ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ جانىنداعى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ قۇرىلعانىنا ءۇستىمىزدەگى جىلى 50 جىل تولادى. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكا سالاسىنداعى زەرتتەۋلەردە ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن العان بۇل ينستيتۋت سوڭعى جىلدارى تۇراقتى تۇردە استانا ەكونوميكالىق فورۋمىن وتكىزىپ كەلەدى. ۇستىمىزدەگى جىلعى مامىر ايىندا كەزەكتى ءىV استانا ەكونوميكالىق فورۋمى وتەدى. وسىعان بايلانىستى ءبىز «ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اكتسيونەرلىك قوعامى پرەزيدەنتىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ءجاميلا بوپيەۆانى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– ءجاميلا قادىرقىزى, قۇرىلعانىنا جارتى عاسىر تولىپ وتىرعان ينستيتۋتتىڭ اتقاراتىن نەگىزگى مىندەتتەرى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ سالاسىنداعى جۇمىسى تۋرالى قىسقاشا ايتىپ وتسەڭىز.
– قۇرىلعان كۇننەن باستاپ ينستيتۋت قولدانبالى زەرتتەۋلەردى جانە باعدارلامالاردىڭ عىلىمي نەگىزدەمەلەرىن, ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دامۋ جوسپارلارىن بەلگىلەيدى. قولدانبالى عىلىمي زەرتتەۋلەر سالاسىندا ينستيتۋت قۇرمەتتى ورىنعا يە بولا وتىرىپ, كوپتەگەن وتاندىق جانە شەت ەل ەكونوميكالىق ينستيتۋتتارىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس قۇرىپ وتىر. ەكونوميكا عىلىمىنا ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرىنىڭ قوسقان ۇلەسى زور.
ينستيتۋتتىڭ عىلىمي قىزمەتى رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنىڭ باستى پروبلەمالارىن زەرتتەۋگە ءجانە ولاردى شەشۋ بويىنشا ءتاجىريبەلىك ۇسىنىستاردى ازىرلەۋگە باعىتتالعان. ينستيتۋتتىڭ باستى ءمىندەتتەرىنە ەلدىڭ ەكونوميكالىق ستراتەگياسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىن عىلىمي قامتاماسىز ەتۋ, ەكونوميكا جاعدايىن تالداۋ جانە ونىڭ بولاشاق دامۋىن بولجامداۋ, تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋگە ءجاردەمدەسۋ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن دەڭگەيىن ارتتىرۋ جاتادى. ينستيتۋت ەڭ ماڭىزدى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ءجانە زاڭ جوبالارىن ءازىرلەۋگە, ەلدەگى ەكونوميكالىق جاعدايدى باعالاۋعا بەلسەنە ارالاسادى.
– الداعى مامىر ايىندا وتەتىن ءىV استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى جانە كۇن تارتىبىندە قارالاتىن تاقىرىپتار تۋرالى نە ايتاسىز؟
– ينستيتۋتتىڭ دامۋىنداعى ماڭىزدى وقيعا رەتىندە جىل سايىن استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ وتكىزىلۋىن اتاپ كەتۋگە بولادى. فورۋمدى شەت ەل عالىمدارىنىڭ كەڭ اۋقىمدى قولداۋى قازاقستاندىق عىلىمنىڭ الەمدىك ەكونوميكالىق عىلىمعا بەلسەندى ىقپالداسىپ, باستى ورىنداردىڭ بىرىنە يە ەكەنىن بايقاتادى.
وسى ديالوگ الاڭىندا قازىرگى ەكونوميكانىڭ باستى ماسەلەلەرى, ەكونوميكالىق دامۋ پەرسپەكتيۆالارى, مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعىن جانە قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ىقپالداستىرۋ ۇدەرىستەرىن نىعايتۋ سياقتى ماسەلەلەر تالقىلانادى.
«جاڭا ونجىلدىق: تالاپتار ءجانە پەرسپەكتيۆالار» اتتى كەزەكتى IV استانا ەكونوميكالىق فورۋمى 3-4 مامىردا استانا قالاسىندا وتەدى. وسى فورۋمدا باستى نازار كەلەسى ءۇش باعىتقا اۋدارىلادى: «جاھاندىق ەكونوميكا جانە قارجى», «بيزنەس جانە ينۆەستيتسيالار» جانە «قوعام مەن تۇراقتى دامۋ». ولاردىڭ ارقايسىسى بويىنشا جاھاندىق ەكونوميكانىڭ جانە قارجىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلانادى, كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلادى, كەلىسىم-شارتتار مەن مەموراندۋمدار جاسالادى, ەل جانە حالىقارالىق ۇيىمدار باسشىلارى ءۇشىن ۇسىنىستاردى ازىرلەۋ جانە جاردەم كورسەتۋ ماقساتىندا ىسكەرلىك جانە الەۋمەتتىك ديالوگتار وتكىزىلەدى.
فورۋمنىڭ نەگىزگى ۇيىمداستىرۋشىلارى ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگى, عالىمداردىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كلۋبى, «ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق بولىپ تابىلادى.
وسى فورۋمنىڭ قاتىسۋشىلارىنا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ, ازيا جانە تىنىق مۇحيتى ءوڭىرىنىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كوميسسياسى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, ءدۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىم, كەدەن وداعىنىڭ كوميسسياسى, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى گەرمان قاۋىمداستىعى (GIZ), اقش حالىقارالىق دامۋ اگەنتتىگى (USAID), دۇنيەجۇزىلىك بانك سياقتى حالىقارالىق ۇيىمدار, سونىمەن قاتار الەمنىڭ 49 ەلىنىڭ بيزنەس, ەكونوميكا جانە عىلىم وكىلدەرى جاتادى.
– ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردى دامىتۋ ماقساتىندا فورۋمنىڭ ىقپالى قانداي دارەجەدە؟
– ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ جاھاندانۋ جاعدايىنداعى دامۋىن زەرتتەۋ قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى بولعاندىقتان, فورۋمدا رەسپۋبليكانىڭ الەمدىك شارۋاشىلىق بايلانىستارعا ىقپالداسۋ ۇدەرىسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن زەرتتەۋ ماسەلەسىنە باستى نازار اۋدارىلادى.
ەلدىڭ قىسقا مەرزىمدى جانە ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق ءمۇددەلەرىن قورعاعان كەزدە ماڭىزدى شارتتاردى انىقتاپ الۋ قاجەت. ءوزارا پايدا جانە قىسىم جاساماۋ پرينتسيپتەرىن ساقتاۋ ءۇشىن ءمۇددەلەر مامىلەسى قاجەت بولادى. كو جانە بەك بويىنشا سەرىكتەستەردىڭ ءمۇددەلەرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتۋ رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتان پايدانى ءبولۋ ماسەلەلەرىن ءتيىمدى شەشۋگە جاردەمدەسەدى.
فورۋم ءىس-شارالارىنىڭ بىرىنە قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق الەۋەتىن ۇسىنۋ, ونىڭ داعدارىستان كەيىنگى دامۋى, سونىمەن قاتار ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرۋ ماسەلەلەرى جاتادى.
بيزنەس قاۋىمداستىقتار وكىلدەرى ەلىمىزدىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلعان جانە جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالار تۋرالى قىزىقتىراتىن اقپاراتتى الىپ, سونىمەن قاتار سالتاناتتى قول قويۋ راسىمىندە ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەردى جاساي الادى. ينستيتۋتتىڭ قۇرىلۋىمەن بايلانىستى ەلىمىزدە ەكونوميكانى وڭتايلى دامىتۋ جانە وندىرىستىك قۋاتتاردى ورنالاستىرۋ بويىنشا مىندەتتەردى شەشۋ ادىستەرى جەتىلدىرىلگەن, وڭىرلىك ساياسات سياقتى جاڭا عىلىمنىڭ نەگىزدەرى قالانعان.
قازاقستانداعى وڭىرلىك ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋ ماسەلەسىنە, سونىمەن قاتار ينستيتۋتتىڭ وڭىرلىك رەفورمالاردى عىلىممەن قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان ۇلەسىنە 4 مامىردا وتكىزىلەتىن «وڭىرلىك دامۋ: ورتالىق – وڭىرلەر» اتتى سەسسياسى ارنالادى. ءارتۇرلى ۋاقىتتا ينستيتۋتتا قىزمەت ەتكەن ەلىمىزدىڭ جەتەكشى عالىمدارى وسى سەسسيانىڭ جۇمىسىنا قاتىسادى.
ەكونوميكا سالاسىنداعى نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «ەۋرونىڭ اكەسى» روبەرت ماندەلل جاڭارتىلعان برەتتون-ۆۋد كوميتەتىمەن بىرگە فورۋم شەڭبەرىندە «ەكونوميكالىق جانە مونەتارلىق بيلىكتىڭ جاڭا كونفيگۋراتسياسى» اتتى عىلىمي-ءتاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتكىزەدى. كونفەرەنتسيانىڭ ماقساتىنا ۆاليۋتا-قارجى جۇيەسىنە جانە ونىڭ وزگەرتىلۋىنە ارنالعان ماسەلەلەردى تالقىلاۋ, سونىمەن قاتار بالاما, وڭىرلىك جانە الەمدىك ۆاليۋتالار ەنگىزۋ ماسەلەلەرى جاتادى.
– فورۋمدا تالقىلاناتىن «جاڭا ونجىلدىق: تالاپتار جانە پەرسپەكتيۆالار» تاقىرىبىنا بايلانىستى جاستار ماسەلەسى كوتەرىلە مە؟
– قازىرگى زامانعى كوپتەگەن جاستار ورتا ءبىلىم اتتەستاتىن الىپ, ورتا-ارنايى كاسىبي وقۋ ورىندارىندا وقۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارىن ويلاستىرماي, بىردەن جوو-عا بارادى. وسىلايشا ولار ەڭبەك رىنوگىندا جوعارى ءبىلىمى بار از تالاپ ەتىلەتىن مامانداردىڭ قاتارىن تولىقتىرادى. وسى قالىپتاسىپ قالعان ۇردىستەن بيزنەس كوپ زارداپ شەگەدى. ول ونەركاسىپتىك ۇلكەن كاسىپورىندارعا دا, شتات سانى بىرنەشە ادامدى قۇرايتىن شاعىن كومپانيالارعا دا قاتىستى. قازىرگى كەزدە بيزنەس وزىنە قاجەتتى بىلىكتىلىگى جوعارى كادرلاردى تاڭداپ الۋ ماقساتىندا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىمەن ىنتىماقتاستىق جاساۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر, ءويتكەنى بۇل جۇمىسقا قابىلداعاننان كەيىن كادرلاردى قايتا دايارلاۋ ءۇشىن وقۋعا قاراجات بولگەننەن گورى تيىمدىرەك بولىپ كەلەدى.
سوندىقتان بيزنەس جانە جوو-لار اراسىندا كوپىر سالۋ ماقساتىندا فورۋم شەڭبەرىندە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جانە گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ «ءباسەكەگە قابىلەتتىلىك ماسەلەلەرى» تاقىرىبىنا ارنالعان جاستار كونفەرەنتسياسىن وتكىزەدى.
كونفەرەنتسيا جۇمىسى بارىسىندا جوو-نىڭ بيزنەسپەن ءوزارا ارەكەت ەتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ءتۇرلەرى, قازىرگى جاستاردىڭ عىلىمي الەۋەتى, قوعامنىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنداعى جاستاردىڭ ورنى, زياتكەرلىك مەنشىكتى كوممەرتسياليزاتسيالاۋ, بيزنەس-ءبىلىمى سياقتى باستى ءماسەلەلەر تالقىلانادى.
– وسىمەن ءتورتىنشى رەت ءوتكىزىلىپ وتىرعان ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ ىقپالى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز؟
– استانا قالاسىندا وتەتىن ەكونوميكالىق فورۋم سەرپىندى داميتىن ەكونوميكالىق ىقپالداسۋ جاعدايىنداعى مەملەكەتارالىق قۇرىلىمداردىڭ قالىپتاسقان ءجۇيەسىن تالقىلايدى. سونىمەن قاتار ونىڭ وڭ ءناتيجەلەرىن ءتيىمدى پايدالانۋعا جانە جاعىمسىز الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالدارلارعا قارسى تۇرۋعا ءمۇمكىندىك بەرەتىن شارالاردى ازىرلەۋگە باعىتتالادى.
ءبىز بارلىق مۇددەلى ساراپشىلار مەن ۇكىمەتتىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ, بيزنەس-قاۋىمداستىقتاردىڭ, ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن جوو وكىلدەرىن فورۋمعا قاتىسۋعا جانە جاھاندىق ەكونوميكانىڭ تالاپتارى مەن پەرسەكتيۆالارىنا قاتىستى ناقتى شەشىمدەردى ازىرلەۋگە جانە وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا شاقىرامىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن جىلقىباي جاعىپار ۇلى.