆ, قاليبەك دەربىسالدين سياقتى سازگەرلەر, عازيزا جۇمەكەنوۆا ءتارىزدى ءانشىلەر سول مەكتەپتى كورگەن, ونىڭ بۇلاعىنان سۋسىنداۋ باقىتىنا يە بولعاندار ەدى. سولار ەمەس پە ەدى تورعايدىڭ دابىسىن الىسقا اپارعان! قازاق ونەرىنەن, ادەبيەتىنەن حابارى مول اۋدان اكىمى بازىل جاقىپوۆ تا, ونىڭ اۋدانداعى بۇكىل الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى ءيىرىپ ۇستاپ وتىرعان ورىنباسارى ساڭكىباي كيىكباەۆ تا مەڭدىعارانى سولاي دۇرىلدەتەتىن جاستاردى اۋىلعا تارتۋدى ماقسات ەتەدى. ساكەڭ اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى جانۇزاق ايساعاليەۆتى شاقىرىپ الىپ, جاس ماماندى تانىستىرىپ, ەرتىپ جىبەردى. جانۇزاق تا جوعارى ءبىلىمدى جاس مامان. كەلىنشەگى ءاليا ەكەۋى وسىدان ەكى جىل بۇرىن قول ۇستاسىپ, وسىندا كەلگەن. ەكەۋى دە قازاق ادەبيەتى مەن قازاق ءتىلىنىڭ مامانى ەكەن. ءاليانىڭ مەكتەپتە ورنى دايار بولاتىن, ال جانۇزاققا اۋدان باسشىلىعى اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن ۇسىندى. ءوزى ءانشى, ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى دە بار جانىپ تۇرعان جىگىت جاۋاپكەرشىلىككە جاۋاپكەرشىلىك تانىتتى, جۇمىستى ءۇيىرىپ الىپ كەتكەن. مەڭدىعاراعا ايدىننان كەيىن كوپ ۇزاماي رۋدنىي پەداگوگيكالىق كوللەدجىنىڭ مۋزىكا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ ءمادي نۇرمۇحامبەتوۆ كەلدى. جانۇزاقتىڭ كوكتەن تىلەگەنى دە وسى ەدى. ەكى جاس ونىڭ تۋعان ىنىسىندەي بولىپ كەتتى.
قازىر مەڭدىعارا اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىندەگى «دومبىرا سازى» ءانسامبلى سول وڭىرگە بەلگىلى بولىپ قالدى. ءار مەرەكەلەردە جيىننىڭ ءسانىن كەلتىرەتىن اۋدان ونەرپازدارىنىڭ ەڭبەگى ەكەنى ءسوزسىز. ناۋرىز تويىنا دايىندىق كەزىندە ايدىن مەن ءمادي «قارا جورعا» ءبيىن شىعارۋدى ۇسىندى. مۋزىكالىق ءبىلىمى بار ىنىلەرىنىڭ ونەرىنە قۇرمەتپەن قارايتىن جانۇزاق ولاردىڭ مىنا پىكىرىن بىردەن حوش كوردى.
– جىگىتتەر, «قارا جورعانى» شىعارۋ تۋرالى ۇسىنىستارىڭا ءتىپتى قۋانىپ تۇرمىن. اۋەنىن انسامبل ويناسىن, ال ءبىزدىڭ بيشىلەرمەن قوسىلىپ, بۇكىل كورەرمەن بيلەپ كەتەتىندەي ەتىپ شىعارايىق!–دەپ جىگىتتەردى قاناتتاندىرىپ قويدى. مەڭدىعارادا ناۋرىز مەرەكەسى «دومبىرا سازى» ءانسامبلىنىڭ ورىنداۋىنداعى «قارا جورعا» بيىمەن باستالعاندا جينالعان كوپشىلىكتىڭ –ورىس-قازاعىنىڭ دەلەبەسى قوزباسى بار ما؟ قاردىڭ كوبەسىن سوگىپ جاتقان التىنكۇرەك جەلگە بەتىن توسىپ, ءبارى دە «قارا جورعانى» بيلەدى. بيدەن كەيىن قازاقتىڭ, ورىستىڭ, باسقا حالىقتاردىڭ اسەم اندەرىنە كەزەك بەرىلدى. دومبىرانىڭ قۇلاعىندا وينايتىن ءمادي نۇرمۇحامبەتوۆ «سارىارقانى» تارتقاندا, ايدىن سۇلەيمەنوۆ باياندا ويناعاندا جۇرت سىلتىدەي تىنىپ قالادى. جانۇزاقتىڭ اسەم داۋسى دا مەڭدىعارالىقتاردى ءسۇيسىنتىپ ۇلگەرگەن.
– قازىر اۋىلدارعا شىعىپ, كونتسەرت قويىپ قايتامىز. ءار ساپارىمىزدا اۋىلداستاردى انمەن ءبىر سەرپىلتىپ تاستايمىز. بۇل ولاردىڭ رۋحىن كوتەرەدى. قازىر اۋىلدا ەشكىم دە ىشەر استان تارىعىپ وتىرعان جوق. ال رۋحاني ازىقتىڭ كەرەكتىگىن ءوزىمىز ونەر كورسەتۋگە بارعاندا اسا سەزىنىپ قايتامىز. ءبىزدى ءبىر جۇلدىزدار كەلگەندەي ساحنادان جىبەرگىسى كەلمەيدى. ءاندى شىرقاعان ۇستىنە شىرقاي ءتۇسسە ەكەن دەگەن تىلەكتى ولاردىڭ كوزىنەن, قولپاشتاپ, شاپالاق ۇرۋىنان بايقاپ تۇرامىز, – دەيدى جانۇزاق.
مەڭدىعارالىقتار ونەرگە شولدەمەي قايتسىن. سوناۋ جىلدارى اۋدانداعى تەك مادەنيەت سالاسى عانا ەمەس, جالپى ەكونوميكا تىم جۇتاڭدانىپ كەتكەن ەدى. 90-شى جىلداردان كەيىن وبلىستا ەڭسەسىن تىكتەپ العان اۋداننىڭ ءبىرى دە وسى مەڭدىعارا بولاتىن. قۇنارلى ولكە توپىراعىنىڭ تۇگىن تارتسا مايى شىعادى, شىبىق شانىشساڭ كوكتەيدى. ەڭبەك قاي ۋاقىتتا دا ەلەنبەي قالمايدى. اتاقتى مەحانيزاتور كامشات دونەنباەۆا ماڭدايىن كۇنگە قاقتاپ جەر جىرتىپ, ەگىن ەككەن حاركوۆ اۋىلىن قازىر سايران بۇقانوۆ ۇستاپ وتىر. وسىنداعى «قارقىن» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىن دە دامىتقان, تەحنيكانىڭ بارلىعىن جاڭالاعان. الدىڭعى جىلى ساكەڭ دە كەۋدەسىنە تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ التىن جۇلدىزىن تاقتى. تەك ساكەڭنىڭ عانا اۋىلى ەمەس, باسقا شارۋاشىلىقتار دا اۋىلدى توزدىرماۋعا تىرىسىپ باعادى. مەڭدىعارا وسىنداي جەر. ەندى وسى جەرگە كەلگەن جاس ماماندار جانۇزاق, ايدىن, ءمادي مەڭدىعارالىق بولماسىنا كىم كەپىل.
– ءبىز ءاليا ەكەۋمىز جاس مامان رەتىندە ءۇش بولمەلى ءۇي, ءبىر رەت بەرىلەتىن جاردەماقىمىزدى الدىق. قىسىمەن ءۇي جىلى, وتىن-سۋىمىز مول بولدى. مىنە, ەكى جىلدان بەرى ەشتەڭەدەن مۇقتاج ەمەسپىز, ەشقايدا كەتەتىن دە ويىمىز جوق. و باستا اۋىلدا تۋىپ, اۋىلدا وستىك عوي, ال بۇگىن ونى نەگە جاتىرقاۋىمىز كەرەك؟ قيىندىعىن جەڭەمىز, قىزىعىن ءوزىمىز جاسايمىز, – دەيدى جانۇزاق. بيىل كەلگەن ايدىن مەن ماديگە دە اۋدان اكىمى بازىل جاقىپوۆتىڭ ءوزى پاتەر كىلتىن تاپسىردى. ءىشى جاقسى جوندەلگەن, قالاداعى ۇيلەردەن ءبىر دە كەمشىلىگى جوق. ونىڭ ۇستىنە ءبىر رەت بەرىلەتىن جاردەماقىدان ولاردى دا كەندە ەتپەدى. وتىن-سۋىن ولار دا كۇزدە كەلىسىمەن دايارلاپ, قامدانىپ الدى. قىسىمەن ەشقانداي قيىنشىلىق كورمەي شىقتى.
ءۇش جىگىت اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە ءتۇرلى شارالار ۇيىمداستىرادى. اسىرەسە, جاستار جاعىن زەرىكتىرمەيدى. ديسكوتەكا, ءتۇرلى كونتسەرت, كەشتەر دۇرسىلدەپ ءوتىپ جاتادى. جاستار مادەنيەت ۇيىنە ۇيىرسەكتەيدى.
– اۋىلدا جۇمىس بولسا, الەۋمەتتىك تۇرمىس جاقسارسا جانە بوس ۋاقىت دۇرىس ۇيىمداستىرىلسا تۋعان جەردەن كەتەم دەيتىن كىم بار؟–دەيدى جاس مامان ايدىن سۇلەيمەنوۆ. مەندە وسىنىڭ ۇشەۋى دە بار. ءوزىمنىڭ سۇيىكتى جۇمىسىمدى تاپتىم, باسپانام بار. كۇزدە كەلىسىمەن ءسابيلى بولدىق. قازىر جاكەڭمەن, ماديمەن بىرگە تۋعان باۋىرلارداي ارالاسامىز. مۇنان ارتىق نە بولۋى كەرەك؟
– ۇشەۋمىز «دومبىرا سازىنىڭ» رەپەرتۋارىن بايىتۋدى كۇندىز-ءتۇنى ويلايمىز. باسىمىز قوسىلعانداعى ەڭ قىزىق اڭگىمە ءبىز ءۇشىن وسى, – دەپ اعىنان جارىلادى جانۇزاق. – ايدىن مەن ءمادي ءىنىم سياقتى, وسى اۋدانداعى ۇلتتىق ونەردىڭ دامۋىنا, ۇلتتىق رۋحتىڭ كوتەرىلۋىنە ۇلەس قوسساق دەيمىز.
قازداي ءتىزىلىپ ساحناعا شىعاتىن ءۇش جىگىت قازىر مەڭدىعارالىقتارعا تانىمال بولىپ قالعان. ولاردىڭ ءانىن جۇرتشىلىق ساعىنىپ وتىرادى. ءمادي نەگىزگى جۇمىسىمەن قاتار اۋداندىق مۋزىكا مەكتەبىندەگى جەتكىنشەكتەرگە دومبىرادان ءدارىس بەرىپ ءجۇر. اۋىلدارعا بارىپ كونتسەرت قويعاندا ءتامپىش مۇرىن قارا دومالاقتار ولارعا كوز الماي قارايدى, ەلىكتەگىسى كەلەتىن جاس تالاپتار دا بار. ولار كەلگەندە ءار كوڭىلدە اۋىلدىڭ اجارى كىرىپ سالا بەرگەندەي بولادى...
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
قوستاناي وبلىسى,
مەڭدىعارا اۋدانى.